Кіріспе

Көбейту машинасының түрі – EP by Old 97's

Мимеограф машинасы (көбінесе "мимо" деп қысқартылады, кейде штампты көбейту машинасы немесе штамп машинасы деп аталады) – қағазға штамп арқылы бояны өткізіп жұмыс істейтін төмен құнмен көбейту машинасы. Бұл процеске мимеография деп аталды, ал осы процесте жасалған көшірме – мимеограф. Мимеографтар, спирттік көбейту машиналары және гектографтармен бірге кеңсе жұмыстарында, оқу материалдарында және шіркеу хабарламаларында сияқты кішкентай көлемде құжаттарды басып шығару үшін қолданылатын кең таралған технологиялар еді. Тіпті одан да аз мөлшерде, шамамен бесеуге дейін, машинист көшірме қағазды пайдаланатын. Алғашқы жанкүйерлер журналы мимеографпен басылды, себебі машиналар мен керек-жарақтар кеңінен қолжетімді және арзан болды. 1960 жылдардың соңынан бастап 1970 жылдарға дейін фотокөшіру біртіндеп мимеографтарды, спирттік көбейту машиналары мен гектографтарды ығыстырды.

Электрлік қалам

Томас Эдисон 1876 жылғы 8 тамызда автографты басып шығаруға арналған 180 857 нөміріндегі АҚШ патентін алды. Патент штемпель жасауға қолданылатын электр қаламына және флатбед көшіру машинасына қатысты. 1880 жылы Эдисон тағы бір патент алды, АҚШ 224,665: "Басып шығаруға арналған автографиялық штемпельдерді дайындау әдісі", ол штемпельдерді файлдық пластинаны пайдаланып жасауды қамтыды – штемпель орналастырылған ойықты металл пластина, оған бұршақ металл қаламымен жазғанда штемпель тесіледі. "Мимеограф" сөзін алғаш рет Альберт Блейк Дик 1887 жылы Эдисонның патенттерін лицензиялағанда қолданды. Дик АҚШ патенттік кеңсесінде "мимеограф" термині үшін 0356815 нөміріндегі тауар таңбасын тіркеді. Қазіргі уақытта ол қолданыстан шыққан жазба ретінде тізімделген, бірақ Чикагодағы A. B. Dick компаниясы атаудың иесі екенін көрсетеді. Уақыт өте келе бұл термин жалпыға бірдей қолданылатын сөз болып, қазір жалпыға бірдей тауар таңбасының мысалы болып табылады. (Ронеограф, сондай-ақ Roneo машинасы, мимеограф машиналары үшін қолданылатын тағы бір тауар таңбасы болды, бұл атау Rotary Neostyle сөзінің қысқартылған түрі.)

Циклостиль

1891 жылы Дэвид Гестетнер өзінің Автоматты циклостильін патенттеді. Бұл – жазық беті сақталып, бояулы роликтердің астынан алға-артқа жылға болатын алғашқы ротациялық машиналардың бірі. Бұл өнертабыс беттерді бір-бірлеп басудың орнына роликтермен өндіріп, жылжыту арқылы көбейтуді автоматтандырып, жылдамдатып берді. 1900 жылға қарай мимеографтардың екі негізгі түрі қолданысқа енді: бір барабанды және екі барабанды. Бір барабанды машинада бояуды штемцилге беру үшін бір барабан, ал екі барабанды машинада бояуды штемцилге беру үшін екі барабан және жібек экрандар қолданылды. Бір барабанды (мысалы, Roneo) машинаны әр түсті бояу бар барабандарды ауыстыру арқылы көп түсті жұмыстар үшін оңай пайдалануға болады. Бұл газет аталымдары үшін жеке-жеке түс қолдануға мүмкіндік берді. Түстерді араластыруға болмайтын еді. Мимеограф дәстүрлі баспадан әлдеқайда арзан болғандықтан танымал болды – оған әріп жинау да, білікті жұмыс күші де қажет болмады. Бір адам теріс машина және қажетті жабдықтарымен өзінің баспаханасын құрып, баспа материалдарын кеңінен таратуға мүмкіндік алды.

Мимеографиялық процесс

Сурет беру ортасы бастапқыда балауыз жағылған түт қағазынан жасалған трафарет болды. Кейіннен бұл пластикаланған нитроцеллюлоза жабынмен қапталған, суға батырылған ұзын талшықты қағазға айналды. Бұл иілгіш немесе жабынмен қапталған қағаз, жоғары жағынан байланыстырылған қатаң картон қағазға тіреледі. Дайындалғаннан кейін, трафарет айналмалы машинасының сиямен толтырылған барабанына оралады. Айналатын барабан мен қысым ролігі арасынан бос қағаз өтетін кезде, сия трафареттегі тесіктер арқылы қағазға түседі. Алғашқы жазық машиналар сырғанақ қолданды. Сия бастапқыда ланолин негізінде жасалған, кейіннен май-су эмульсиясына айналды. Бұл эмульсияда көбінесе түйеқұмырсқа майы (сульфатталған кастор майы) қолданылады, ол оған ерекше және күшті иіс береді.

Штенцильдерді дайындау

Біріншіден, әдеттегі жазу машинасының штембельді орнату мүмкіндігі арқылы штембель жасауға болады. Оператор штембельді жиынтықты қағаз сияқты жазу машинасына жүктейді және оны штембель режиміне қою үшін жазу машинасының ауыстырғышын қолданады. Бұл режимде, жазу элементі мен қағаз арасындағы таспаны көтеретін механизмнің бөлігі өшіріледі, сондықтан жалаңаш, өткір жазу элементі штембельге тікелей соғады. Жазу элементінің соққысы жабынды ығыстырып, қағазды майға негізделген бояуға өткізгіш етеді. Бұл "штембельді кесу" деп аталады. Штембельде әртүрлі арнайы қаламдар қолданылып, әріптер, суреттер немесе басқа да көркемдік элементтер текстуралы пластикалық тақтаға қолмен салынды. Қателіктер арнайы түзету сұйықтығымен түзетіліп, кептірілгеннен кейін қайта терілді. (Облитерин Австралия мен Ұлыбританиядағы түзету сұйықтығының танымал бренді болды.) Штембельдерді термиялық әдіспен, яғни ерте фотокөшіргіштерде қолданылған инфрақызыл әдіспен де жасауға болады. Көбінесе қолданылатын құрылғы – термофакс. Басқа құрылғы, электростенциль машинасы, кейде басылған түпнұсқадан мимео штембелін жасау үшін пайдаланылатын. Ол айналмалы барабанмен және қозғалатын оптикалық басымен түпнұсқаны сканерлеу арқылы жұмыс істеді және оптикалық бас бояуды анықтаған жерлерде электр ұшқынымен бос штембельді күйдіріп жіберді. Бұл процеске көп уақыт кетіп, озон бөлінді. Электростенцильдердегі мәтіннің ажыратымдылығы басылған штембельдерге қарағанда төмен болды, бірақ бұл әдіс иллюстрацияларды көшіру үшін жақсы болды. Шебер мимео операторы электростенциль мен өте ірі жарты тон экранын қолдана отырып, фотосуреттің қанағаттанарлық көшірмелерін жасауға болатын. Мимеографтың танымалдылығы төмендеген жылдары кейбір адамдар штембельдерді ерте компьютерлер мен нүктелі матрицалық принтерлердің көмегімен жасады.

Шектеулер

Спирттік дубликаторлардан (онда қолданылатын боя тек түпнұсқа суреттен азаяды) ерекшеленетін мимеография технологиясы, бояны қайта толықталатын қорынан штамп арқылы өткізу арқылы жұмыс істейді. Теориялық тұрғыдан алғанда, мимеография процесі шексіз жалғасуы мүмкін, әсіресе берік штамп қолданса (мысалы, жұқа металл фольга). Бірақ іс жүзінде, көптеген арзан мимео-штамптар бірнеше жүз дана басылған соң бірте-бірте тозып кетеді. Әдетте штамптың сапасы біртіндеп нашарлап, штамп жыртылғанға дейін сурет бұрмаланады, нәтижесінде басылым тоқтатылады. Егер одан әрі көшірмелер қажет болса, жаңа штамп жасау қажет. Көбінесе, жабық әріптердің (мысалы, a, b, d, e, g және т.б.) ішкі бөлігі басылу кезінде түсіп, көшірмелерде боямен толған әріптер пайда болады. Штамп біртіндеп созылып, механикалық күштер ең жоғары болатын жерден басталады, көшірмелердің мәтіндік қатарында ерекше "орталық сызықтың иілуі" пайда болады, ол штамп толығымен жыртылғанша жалғасады. Gestetner компаниясы (және басқалары) мимео-штамптардың беріктігін арттыру үшін түрлі әдістер ойлап тапты. Мимеография арқылы алынған суреттер спирттік дубликацияға қарағанда қараңғырақ және жақсы оқылды. Спирттік дубликациямен алынған суреттер көбінесе ақшыл қызғылт немесе лаванда түсті болып шығады, ал ондаған көшірмелерден кейін түсі ағара бастайды. Мимеография сапа жағынан "жаңа деңгей" саналды, ол жүздеген көшірмелерді жасауға қабілетті. Одан көп көшірмелерді жасау үшін кәсіби баспагерлер немесе, технология қолжетімді болған кезде, ксерографиялық көшірме машиналарын пайдалану қажет болды.

Ұзаққа созылмалылық

Мимеографиялық суреттер, әдетте, спирттік көшірмелерге қарағанда әлдеқайда жақсы сақталады, себебі олардың сиялары ультракүлгін сәулелерге төзімді келеді. Басты сақтау мәселесі – көбінесе қолданылатын сапасы төмен қағаз, ол қағаз жасалған өңделген целлюлозадағы қалдық қышқылдың әсерінен сарғарып, бүлінеді. Ең жаман жағдайда, ескі көшірмелерді ұстағанда ұсақ бөлшектерге айналып құлайды. Мимеографиялық көшірмелер қышқылсыз қағаз қолданғанда орташа деңгейде сақталады.

Қазіргі заманғы қолданысы

Gestetner, Risograph және басқа компаниялар әлі де фотокөшіргіштерге сыртқы түрінен ұқсас, жоғары автоматтандырылған мимеограф сияқты машиналарды жасап сатуда. Мимеографтың қазіргі нұсқасы, цифрлық көшіргіш немесе көшіру принтері деп аталады, оның құрамында сканер, штемпельді кесуге арналған термальдық бастырғыш және толығымен бір құрылымда орналасқан штемпель материалының үлкен рулоны бар. Штемпель материалы – ұзын талшықты тоқымасыз матаға ламинацияланған өте жұқа полимерлік пленкадан тұрады. Ол штемпельдерді жасап, оларды басып шығару барабанына автоматты түрде орнатып, алып тастайды, бұл оны фотокөшіргіштей оңай пайдалануға мүмкіндік береді. Ризограф – осы машиналардың ең танымал түрі. Мимеографтар орташа көлемдегі басылымдарда экономикалық және энергияны тиімдірек болғанымен, фотокөшіру және офсеттік басудың қолдануға ыңғайлылығы дамыған елдерде мимеографияны дерлік толығымен ығыстырды. Мимеография дамып келе жатқан елдерде әлі де қолданылуда, себебі ол қарапайым, арзан және сенімді технология. Көптеген мимеографтарды электр қуатысыз қолмен айналдыруға болады.

Пайдалануы және өнер

Мимеографтар және тығыз байланысты, бірақ ерекшеленетін спирит-дупликатор процесі мектептерде үй жұмыстарын және емтихан жұмыстарын көшіру үшін кеңінен қолданылды. Олар сондай-ақ төмен бюджеттік әуесқойлық басылымдар үшін де жиі пайдаланылды, оның ішінде клубтық және шіркеу хабарламалары да бар. Олар әсіресе ғылыми фантастика жанкүйерлерінің арасында танымал болды, олар фотокөшірмелер қолжетімді болмаған 20-ғасырдың ортасында фанзин шығару үшін оларды кеңінен пайдаланды. ASCII өнерінің алға басушысы ретінде суреттер жасау үшін әріптер мен типографиялық белгілер қолданылды. Мимеографтағы сия түсін өзгерту еңбекті талап ететін процесс болғандықтан, машинаны мұқият тазалау немесе жаңа үлгілерде барабанды немесе роликтерді ауыстыру қажет болды, содан кейін қағазды екінші рет машинадан өткізу қажеттілігі туды. Сондықтан кейбір фанзин баспагерлері жастыққа бірнеше түс бояу тәсілдерін сынап көрді. Бұған қоса, мимеографтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бельгия сияқты елдерде көптеген қарсылық топтары тарапынан заңсыз газеттер мен басылымдарды басып шығару құралы ретінде қолданылды.