Дени Папен: Француз физигі, математигі және өнертабысшысы
Denis Papin
Дени Папен: француз физигі, математигі және ойлап табушы. Бу машинасының алғашқы нұсқасын (паровой двигатель) ойлап тапты, қысымды қазанның (скороварка) авторы. Тарихы мен жетістіктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз физигі, математигі және өнертапқышы (1647–1713)
French physicist, mathematician and inventor (1647–1713)
Денис Папин FRS (dəni papɛ̃; 22 тамыз 1647 – 26 тамыз 1713) – француз физигі, математигі және өнертапқышы, ең белгілісі – буды қайнататын дигестордың, қысымды қазанның және бу машинасының алға басушысы болған өнертабысы үшін танымал.
Denis Papin FRS (dəni papɛ̃; 22 August 1647 – 26 August 1713) was a French physicist, mathematician and inventor, best known for his pioneering invention of the steam digester, the forerunner of the pressure cooker and of the steam engine.
Ерте өмір және білім
Читеньде (Лоир-и-Шер департаменті, Центр-Валь-де-Лоир аймағы) дүниеге келген Папин сол жердегі иезуит мектебінде білім алды. 1661 жылы Анже университетіне қабылданды және 1669 жылы медицина ғылымдарының мағыстырылған бакалавры атағын алды.
Born in Chitenay (Loir et Cher, Centre Val de Loire Région), Papin attended a Jesuit school there. In 1661, he attended the University of Angers, from which he graduated with a medical degree in 1669.
Мансап
1673 жылы Папин Парижде Кристиан Гюйгенс пен Готфрид Лейбницпен бірге жұмыс істеді және қозғаушы күшті тудыру үшін вакуумды пайдалануға қызығушылық танытты. 1675 жылы ол алғаш рет Лондонға сапар шекті, 1676 жылдан 1679 жылға дейін Роберт Бойльмен бірге жұмыс істеді және өз жұмысының нәтижесін «Жаңа тәжірибелердің жалғасы» (1680) еңбегінде жариялады. Осы кезеңде Папин қауіпсіздік клапаны бар қысымды қазанның бір түрін – булы дигестерді ойлап тапты. 1679 жылы ол Корольдік қоғам алдында дигестері тақырыбында сөз сөйледі және көбінесе Лондонда қалды. Гугенот болғандықтан, Папин Франция патшасы Людовик XIV-нің протестанттарға салған шектеулерінен және 1685 жылы корольдің Нант эдиктын жойғанынан қатты зардап шекті. Германияда ол Франциядан келген гугенот эмигранттарымен бірге өмір сүре алды, сондықтан шамамен 1687 жылы Германиядағы академиялық қызметке орналасу үшін ол кетті. 1689 жылы Папин суға бату қоңырауының ішіндегі қысымды және таза ауаны сақтау үшін күштік сорғы немесе домбыра қолдануды ұсынды. (Инженер Джон Смитон бұл жобаны 1789 жылы пайдаланды.) 1690 жылы Марбургте болғанда, өзінің «дигестерінде» атмосфералық қысымның механикалық күшін байқап, Папин поршеньді бу машинасының моделін жасады, ол осы түрінде алғашқы болды. 1705 жылы Марбург университетінде математика сабақтарын оқығанда, ол Томас Саверидің өнертабысына негізделген және Готфрид Лейбництің көмегімен екінші бу қозғалтқышын жасады, бірақ ол атмосфералық емес, бу қысымын пайдаланды. Қозғалтқыштың толық сипаттамасы 1707 жылы жарияланды. 1705 жылы Папин қолмен айналдырылатын жеңілмелермен жабдықталған кеме жасады. 1851 жылы Луи Фигиердің айтуынша, бұл кеме қолмен емес, бумен жұмыс істеді, сондықтан ол кез келген түрдегі алғашқы бумен жұмыс істейтін көлік болды. Бұл аңызды 1880 жылы Эрнст Герланд (физик) жоққа шығарды, бірақ ол әлі де кейбір қазіргі заманғы ғылыми еңбектерде кездеседі. Папиннің кемесі 1707 жылы Мундендегі қайықшылардың өмірлік көрінеуіне қауіп төндіреді деп қорқып, жойылған делінеді. Папиннің кемесін жойған қайықшылар көрінісі XVIII ғасырдағы бірнеше суреттерде бейнеленген және жаңа технологиялармен байланысты туындайтын шығармашылық қиратудан туындаған қарсылық пен қорқыныштың мысалы болып табылады. Кейіннен Векерхагендегі (қазіргі Рейнхардшаген) темір қорыту зауытында ол әлемдегі алғашқы бу цилиндрін құйды. 1707 жылы Папин әйелін Германияда қалдырып, Лондонға оралды. Оның бірнеше еңбектері 1707 және 1712 жылдар аралығында Корольдік қоғамға ешқандай мойынсоқсыз немесе төлемсіз ұсынылды, ол бұл туралы ащы түрде шағымданды. Папиннің идеяларына оның 1690 жылғы атмосфералық бу машинасының сипаттамасы кірді, ол Томас Ньюкомен 1712 жылы салған және пайдалануға бергенге ұқсас, сонымен қатар Папиннің қайтыс болған жылы деп есептеледі.
In 1673, Papin worked with Christiaan Huygens and Gottfried Leibniz in Paris, and became interested in using a vacuum to generate motive power. In 1675, he first visited London, where he worked with Robert Boyle from 1676 to 1679, publishing an account of his work in Continuation of New Experiments (1680). During this period, Papin invented the steam digester, a type of pressure cooker with a safety valve. He first addressed the Royal Society in 1679 on the subject of his digester, and remained mostly in London. As a Huguenot, Papin found himself greatly affected by the increasing restrictions placed on Protestants by Louis XIV of France and by the King's ultimate revocation of the Edict of Nantes in 1685. In Germany, he was able to live with fellow Huguenot exiles from France, so in about 1687, he left to take up an academic post in Germany. In 1689, Papin suggested that a force pump or bellows could maintain the pressure and fresh air inside a diving bell. (Engineer John Smeaton utilised this design in 1789.) While in Marburg in 1690, having observed the mechanical power of atmospheric pressure on his 'digester', Papin built a model of a piston steam engine, the first of its kind. In 1705 while teaching mathematics at the University of Marburg, he developed a second steam engine with the help of Gottfried Leibniz, based on an invention by Thomas Savery, but this used steam pressure rather than atmospheric pressure. Details of the engine were published in 1707. In 1705, Papin constructed a ship powered by hand cranked paddles. An apocryphal story originating in 1851 by Louis Figuire held that this ship was steam powered rather than hand powered and that it was therefore the first steam powered vehicle of any kind. The myth was refuted as early as 1880 by Ernst Gerland (Physiker), though still it finds credulous expression in some contemporary scholarly work. Papin's ship was said to have been destroyed in 1707 by the boatmen of Munden who feared it would threaten their livelihood. The scene of boatmen destroying Papin's ship is depicted in several pieces of art in the eighteenth century and serves as an example of the resistance and fear inspired by the creative destruction that accompanies new technology. Later, at the iron foundry in Veckerhagen (now Reinhardshagen), he cast the world's first steam cylinder. In 1707, Papin returned to London leaving his wife in Germany. Several of his papers were put before the Royal Society between 1707 and 1712 without acknowledging or paying him, about which he complained bitterly. Papin's ideas included a description of his 1690 atmospheric steam engine, similar to that built and put into use by Thomas Newcomen in 1712, thought to be the year of Papin's death.
Өлім
Папиннің қайда болғаны туралы соңғы мәлімет 1712 жылдың 23 қаңтарында жазылған хатынан алынған. Ол кезде ол мүсірленген күйде болды ("Мен қиын жағдайдамын") [Royal Society Archives, 1894, Vol. 7, 74], және сол жылы қайтыс болып, Лондонның белгісіз қабіріне қойылған деп есептелді. Дегенмен, 18 ғасырдағы "Неке және жерлеу тізілімінде" "Денис Папин" деген есіммен жерленген жазба бар, ол бастапқыда Лондонның Флит-стриттегі Сент-Брайд шіркеуінен келген, бірақ қазір Лондон Метрополитен мұрағатында сақтаулы. Жазбада Денис Папиннің Сент-Брайд шіркеуіне 1713 жылдың 26 тамызында, 66 жасқа толғаннан кейін бірнеше күн өткен соң жерленгені көрсетілген. Ол сол кездегі шіркеуге қарасты екі жерлеу орнының бірі – төменгі жағында жерленген. 2016 жылы Папиннің 1713 жылы жерленген орны мен күні анықталғаннан бері, оның өмірі мен жетістіктерін еске алу үшін Лондонның Флит-стриттегі Сент-Брайд шіркеуінің батыс кіреберісіне мемориалдық тақта орнатылды.
The last surviving evidence of Papin's whereabouts came in a letter he wrote dated 23 January 1712. At the time he was destitute ("I am in a sad case") [Royal Society Archives, 1894, Vol. 7, 74], and it was believed that he died that year and was buried in an unmarked grave in London. However, a record exists for the burial of a “Denys Papin” in an 18th century Register of Marriages & Burials which originally came from St Bride's Church, Fleet Street, London, but which is stored in the London Metropolitan Archives. The record states that Denys Papin was buried at St Bride's on 26 August 1713 – just a few days after his 66th birthday – and that he was buried in the Lower Ground, one of the two burial areas belonging to the church at the time. Since the discovery, in 2016, of the place and date of Papin's burial in 1713, a memorial plaque has been erected in the West Entrance of St Bride's Church, Fleet Street, London, to commemorate his life and his achievements.
Мұра
Каркассон қаласындағы Дени Папин бульвары және Монреаль қаласындағы Сен-Мишель ауданындағы бір көше оның құрметіне аталған. Блуа қаласындағы Дени Папин баспалдағының үстінде оның өнертабысымен бірге Папиннің мүсіні орнатылған.
Boulevard Denis Papin in Carcassonne is named after him as well as a street in Saint Michel, Montreal. There is also a statue of Papin with his invention in Blois, at the top of the Escalier Denis Papin, a stairway.