Кіріспе
Күйдірілген іздерден жасалған өнер немесе әшекей
Пирография немесе пирогравировка – ағаш немесе басқа материалдарды қыздырылған зат, мысалы, темір шомырды бақылау арқылы жасалған күйдірілген іздермен безендірудің еркін өнері. Бұл әдіс сондай-ақ шомырмен өрнек салу немесе ағаш күйдіру деп те аталады. Бұл термин грек тіліндегі "пир" (от) және "графос" (жазу) сөздерінен құралған, яғни "отпен жазу" деген мағынаны білдіреді. Оны арнайы пирография құралдарын пайдалану арқылы, отта қыздырылған металл құралдарды қолдану арқылы, тіпті үлкейту линзасымен шоғырланған күн сәулесі арқылы жасауға болады. "Пирография 17 ғасырда пайда болды және 19 ғасырда ең жоғары деңгейге жетті. Оның қарапайым түрі – шомырмен өрнек салу." Пирография лақтар жасаушылар мен суретшілердің арасында да танымал, олар кептірілген, қатты қабықты лақтың сыртына суреттер күйдіреді.
Тарих
Пирограф Роберт Бойердің болжамы бойынша, бұл өнер түрінің тамыры адамзат тарихының алғашқы кезеңдеріне дейін, ертедегі адамдардың өрттен қалған көмірді пайдаланып суреттер жасаған уақытына дейін барып жетеді. Қытайда бұл өнер Хан әулеті тұсында "От инесімен кестелеу" деп белгілі болған. Виктория дәуірінде пирография машиналарының ойлап табылуы осы қолөнерге зор қызығушылықты тудырды, және осы кезде "пирография" термині пайда болды (бұрын "покер жұмысы" деген атау жиі қолданылатын). 19-шы ғасырдың соңында Мельбурн қаласындағы сәулетші Альфред Смарт суға негізделген бояуды ыстық күйде ағашқа қолдануға болатынын ашты, ол үшін қыздырылған платина қарындаш арқылы бензолин буын сорғызу қажет болды. Бұл, бұрын мүмкін болмаған түс және көлеңке беруге мүмкіндік жасап, "покер жұмысы" процесін жетілдірді. 20-шы ғасырдың басында электрлі пирографиялық ыстық сыммен ағашқа ою машинасының дамуы "покер жұмысы" процесін одан әрі автоматтандырды, және сол дәуірде модерн стиліндегі пирографиялық қолғап қораптары және басқа да туындылар танымал болды. Пирография – Румыния, Польша, Венгрия, Фландрия сияқты Еуропаның көптеген аймақтарында, сондай-ақ Аргентина мен Оңтүстік Американың басқа да елдеріндегі дәстүрлі халықтық өнердің бір түрі.
Жабдық
Дәстүрлі пирография кез келген қыздырылған металл құралды пайдаланып жасалуы мүмкін. Қазіргі заманғы пирография машиналарын табуға болады, және оларды үш негізгі түрге бөлуге болады. Көптеген әртүрлі тон мен түстерге қол жеткізуге болады. Қолданылатын ұштың түрі, температурасы, немесе құралдың материалға тигізілу әдісі – бәрі әртүрлі эффектілерді тудырады. Сурет өртеліп біткеннен кейін, ағаш заттар көбінесе боялады.
Қатты нүктелі от жағу құрылғылары
Қатты нүктелі жаққыштар пісіру темірінің құрылысына ұқсас. Олардың қатты мыс ұшы бар, ол электр элементімен қыздырылады және белгілі бір температурада жұмыс істейді.
Қалқанды-жұлдызды от жағу құрылғылары
Сымдық жағылмалардың температурасын реттеуге болады. Жазу ұшы тікелей электр тогы арқылы қыздырылады. Кейбір үлгілерде әртүрлі эффект алу үшін алмастырылатын ұштар болады.
Лазерлік кескіштер
Лазерлік кескіштерді материалды толық кесудің орнына күйдіруге де орнатуға болады. Көптеген лазерлік кескіштер сурет файлдарын импорттап, оларды ағаш тіліміне түсіруге мүмкіндік беретін бағдарламалық жасақтамамен жабдықталған. Ал кейбір лазерлік жүйелер жұқа картонға немесе тіпті қағазға пирография жасауға жеткілікті сезімтал.
Тері
Пирография тері бұйымдарына да қолданылады, осыған орай ыстық темір техникасы қолданылады. Тері ерекше көзге түсетін суреттерге өте ыңғайлы, сонымен қатар өте нәзік көлеңкелер жасауға мүмкіндік береді. Пирография үшін арнайы өсімдік майымен батанған теріні пайдалану қажет (қазіргі заманғы бату әдістері теріде күйген кезде зиянды заттар бөлетін химиялық заттарды қалдырады), әдетте жақсы контраст үшін ашық түстер таңдалады.
Қауіпсіздік
Ағаштарды тегістеу кезінде өте ұсақ ағаш шаңы пайда болады. Барлық ағаш шаңы қауіпті және тыныс алу проблемаларын тудыруы мүмкін. Сондықтан, көптеген ағаш өрнекшілері электрмен кескенде сапалы шаң маскалары/респираторлар тағады және үй ішіндегі ауаның ластануын болдырмау үшін жақсы шаң жинау жүйесін пайдаланады. Қысыммен өңделген ағаштарды жағу өте қауіпті. Олар химиялық заттармен өңделеді, бұл заттар құрылыс мақсатында ағаш талшықтарында қауіпсіз байланысқанмен, ағаш өңдеушілер мен ағаш өрнекшілері үшін қауіпті, егер олар тегістеу арқылы босатылса немесе қыздырудан буға айналса. Дақталған, боялған немесе лакталған ағаштарда да осыған ұқсас қауіптер бар. Жақсы желдетілетін бөлмеде жұмыс істеп тұрған желдеткіш ауа айналымын қамтамасыз етеді және тұнған түтінді ығыстырады. Фракталды күйдіру – бұл өте қауіпті пирография техникасы, оның салдарынан көптеген өлім жағдайлары тіркелген.