Мөр жасау құралы және оның түрлері

Кіріспе

Балауызға немесе басқа ортаға басып шығаруға арналған құрылғы

Мөр – балауызға, сазға, қағазға немесе басқа ортаға із таңбасы қалдыруға арналған құрылғы, соның ішінде қағазға көлемдік бедер жасау, және осылайша жасалған із. Бастапқы мақсаты – құжаттың рас екенін анықтау немесе пакетке немесе конвертке қол сұғылмау үшін, ашу үшін бұзу қажетті мөрді қолдану (содан туындаған қазіргі ағылшын тіліндегі "мөрлеу" етістігі, ол нақты балауыз мөрсіз сенімді жабуды білдіреді). Мөр жасау құрылғысы сондай-ақ мөр матрицасы немесе қалып деп аталады; ол жасаған із – мөрдің із таңбасы (немесе сирек жағдайда – мөрлеу). Егер із қағаздың биік бөліктері тиген жердегі үлкен қысымның нәтижесінде жасалған бедер болса, мөр құрғақ мөр деп аталады; басқа жағдайларда бояу немесе басқа сұйық немесе сұйытылған орта қағаздан өзге түсте қолданылады. Құрғақ мөрлердің көптеген дәстүрлі түрлерінде мөр матрицасының дизайны терең ойылып жасалған (жас беттен төмен қазылған), сондықтан жасалған іздегі дизайн көтеріңкі (беттен жоғары шығыңқы) болады. Матрицадағы дизайн іздегіге кері (көлеңкелі кескін) болады, бұл әсіресе дизайнға жазу енгізілгенде маңызды, себебі мұндай жағдай жиі кездеседі. Егер қағаздың арт жағынан бедер жасалса, онда матрица мен із бірдей оқылады, және екеуі де көтеріңкі болады. Дегенмен, өрнекті асыл тастар көбінесе көтеріңкі бедермен ойылады, бұл жағдайда камео деп аталады, мөр ретінде қолданылғанда "кері бедер" немесе терең ойылып жасалған із таңбасын береді. Бұл процесс негізінен қалыптауға ұқсас. Көптеген мөрлер әдетте бір ізді бір жазық бетке қалдырады, бірақ орта ғасырлық Еуропада мекемелер немесе билеушілер (қалалар, епископтар және корольдер сияқты) екі жақты немесе толық үш өлшемді із жасау үшін екі матрицасы бар екі жақты мөрлерді жиі қолданды. Бұл "ілініп тұратын" мөр іздері олармен куәландырылған құжаттарға тігіліп немесе басқаша бекітілді (бір жақты мөрлер де осылай қарастырылды). Кейбір заңнамаларда резеңке мөрлер немесе "мөр" немесе "L. S." (locus sigilli, "мөр орны" деген сөздің аббревиатурасы) сияқты сөздермен бірге қолданылатын белгіленген қолтаңбалар мөрдің заңдық баламасы, яғни, бірдей тиімділігі бар деп есептеледі. АҚШ-та "мөр" сөзі кейде мөр дизайнының көшірмесіне (монохромды немесе түрлі түсті) беріледі, ол әртүрлі контексттерде, соның ішінде сәулеттік элементтерде, туларда немесе ресми хаттарда қолданылуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-тың Ұлы мөрі, басқа да мақсаттармен қатар, бір долларлық банкноттың артқы жағында, ал АҚШ штаттарының бірнеше мөрлері олардың тиісті штаттық туларында бейнеленген. Еуропада гербтар мен геральдикалық белгілер мөрлерде де, осындай жағдайларда да кездесуі мүмкін, бірақ мөр дизайны тұтастай алғанда графикалық эмблема ретінде сирек қолданылады және негізінен бастапқы мақсаты бойынша: құжаттарға із таңбасы ретінде қолданылады. Мөрлерді зерттеуді сигиллография немесе сфрагистика деп атайды.

A seal is a device for making an impression in wax, clay, paper, or some other medium, including an embossment on paper, and is also the impression thus made. The original purpose was to authenticate a document, or to prevent interference with a package or envelope by applying a seal which had to be broken to open the container (hence the modern English verb "to seal", which implies secure closing without an actual wax seal). The seal making device is also referred to as the seal matrix or die; the imprint it creates as the seal impression (or, more rarely, the sealing). If the impression is made purely as a relief resulting from the greater pressure on the paper where the high parts of the matrix touch, the seal is known as a dry seal; in other cases ink or another liquid or liquefied medium is used, in another color than the paper. In most traditional forms of dry seal the design on the seal matrix is in intaglio (cut below the flat surface) and therefore the design on the impressions made is in relief (raised above the surface). The design on the impression will reverse (be a mirror image of) that of the matrix, which is especially important when script is included in the design, as it very often is. This will not be the case if paper is embossed from behind, where the matrix and impression read the same way, and both matrix and impression are in relief. However engraved gems were often carved in relief, called cameo in this context, giving a "counter relief" or intaglio impression when used as seals. The process is essentially that of a mould. Most seals have always given a single impression on an essentially flat surface, but in medieval Europe two sided seals with two matrices were often used by institutions or rulers (such as towns, bishops and kings) to make two sided or fully three dimensional impressions in wax, with a "tag", a piece of ribbon or strip of parchment, running through them. These "pendent" seal impressions dangled below the documents they authenticated, to which the attachment tag was sewn or otherwise attached (single sided seals were treated in the same way). Some jurisdictions consider rubber stamps or specified signature accompanying words such as "seal" or "L. S." (abbreviation of locus sigilli, "place of the seal") to be the legal equivalent of, i. e., an equally effective substitute for, a seal. In the United States, the word "seal" is sometimes assigned to a facsimile of the seal design (in monochrome or color), which may be used in a variety of contexts including architectural settings, on flags, or on official letterheads. Thus, for example, the Great Seal of the United States, among other uses, appears on the reverse of the one dollar bill; and several of the seals of the U. S. states appear on their respective state flags. In Europe, although coats of arms and heraldic badges may well feature in such contexts as well as on seals, the seal design in its entirety rarely appears as a graphical emblem and is used mainly as originally intended: as an impression on documents. The study of seals is known as sigillography or sphragistics.

Ежелгі Таяу Шығыс

Мөр таңбасы – б.з.д. 6-мыңжылдықта (Халаф мәдениеті) және одан да ертеректе белгілі болған, көбінесе тастан қашалған, жиі қолданылатын мөрдің ныспысы. Ең көне мөр таңбалары түйме тәрізді нысандар болып, оларға қарапайым әшекейлер қашалған. Мөрлер ең ертедегі өркениеттерде қолданылған және археология мен өнер тарихында маңызды рөл атқарады. Ежелгі Месопотамияда тас немесе басқа материалдардан қашалған немесе өрнектелген цилиндрлі мөрлер пайдаланылған. Оларды сазға басып із қалдыру үшін (мұндай ізді шексіз қайталауға болады), сондай-ақ сауда тауарларының партияларын белгілеу немесе басқа да мақсаттар үшін қолданған. Олар көбінесе іші қуыс болып келеді және мойынға арқанмен немесе тізбекпен тағылған деп есептеледі. Көптеген мөрлерде тек суреттер болады, көбінесе өте шебер қашалған, жазусыз, ал кейбіреулерінде суреттермен қатар жазу да кездеседі. Соңғы кезде Оңтүстік Арабияда химьяриттік кезеңге жататын мөрлер табылған. Бір мысалында арамей тілінде жазылған есім (Ицхақ бар Ханина) дұрыс оқылуы үшін кері қашалған.

Ежелгі Грекия мен Рим

Біздің заманымыздан бұрынғы III мыңжылдықтың басынан орта ғасырға дейін Эгей теңізіндегі аралдарда және Грекияның материгінде түрлі мөрлер жасалған. Ерте миной дәуірінде олар жұмсақ тас пен азудан жасалып, ерекше пішіндерімен көзге түсетін. Орта миной дәуірінде мөрлердің жаңа пішіндері, мотивтері мен материалдары пайда болды. Қатты тасқа жаңа айналмалы кескіндеу техникасы қажет болды. Кейінгі қола дәуірі линза пішіндес мөрлер мен мөр сақиналарының ең гүлденген кезеңі болды, олар архаикалық, классикалық және эллинистік кезеңдерде суретті кескінделген қымбат тастар түрінде жалғасты. Бұл – сәндік өнердің маңызды бір түрі болды және Плинийдің айтуынша, Понт патшасы Митридат VI алғашқы ірі коллекционер болған. Оның жинағы Помпей Ұлыға жеңіс сыйлығы ретінде түсті, ол оны Римдегі ғибадатханаға орналастырды. Кескінделген қымбат тастар XIX ғасырға дейін жасалып, жиналып келді. Плиний мөр сақинасының мағынасын және уақыт өте келе оның кішкентай саусаққа тағылуын түсіндірді.

Шығыс Азия

Ұлы Қытайда инжаң, Кореяда инжаң, Жапонияда иншо, Вьетнамда ấn triện (немесе ấn chương) деп аталатын мөрлер Шығыс Азияда Цинь әулетінен (б.з.д. 221 ж.) бері жазбаша идентификацияның бір түрі ретінде қолданылып келеді. Хан әулетінің мөрлері жұмсақ сазға басылған, бірақ Тан әулетінен бастап көбінесе цинабардан жасалған қызыл сия қолданылатын болған. Күні бүгінге дейін ресми құжаттар мен қаржылық операцияларды куәландыру үшін қолтаңбаның орнына мөрлер жиі пайдаланылады. Жеке тұлғалар мен ұйымдардың ресми мөрлері болады және олар әртүрлі жағдайларға қарай әртүрлі өлшемдегі және стильдегі бірнеше мөрге ие болуы мүмкін. Шығыс Азия мөрлерінде әдетте бейнеленген адамның немесе ұйымның аты жазылады, сонымен қатар оларда өлеңдер немесе жеке ұрандар да болуы мүмкін. Кейде ресми құжаттарды куәландыру үшін екі түрлі мөр немесе есім мен ұранды бірге бейнелейтін үлкен мөр қолданылады. Шығыс Азияда мөрлердің маңыздылығы соншалық, онда жиі бизнес жасайтын шетелдіктер де жеке мөрлерін жасап алады. Шығыс Азия мөрлері ағаш, сабын тас, теңіз шынысы және жаде сияқты түрлі қатты материалдардан кесіледі. Шығыс Азия мөрлерін қолдану үшін әдетте қара сиямен контрастқа түсетін, ұсақ ұнтақталған цинабардан жасалған қызыл майлы паста қолданылады. Қазіргі заманда құжаттарды мортау үшін қызыл химиялық сиялар жиі пайдаланылады. Мөр кесу Шығыс Азияда каллиграфияның бір түрі саналады. Қаламмен жазылатын каллиграфия сияқты, мөр кесудің де бірнеше стилі бар. Кейбір стильдер каллиграфиялық стильдерді еліктейді, бірақ көптеген стильдер соншалықты ерекшеленгендіктен, мөрдегі таңбаларды оқымаған адамдарға анықтау қиын болуы мүмкін. Мөр кесушілер суретшілер деп есептеледі, және бұрынғы кезде бірнеше белгілі каллиграфтар мөр кесуде де танымал болған. Атақты мөр кесушілер кескен немесе белгілі суретшілер мен саяси көшбасшыларға тиесілі мөрлер тарихи өнер туындылары ретінде құнды болып саналады. Мөрлер жеке тұлғалар тапсырыс беріп, суретшілер кесетіндіктен, әр мөр бірегей болады және суретшілер көбінесе жасаған мөрлерін жекелендіреді. Мөрлердің материалы мен кесу стилі әдетте иесінің мінез-қалпына сәйкес таңдалады. Мөрлер дәстүрлі немесе заманауи, консервативті немесе экспрессивті болуы мүмкін. Кейде мөрдің бетіне иесінің зодиак белгісіндегі жануардың суреті кесіледі. Мөрлердің қабырғаларына да суреттер немесе каллиграфия жазылуы мүмкін. Шығыс Азияда бұл күнделікті іс-әрекеттерде пайдалы құрал болғанымен, батыстық және басқа да азиялық емес адамдар Азиялық мөрлерді көбінесе Азиялық суреттер мен каллиграфиялық өнерде ғана көреді. Қытай, Жапония, Корея және Шығыс Азияның қалған бөліктеріндегі барлық дәстүрлі суреттер жібек, қағаз немесе мөрден қызыл сия жабыса алатын басқа да беттерге жасалған акварель суреттері болып табылады. Шығыс Азия суреттерінде көбінесе бірнеше мөр болады, оның ішінде суретшінің бір немесе екі мөрі және суреттердің иелерінің мөрлері де кездеседі. Шығыс Азия мөрлері полиграфияның алғашқы үлгісі саналады.

Known as yinzhang in Greater China, injang in Korea, inshō in Japan, ấn triện (or ấn chương) in Vietnam, seals have been used in East Asia as a form of written identification since the Qin dynasty (221 BC–). The seals of the Han dynasty were impressed in a soft clay, but from the Tang dynasty a red ink made from cinnabar was normally used. Even in modern times, seals, often known as "chops" in local colloquial English, are still commonly used instead of handwritten signatures to authenticate official documents or financial transactions. Both individuals and organizations have official seals, and they often have multiple seals in different sizes and styles for different situations. East Asian seals usually bear the names of the people or organizations represented, but they can also bear poems or personal mottoes. Sometimes both types of seals, or large seals that bear both names and mottoes, are used to authenticate official documents. Seals are so important in East Asia that foreigners who frequently conduct business there also commission the engraving of personal seals. East Asian seals are carved from a variety of hard materials, including wood, soapstone, sea glass and jade. East Asian seals are traditionally used with a red oil based paste consisting of finely ground cinnabar, which contrasts with the black ink traditionally used for the ink brush. Red chemical inks are more commonly used in modern times for sealing documents. Seal engraving is considered a form of calligraphy in East Asia. Like ink brush calligraphy, there are several styles of engraving. Some engraving styles emulate calligraphy styles, but many styles are so highly stylized that the characters represented on the seal are difficult for untrained readers to identify. Seal engravers are considered artists, and, in the past, several famous calligraphers also became famous as engravers. Some seals, carved by famous engravers, or owned by famous artists or political leaders, have become valuable as historical works of art. Because seals are commissioned by individuals and carved by artists, every seal is unique, and engravers often personalize the seals that they create. The materials of seals and the styles of the engraving are typically matched to the personalities of the owners. Seals can be traditional or modern, or conservative or expressive. Seals are sometimes carved with the owners' zodiac animals on the tops of the seals. Seals are also sometimes carved with images or calligraphy on the sides. Although it is a utilitarian instrument of daily business in East Asia, westerners and other non Asians seldom see Asian seals except on Asian paintings and calligraphic art. All traditional paintings in China, Japan, Korea, and the rest of East Asia are watercolor paintings on silk, paper, or some other surface to which the red ink from seals can adhere. East Asian paintings often bear multiple seals, including one or two seals from the artist, and the seals from the owners of the paintings. East Asian seals are the predecessors to block printing.

Батыс дәстүрі

Ежелгі әлемде қолданылған мөрлерден ортағасырлық және ортағасырлық Еуропадағы мөрлерге, сондай-ақ батыс әлеміндегі заңдық контексте қолданылған мөрлерге дейін тікелей ұрпақтар желісі бар. Мөрлер тарихи түрде көбінесе таңбалау балауызында (көбінесе "балауыз" деп сипатталады) бекітілген: орта ғасырларда бұл әдетте ара балауызының үштен екісі мен шайырдың үштен бір бөлігінен тұратын қоспаны құрады, бірақ ортағасырлық кезеңнен кейін шайыр (және басқа да ингредиенттер) басымдыққа ие болды. Ерте орта ғасырларда қорғасыннан жасалған мөрлер немесе латын тілінен алынған "bullae" (бұғаз) Шығыс және Батыс елдерінде кеңінен қолданылды, бірақ Папалық канцелярия шығарған құжаттарды ("буллалар") қоспағанда, бұл қорғасыннан жасалған растамалар батыс христиан әлемінде сұраныстан шықты. Уолтерс өнер мұражайы. 10-ғасырдың соңына қарай батыс корольдік кеңселерінің көпшілігі шамынан жасалған мөрлерді тұрақты түрде қолданды. Англияда Норман жаулап алуынан бұрынғы шамынан жасалған мөрлердің көптеген үлгілері сақталған жоқ. Шамынан жасалған мөрлерді бекіту практикасы 12-ғасырдың соңына қарай монархтар мен епископтардан ұлы магнаттарға, кішігірім рыцарьларға және 13-ғасырдың ортасына қарай қарапайым еріктілерге дейін әлеуметтік иерархия бойынша бірте-бірте төменге қарай жылжыды. Олар сондай-ақ соборлар, муниципалитеттер, монастырлар және т.б. сияқты әртүрлі корпоративтік органдарға өздерінің актілерін растау үшін қолданылды. Барлық жағдайларда құжат пен мөр арасындағы байланысты сақтап, оның түпнұсқалығын қамтамасыз ету және мөрді қайта пайдалануға жол бермеу мақсаты көзделді. Егер жалған құжат жасаушы мөрді қолданғаннан кейін алып тастауға тырысса, ол, әдетте, сындырылады. Алып қойылған мөрді арқандар немесе пергамент жолақтарын кесу арқылы оңай ажыратуға болады, бірақ содан кейін оны басқа құжатқа бекіту қиынға түседі (өйткені арқандар немесе пергамент әдетте мөрдің ішінде түйілген болады) және оны қайтадан сындыру мүмкіндігі зор. Орта ғасырларда мөрлердің көпшілігі ілмелі болды. Олар заңдық құжаттарға да, құқықтарды немесе артықшылықтарды беруге арналған патенттік хаттарға да (яғни ашық хаттарға) қоса берілді, олар барлығына көруге қол жетімді болуы тиіс еді. Маңызды мәмілелер немесе келісімдер жасалған жағдайда, келісімге қатысушы барлық тараптардың және куәгерлердің мөрлері құжатқа бекітілуі мүмкін, соның салдарынан ол бірнеше мөрді алып жүретін. Көптеген үкіметтер әлі де патенттік хаттарға ілмелі мөрлер қояды. Ал, басылған мөрлер бастапқыда құжатты жабық күйде бекіту үшін қолданылды: яғни, құжат бүгіліп, мөр сындырылмайынша ашылмауы тиіс еді. Басылған мөрлер жабық хаттарға (тек алушыға арналған хаттарға) және посылкаларға жіберілгеннен кейін олардың ашылғанын немесе бұзылғанын көрсету үшін, сондай-ақ олардың жіберушіден келгенін және жалған емес екенін растау үшін қолданылды. Ортағасырлық кезеңнен кейін мөрлер жеке хаттар үшін осылай қолданыла бастады. Хат жазушы хатты бүктеп, беттердің бірігіп жатқан жеріне балауыз құйып, содан кейін сақинаны немесе басқа мөрді басатын матрицаны басатын еді. Кейде үкіметтер азаматтарға тек олардың көзіне ғана арналған құпия хаттарды жіберіп отырды. Сондай-ақ, хаттың мазмұны тек көзделген алушыға ғана оқылсын деген мақсатта, хаттарды жазу кезінде балауыз мөрлерімен бірге хатты жабу әдістері қолданылуы мүмкін еді. Жалпы, мөрлер енді осы мақсаттарда қолданылмайды, тек салтанатты мақсаттар үшін ғана қолданылады. Алайда, басылған мөрлер заңдық құжаттарда да қолданыла береді, оларды құжаттың бетіне тікелей жабыстырады, сондықтан оларды бұзудың қажеті болмайды, және бұл практика жалғасуда.

There is a direct line of descent from the seals used in the ancient world, to those used in medieval and post medieval Europe, and so to those used in legal contexts in the western world to the present day. Seals were historically most often impressed in sealing wax (often simply described as "wax"): in the Middle Ages, this generally comprised a compound of about two thirds beeswax to one third of some kind of resin, but in the post medieval period the resin (and other ingredients) came to dominate. During the early Middle Ages seals of lead, or more properly "bullae" (from the Latin), were in common use both in East and West, but with the notable exception of documents ("bulls") issued by the Papal Chancery these leaden authentications fell out of favour in western Christendom. The Walters Art Museum.|207x207px]]

Wax seals were being used on a fairly regular basis by most western royal chanceries by about the end of the 10th century. In England, few wax seals have survived of earlier date than the Norman Conquest, The practice of sealing in wax gradually moved down the social hierarchy from monarchs and bishops to great magnates, to petty knights by the end of the 12th century, and to ordinary freemen by the middle of the 13th century. They also came to be used by a variety of corporate bodies, including cathedral chapters, municipalities, monasteries etc., to validate the acts executed in their name. The object in all cases is to help ensure authenticity by maintaining the integrity of the relationship between document and seal, and to prevent the seal's reuse. If a forger tries to remove an applied seal from its document, it will almost certainly break. A pendent seal is easily detached by cutting the cords or strips of parchment, but the forger would then have great difficulty in attaching it to another document (not least because the cords or parchment are normally knotted inside the seal), and would again almost certainly break it. In the Middle Ages, the majority of seals were pendent. They were attached both to legal instruments and to letters patent (i. e. open letters) conferring rights or privileges, which were intended to be available for all to view. In the case of important transactions or agreements, the seals of all parties to the arrangement as well as of witnesses might be attached to the document, and so once executed it would carry several seals. Most governments still attach pendent seals to letters patent. Applied seals, by contrast, were originally used to seal a document closed: that is to say, the document would be folded and the seal applied in such a way that the item could not be opened without the seal being broken. Applied seals were used on letters close (letters intended only for the recipient) and parcels to indicate whether or not the item had been opened or tampered with since it had left the sender, as well as providing evidence that the item was actually from the sender and not a forgery. In the post medieval period, seals came to be commonly used in this way for private letters. A letter writer would fold the completed letter, pour wax over the joint formed by the top of the page, and then impress a ring or other seal matrix. Governments sometimes sent letters to citizens under the governmental seal for their eyes only, known as letters secret. Wax seals might also be used with letterlocking techniques to ensure that only the intended recipient would read the message. In general, seals are no longer used in these ways except for ceremonial purposes. However, applied seals also came to be used on legal instruments applied directly to the face of the document, so that there was no need to break them, and this use continues.

Үлгілер

Тарихи тұрғысынан алғанда, мөрлердің көпшілігі дөңгелек пішінде болған, бірақ овалдар, үшбұрыштар, қалқан тәрізді пішіндер және басқа да үлгілер де белгілі. Дизайн әдетте графикалық белгіден (кейде, бірақ әрдайым емес, геральдикалық элементтерді қамтиды) тұрады, оны айналдыра мәтін (жазу) орналасқан. Жазу көбінесе «[иесінің аты] мөрі» деген сөздерден құралған, латын тілінде немесе жергілікті тілде жазылған. Латын сөзі Sigillum көбінесе қарапайым S: деп қысқартылған. Кейде жазу ұран түрінде келген. Орта ғасырларда әйелдер мен дін қызметкерлерінің мөрлеріне vesica (ұшы бар овал) пішіні беру қалыпты болды. Орталық белгі көбінесе иесінің тұрған бейнесі немесе (дін қызметкерлерінің мөрлерінде) әулиенің бейнесі болды. Орта ғасыр қала тұрғындары әртүрлі белгілерді пайдаланған, бірақ кейбіреулерінің мөрлерінде олардың жұмысына қатысты суреттер болған. Мөр балауызы табиғи түрде сары немесе ақшыл қоңыр түсті болған, бірақ жасанды түрде қызыл немесе жасыл түске боялуы мүмкін (көптеген аралық түстер де кездесетін). Кейбір орта ғасырлық корольдік кеңселерде балауыздың әртүрлі түстері әртүрлі функцияларға немесе мемлекеттік бөлімдерге, сондай-ақ уақытша құжаттардан мәңгілікке берілген жарлықтар мен келісімдерді ажырату үшін қолданылған. Ілгіш мөрлердің матрицаларына кейде кішкентай қарсы мөр қоса берілетін, ол мөрдің арт жағына кішкентай белгіні басу үшін пайдаланылған. Кейбір жағдайларда мөр мен қарсы мөрді екі түрлі адам сақтаған, бұл аутентификация процесінде қосымша тексеруді қамтамасыз ету үшін қажет болған. Кейде үлкен ресми мөр, ол кеңсе қызметкерлерінің қорғауында болған, оны өз атынан қолданған адам (монарх немесе қала әкімі) қарсы мөрмен бекітуі керек болған: мұндай қарсы мөр адаммен бірге тасылған (мысалы, тізбек немесе арқанмен бекітілген) немесе кейінірек сақина мөрінің түрін алған, сондықтан ол міндетті түрде кішірек болған. Басқа да ілгіш мөрлер екі жақты болған, олардың екі жағында да әсем және тең өлшемді беттері болған. Мөрді жасау үшін матрицалар мен балауызды роликтермен немесе кейінірек рычагты немесе бұрандалы пресс арқылы бір-біріне қысып, «сэндвич» жасалған. Кейбір орта ғасырлық мөрлер одан да күрделі болған, олар балауыздың әр жағында екі деңгейлі басым жасау арқылы үш өлшемді көрініс құруға мүмкіндік берген. Мөр иесі қайтыс болған кезде, оның ұлы мен мұрагері оның әкесінің белгілерін және дизайн элементтерін пайдаланып, жаңа мөр жасап, оның дәстүрлілігін сақтауға тырысқан. Бұл практика 12 ғасырда Батыс Еуропада тұқым қуалайтын геральдиканың пайда болуына ықпал еткен.

Historically, the majority of seals were circular in design, although ovals, triangles, shield shapes and other patterns are also known. The design generally comprised a graphic emblem (sometimes, but not always, incorporating heraldic devices), surrounded by a text (the legend) running around the perimeter. The legend most often consisted merely of the words "The seal of [the name of the owner]", either in Latin or in the local vernacular language: the Latin word Sigillum was frequently abbreviated to a simple S:. Occasionally, the legend took the form of a motto. In the Middle Ages it became customary for the seals of women and of ecclesiastics to be given a vesica (pointed oval) shape. The central emblem was often a standing figure of the owner, or (in the case of ecclesiastical seals) of a saint. Medieval townspeople used a wide variety of different emblems but some had seals that included an image relating to their work. Sealing wax was naturally yellowish or pale brownish in tone, but could also be artificially colored red or green (with many intermediary variations). In some medieval royal chanceries, different colours of wax were customarily used for different functions or departments of state, or to distinguish grants and decrees made in perpetuity from more ephemeral documents. The matrices for pendent seals were sometimes accompanied by a smaller counter seal, which would be used to impress a small emblem on the reverse of the impression. In some cases the seal and counter seal would be kept by two different individuals, in order to provide an element of double checking to the process of authentication. Sometimes, a large official seal, which might be in the custody of chancery officials, would need to be counter sealed by the individual in whose name it had been applied (the monarch, or the mayor of a town): such a counter seal might be carried on the person (perhaps secured by a chain or cord), or later, take the form of a signet ring, and so would be necessarily smaller. Other pendent seals were double sided, with elaborate and equally sized obverses and reverses. The impression would be formed by pressing a "sandwich" of matrices and wax firmly together by means of rollers or, later, a lever press or a screw press. Certain medieval seals were more complex still, involving two levels of impression on each side of the wax which would be used to create a scene of three dimensional depth. On the death of a seal holder, as a sign of continuity, a son and heir might commission a new seal employing the same symbols and design elements as those used by his father. It is likely that this practice was a factor in the emergence of hereditary heraldry in western Europe in the 12th century.

Діндарлық

Діни мөрлер көбінесе мандорла пішінде, яғни бадам пішінде, сондай-ақ vesica пішінде де кездеседі. Мөрді бай және беделді адамдар қолдануы христиандық дәуірге дейін де кең таралған, бірақ шіркеудің жоғары лауазымды шенеуніктері осы әдетті қабылдады. Әйгілі Августинның бір хатында (Викторинусқа жазған 217-хаты) ол мөр қолданғанын кездестіруге болады. Жобаға қатысты құзыретті органға байланысты, мұндай мөрлер қалыптау арқылы басылып, қол қойылуы, немесе мөр басылып, қол қойылуы мүмкін. Ал кейбір жағдайларда, кәсіби маманға тиесілі цифрлық сертификатпен расталған түпнұсқа мөрдің компьютерлік көшірмесі, қауіпсіздігі қамтамасыз етілген компьютерлік файлға қоса берілуі мүмкін. Кәсіби мөрдегі анықтамалар кез келген қателер мен кемшіліктерге жауапкершілікті, ал кейбір жағдайларда оларды түзетуге қатысты қаржылық жауапкершілікті, сондай-ақ олардың жауапкершілік аймағын анықтайды, мысалы: "Минесота штаты". Кейбір заңнамалық аумақтарда, әсіресе Канадада, инженерлік мамандық туралы заңға сәйкес, кәсіби инженерлерге құжаттарды мөрмен бекіту міндетті болып табылады. Кәсіби инженерлер өздері дайындаған кез келген құжатты мөрмен бекітуге заңды құқықтары бар. Мөр, лицензияланған кәсіби инженердің немесе оның тікелей қадағалауымен орындалған жұмысты анықтайды және құжатты алған адамға жұмыстың, тәжірибелі мамандардың өз шешімдері мен қаулылары үшін жеке жауапкершілікті қабылдайтын стандарттарға сай келетініне кепілдік береді.

Кеден үйлері

Ескі ағылшын заңдарында кокет – кеден үйінің мөрі немесе жүк жіберушіге оның тауарлары дұрыс тіркелгенін және бажы салығы төленгенін куәландыратын ресми құжат болған. Осыдан Шотландияда кокет клеркі деп аталатын лауазымды тұлға пайда болды. Кокет нанының аты осыдан шыққан болуы мүмкін, себебі ол мөр басылған сияқты пішімделген.

Жою

Мөрдің маңыздылығы, оның куәландыру құралы ретіндегі ролі, билік жаңа қолға өткенде ескі мөрді жою және жаңа мөр жасау қажеттігін тудырды. Рим папасы қайтыс болғанда кардинал Камерленгоның бірінші міндеті – Балықшы сақинасын, яғни пап мөрін алу және оның бұзылуын қамтамасыз ету болып табылады. Орта ғасырларда да осыған ұқсас практика болған, және тарихшылар оны жиі еске алады, себебі бұл белгілі бір салтанатты рәсіммен байланысты болған сияқты. Мэтью Пэрис 1235 жылы Сент-Олбанс аббаты Уильям Трампингтонның мөрін сындыру жайлы ұқсас сипаттама береді. Бұл практика ортағасырлық қара халық арасында осылай жиі кездеспесе де, әсіресе 13 және 14 ғасырларда кейбір жағдайларда орын алған. Франция королеваларының 12 ғасырға жататын кейбір қабірлерінен күміс мөрлердің матрицалары табылған. Бұл мөрлерді жою мақсатымен әдейілеп жерленген болуы мүмкін. Англия королі Джеймс II 1688/89 жылдардағы Даңқты революция кезінде тақтан құлатылғанда, Францияға қашу алдында үкімет машинасының жұмысын тоқтату үшін Темаза өзеніне Ұлы мемлекеттік мөрін лақтырған деген болжам бар. Бұл оқиғаның қаншалықты рас екені белгісіз, бірақ мөр, әрине, қайта табылды: Джеймстің ізбасарлары, Уильям III және Мэри үкіметтің сабақтастығын көрсету үшін сол Ұлы мөр матрицасын қолданды, оны біршама өңдеп, мүмкін тіпті әдейілеп жасаған.

Заманауи бұзылмауға қарсы

Қазіргі заманда мөрлер жабдықтың қолға тигізілмегенін қамтамасыз ету үшін қолданылады. Мысалы, газ және электр есептегіштерінің көрсеткіштерін өзгертуден сақтау үшін, олар мемлекеттік белгісі бар қорғасын немесе пластик мөрмен, әдетте есептегіш корпусының бір бөлігінен өткен сымға бекітіледі. Есептегіш сымды кесіп немесе мөрді бұзбай ашылмайды. Қорғалған контейнер немесе жабдық ашылғанда жойылатын, қол сұғылмау белгілері де бар, олар қызыл мөрдің қызметін атқарады. Олар дәрі-дәрмектер, өндірушінің кепілдігін жоятын жабдықтар және басқа да қолға тигізілмеуі керек заттарды қорғау үшін пайдаланылады.