Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының суасты қайығы

USS Caiman (SS 323) – Балау классына жататын суасты қайық, бұл кеме Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштеріне тиесілі болған, кейін 1972 жылы Қауіпсіздік көмегі бағдарламасы бойынша Түркия Әскери-теңіз күштеріне берілді, онда ол үшінші TCG Dumlupınar болып қайта қолданысқа енгізілді. 1986 жылы қызметтен шығарылды.

Карьерасы (АҚШ)

Бастапқыда Бланкильо деп аталған кеме 1942 жылғы 24 қыркүйекте Амазонка өзенінде мекендейтін қайман – тұщы су аллигаторының құрметіне қайта аталды және 1944 жылғы 30 наурызда Коннектикут штатының Гротон қаласындағы Electric Boat Co. компаниясымен суға түсірілді; R. C. Bonjour ханым демеушілік етті; 1944 жылғы 17 шілдеде комиссияға берілді. Ол Тынық мұхиты флотына бағынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Кайман» 1944 жылғы 13 қарашада Перл-Харбордан алғашқы соғыс патруліне шықты. Сайпанда тоқталып, ауыр сырқатқа шалданған командирін жағаға түсіріп, оның орнына келген офицерді алып, су асты кемесі Оңтүстік Қытай теңізіне бет бұрды, онда ол жау басып алған аймақтардағы әуе шабуылдарынан құлаған авиаторларды құтқару мақсатындағы әуе-теңіз іздеу-құтқару операцияларының бір бөлігі ретінде шабуылдық патрульдік міндеттерді орындады. Агрессивті американдық су асты кемелері мен теңіз әуе күштерінің шабуылдары жапон сауда флотын күрт қысқартты; сондықтан «Кайман» бұл патрульде ешқандай мақсатқа ие болмады және 1945 жылғы 22 қаңтарда жөндеу үшін Фримантлге (Австралия) оралды. Оның екінші патрулі 18 ақпаннан 6 сәуірге дейін Оңтүстік Қытай теңізінде және Сиам шығанағында өтті, бірақ ол да ешқандай нәтиже бермеді. Бірақ 28 сәуірде Филиппиндегі Субик шығанағында басталған үшінші патрулінде ол екі кішкентай шхунаны баттырды. Олардың қолданылуы жапондықтардың АҚШ Теңіз күштерінің салдарынан заманауи сауда кемелерін толығымен жоғалтуын көрнекті түрде көрсетті. 27 маусымда Оңтүстік Индоқытай және Батыс Борнеодан патрульдік аймақтан Фримантлге оралған су асты кемесі төртінші соғыс патруліне дайындалды, оның барысында ол үш қауіпті арнайы тапсырманы орындады, Ява жағалауына агенттерді түсірді және кейін эвакуациялады. Бұл патруль 22 шілдеден бастап жаулық әрекеттердің аяқталуына дейін жалғасты, оның барысында ол тағы бір жапон шхунасын баттырды. Ол 19 тамызда Субик шығанағына оралды, содан кейін Батыс жағалауға бағыт алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1946 жылы «Кайман» Сан-Диего, Гуам және Перл-Харбордан операциялар жүргізді. 1947 жылы ол «Көк Мұрын» операциясының аясында Сиэтлден Арктикаға танысу круизіне шықты. Содан кейін ол Сиэтлде орналасқан және 1951 жылғы 23 сәуірге дейін резервтік оқу кемесі ретінде қызмет етті. Содан бері Перл-Харбор мен Сан-Диегода орналасқан «Кайман» 18 ай сайын Қиыр Шығыста қызмет етумен ауыстырылатын жергілікті операциялар мен флоттық жаттығуларды жүзеге асырып келеді. 1957 жылғы круизінде Австралияның Брисбен қаласы оның әдеттегі Жапон және Филиппин порттарына қосылды.

Кәсібі (Түркия)

Кейман 1972 жылғы 30 маусымда Қауіпсіздікке көмек көрсету бағдарламасы шеңберінде әскери-теңіз күштерінен шығарылып, әскери тізілімнен алынып, Түркияға берілді. 1972 жылғы 23 тамызда ол Гёльчук әскери-теңіз кемежайларына жетіп, келесі күні үшінші ТКГ Дюмлюпинар (S 339) болып қолданысқа кірді – түрік тарихындағы маңызды есім, және Түрік тәуелсіздік соғысының соңғы және шешуші шайқасының аты. Түркия бұрынғы Кейманды қабылдағаннан кейін төрт жыл өткен соң, 1976 жылғы 31 тамызда Дарданелл бұғазында кеңес жүк тасымалдаушысы «Сзик Вовиловпен» соқтығысты. Әйгілі болғандай, оның экипажы суасты қайығын жақын жағалауға тіреуге үлкерді, осылайша 1953 жылы апатқа ұшыраған бұрынғы TCG Dumlupınar-дың тағдырынан сақталды, оның құлау орны сол жерге жақын болды. TCG Dumlupınar кейіннен құтқарылып, жөнделіп, 11 жыл бойы Түркия Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. 1983 жылғы 6 ақпанда ол қызметтен босатылып, «Ceryan Botu (Y 1247)» деп қайта аталды және осы атпен Гёльчук Әскери-теңіз кемежайларында зарядтау кемесі ретінде 1986 жылғы 15 қыркүйекте толығымен қызметтен шығарылғанша қызмет етті.