Антарктиданы құрлықтан кесіп өту: 1955-1958 жылдар экспедициясы

Кіріспе

1955–1958 жылдардағы Антарктидаға экспедиция

1955–1958 жылдардағы Транс-Антарктидалық экспедиция (CTAE) – Антарктиданың Оңтүстік полюсі арқылы құрлықпен алғашқы өтуді сәтті аяқтаған, Ұлтақтар Достастығының қолдауымен ұйымдастырылған экспедиция. Бұл 46 жылдан кейін Оңтүстік полюске құрлықпен жеткен алғашқы экспедиция болды, оған дейін 1911 және 1912 жылдары Амундсен мен Скотт экспедициялары ғана осы жетістікке қол жеткізген. Антарктиканы зерттеудің ерен дәуіріндегі полярлық экспедициялар дәстүріне сай, CTAE жеке бастама болғанмен, оны Ұлыбритания, Жаңа Зеландия, АҚШ, Австралия және Оңтүстік Африка үкіметтері, сондай-ақ көптеген корпоративтік және жеке қайырымдамалар, Елизавета II патшайымның қолдауымен қаржыландырды. Экспедицияны британдық зерттеуші Вивиан Фукс басқарды, ал жаңа зеландиялық сэр Эдмунд Хиллари Жаңа Зеландияның Росс теңізіндегі қолдау тобына жетекшілік етті. Жаңа Зеландиялық топқа Халықаралық геофизикалық жыл аясындағы зерттеулерге қатысқан ғалымдар кірді, ал британдық топ жеке Галли шығанағында орналасқан. Фукс осы жетістігі үшін рыцарь атағын алды. Континентті құрлықпен екінші рет кесіп өту 1981 жылы, Ранулф Файнн басқарған Трансглоб экспедициясы кезінде болды.

Дайындық

Дайындық жұмыстары 1955 жылы Лондонда басталды. 1955-1956 жылдардың оңтүстік жазында Фукс Лондоннан Антарктидаға канадалық мұз кемесі «Теронмен» алдын ала сапарға шықты. Оның мақсаты Уэдделл теңізіндегі Вахсел шығанағының жанында Шеклтон базасын құру болды, одан трансантарктикалық экспедиция басталатын еді. «Терон» кемесі, «Эндюранс» сияқты, мұзда қамалып қалды. Айтарлықтай зақымданғанға қарамастан, ол Auster Antarctic ұшағының көмегімен мұздан шығып кетті, ол шығу жолын тауып берді. 1956 жылдың басында Фукс сегіз адамды Шеклтон базасында қыстауға қалдырып, Лондонға қайтып келді. Кен Блейклок басқарған алдын ала сапар тобының сегіз адамы тек шатырлар мен жәшіктерде баспана тауып мұзда қалды. Көбінесе азық-түлік база құрылатын жерден 3 шақырымдай қашықтықтағы мұздың үстінде қалдырылды. Олардың алғашқы міндеті – барлық азық-түлікті базаға жеткізіп, алдағы қысқа арналған тұрақты баспана салуға тырысу болды. Азық-түлік пен парафинді жеткізіп, иттерді базаға байлап қойғаннан кейін, олар үй салуға кірісті. Бұл күткеннен қиын болды – сегіз адамның саны ауыр жұмысты оңай атқаруға жеткіліксіз болды, сонымен қатар Шеклтонның ауа райы күткеннен суық және желді болды. Үйдің қаңқасы дайын болғаннан кейін, олар қабырға мен шатыр панельдері салынған жәшіктерді құрылыс алаңына орналастырды. Содан кейін бір аптадан астам жалғасқан қарлы боран басталды. Температура төмендеді және базаның маңындағы қар үйірмесі сыртта жұмыс істеуді мүмкін емес етті. Олар жәшікте баспана тауып, шатырларында ұйықтады, олар үнемі қар көмбелу қаупімен күресіп отырды. Жел азайғаннан кейін, қабырға панельдері салынған алып жәшіктердің бәрі бірнеше метр қардың астында жоғалып кетті, ал аяқталмаған үй қарға толы болды. Мұздың үзілуінен қалған азық-түліктің бәрі теңізге кетті. Көптеген азық-түлік пен отын, бірнеше үйлер мен трактор теңізге кетіп қалды. Олар қардың астынан тоннель қазып жәшіктерді іздеуге тырысты, ал тоннельдер күтпеген қыстың суығынан иттерді қорғауға арналған керемет бөлмелерге айналды. Сегіз адам қысты қиындықпен, бірақ денсаулығы жақсы күйде аман өтті және үйдің құрылысын аяқтады, тек шатырдағы бір тесік қалды, оның панелі табылған жоқ. Үй салынып жатқанда олар күндіз трактор жәшігінде тұрып, түнде әр шатырда екі адамнан ұйықтады. Қысқы температура көбінесе нөлден төмен түсті, ал Шеклтон өте желді жер болып шықты, бұл сыртта жұмыс істеуді қиын етті. Қарға батып қалған барлық заттар жоғалып кету қаупінде болды. Олар иттерге тұмсық жинау және оңтүстікке қарай жол табу үшін бірнеше сапар жасады. Олар иттерді, «Кейек» тракторын және төрт «Такер Сно Кэтс» машиналарын пайдаланды.

Preparations began in London in 1955. Over the austral summer of 1955 to 1956, Fuchs sailed with an advance party from London to Antarctica in the Canadian sealer Theron, with the purpose of establishing Shackleton Base near Vahsel Bay on the Weddell Sea, from which the trans Antarctic expedition would begin. The Theron, like its immediate forebear, the Endurance, was trapped in the ice. Despite sustaining considerable damage, she was able to free herself with the help of the Auster Antarctic floatplane that scouted a way out. In early 1956, Fuchs sailed back to London, leaving eight men to over winter at Shackleton. The eight men of the advance party, led by Ken Blaiklock, were left on the ice, having only tents and a packing crate as shelter. Most of the stores were left on the bay ice, some 2 mile (3 km) from the site of where the base was to be set up. Their first task was to get all these stores from the bay ice to the base and to try to build some permanent shelter for the oncoming winter. Once some food and paraffin had been brought up and the dogs safely tethered by the base, the men started to build their hut. This proved to be far more difficult than had been envisaged – not only were the eight men insufficient in number to carry out the heavy tasks easily but the weather at Shackleton was colder and much windier than had been anticipated. When the skeleton of the hut was complete, the men positioned the crates containing the wall and roof panels around the building site. Then a blizzard began, and lasted for more than a week. The temperature dropped to and the drift around the base made it impossible to do any work outside. The men sheltered in their crate and slept in their tents which were constantly in danger of getting buried by the drift. When finally the wind subsided the giant crates of wall panels had all disappeared under many feet of drift and the unfinished hut itself was full of snow. The bay ice had broken off taking all the remaining stores with it. Much food and fuel, a couple of huts and a tractor had all gone to sea. The men tried to retrieve the crates by tunnelling under the snow; the tunnels proved to be useful kennels for the dogs protecting them from the unexpectedly severe winter conditions at Shackleton. The party of eight survived the winter with some difficulty, but in reasonably good health, and finally completed the building of the hut except for one hole in the roof, the panel for which was never found. While the hut was being constructed they lived by day in the tractor crate and slept in their tents, two men to each tent. The winter temperatures often fell well below , and Shackleton proved to be a very windy place, which made work outdoors unpleasant. All stores lying in the snow tended to get buried and there was a constant danger of them getting lost. They managed to take a number of journeys to collect seals for the dogs and to scout a route to the south. They used dogs and the Weasel tractor, and four Tucker Sno Cats.

Экспедиция

1956 жылдың желтоқсанында Фукс Данияның полярлық кемесі «Магга Дан» арқылы қосымша жабдықтарды алып оралды, ал 1956–1957 жылдардағы оңтүстік жазды Шеклтон базасын нығайтуға және оңтүстікке қарай 483 км (300 миль) қашықтықтағы кішірек Оңтүстік мұз базасын құруға жұмсады. 1957 жылдың қысын Шеклтон базасында өткізгеннен кейін Фукс 1957 жылдың қарашасында трансконтиненталды саяхатына шықты. Оның 12 адамнан тұратын тобы алты көлікпен сапар шекті: үш «Sno Cat», екі «Weasel» тракторы және бір арнайы бейімделген «Muskeg» тракторы. Сапар барысында топқа сейсмикалық зерттеулер мен гравиметриялық өлшемдерді қоса алғанда, ғылыми зерттеулер жүргізу міндеті жүктелді. Параллельдікпен, Хилларидің тобы континенттің қарсы жағында, Росс теңізіндегі МакМердо бұғазында Фукс үшін соңғы пункті болатын Скотт базасын құрды. Үш түрлендірілген «Ferguson TE20» тракторы мен бір «Weasel» көлігін пайдаланып, Хиллари және оның үш серігі – Рон Балхам, Питер Малгрю және Мюррей Эллис – Скелтон мұздығы және Полярлық плато арқылы Оңтүстік полюске қарай маршрутты табуға және Фукс саяхатының соңғы кезеңінде пайдалану үшін жабдықтау қоймаларын салуға жауапты болды. Хиллари тобының басқа мүшелері Росс теңізі және Виктория жері аймақтарында геологиялық зерттеулер жүргізді. Бастапқыда Хилларидің Оңтүстік полюске дейін баратыны жоспарланбаған, бірақ ол жабдықтау қоймаларын салғаннан кейін британдықтарды озу мүмкіндігін көріп, оңтүстікке қарай жалғастырып, 1958 жылдың 3 қаңтарында, әуе арқылы жаңадан құрылған АҚШ-тың Амундсен–Скотт Оңтүстік полюс станциясына жетті. Хилларидің тобы 1911 жылы Роальд Амундсен мен 1912 жылы Роберт Фалькон Скотттан кейін құрлық арқылы полюске жеткен үшінші команда болды. Хилларидің келуі құрлықтағы көліктердің алғаш рет полюске жеткенімен де белгіленді. Фукс тобы 1958 жылдың 19 қаңтарында қарсы бағытта Полюске жетіп, Хилларимен кездесті. Содан кейін Фукс Хиллари салған маршрут бойынша құрлық арқылы жалғастырды, ал Хиллари АҚШ ұшағымен Скотт базасына ұшып кетті. Кейіннен ол қалған жер бетіндегі сапардың бір бөлігін Фукспен бірге ұшу арқылы жалғастырды. Құрлық арқылы келген топ 1958 жылдың 2 наурызында Скотт базасына келді, 99 күн ішінде бұрын зерттелмеген қар мен мұзды тарихи түрде кесіп өтті. Бірнеше күннен кейін экспедиция мүшелері Антарктидадан Жаңа Зеландияға Жаңа Зеландия теңіз кемесімен кетті. Кемені капитан Гарри Кирквуд басқарды. Үлкен мөлшердегі жабдықтар құрлық арқылы тасымалданғанымен, екі топ та жеңіл ұшақтармен жабдықталған және барлау және жабдықтау үшін әуе көмегін кеңінен пайдаланды. Сол кезде Антарктидада жұмыс істеген АҚШ қызметкерлері қосымша логистикалық көмек көрсетті. Екі топ та далалық сапарларға және механикалық көліктің істен шығуына жағдайында қолдау үшін иттік топтарды алды, бірақ иттілер полюске дейін жеткізілмеді. 1957 жылдың желтоқсанында экспедициядан төрт адам Fuchs тобымен бірдей маршрут бойынша, Шаклтон базасынан Полюс арқылы Скотт базасына дейін Антарктида құрлығы арқылы 11 сағаттық, 1430 мильдік (2301 км) ұшақпен ұшуды жүзеге асырды.

In December 1956, Fuchs returned on Danish Polar vessel Magga Dan with additional supplies, and the southern summer of 1956–1957 was spent consolidating Shackleton Base and establishing the smaller South Ice Base, about 300 mile (483 km) inland to the south. After spending the winter of 1957 at Shackleton Base, Fuchs finally set out on the transcontinental journey in November 1957, with a 12 man team travelling in six vehicles; three Sno Cats, two Weasel tractors, and one specially adapted Muskeg tractor. En route, the team were also tasked with carrying out scientific research including seismic soundings and gravimetric readings. In parallel, Hillary's team had set up Scott Base—which was to be Fuchs' final destination—on the opposite side of the continent at McMurdo Sound on the Ross Sea. Using three converted Ferguson TE20 tractors and one Weasel, abandoned part way, Hillary and his three men—Ron Balham, Peter Mulgrew and Murray Ellis—were responsible for route finding and laying a line of supply depots up the Skelton Glacier and across the Polar Plateau on towards the South Pole, for the use of Fuchs on the final leg of his journey. Other members of Hillary's team carried out geological surveys around the Ross Sea and Victoria Land areas. It was not originally intended that Hillary would travel as far as the South Pole, but when he had completed laying supply depots he saw the opportunity to beat the British and continued south, reaching the Pole—where the U. S. Amundsen–Scott South Pole Station had recently been established by air—on 3 January 1958. Hillary's party was just the third—preceded by Roald Amundsen in 1911 and Robert Falcon Scott in 1912—to reach the Pole overland. Hillary's arrival also marked the first time that land vehicles had ever reached the Pole. Fuchs' team reached the Pole from the opposite direction on 19 January 1958, where they met up with Hillary. Fuchs then continued overland, following the route that Hillary had laid, while Hillary flew back to Scott Base in a U. S. plane. He would later rejoin Fuchs by plane for part of the remaining overland journey. The overland party finally arrived at Scott Base on 2 March 1958, having completed the historic crossing of of previously unexplored snow and ice in 99 days. A few days later the expedition members left Antarctica for New Zealand on the New Zealand naval ship The ship was captained by Captain Harry Kirkwood. Although large quantities of supplies were hauled overland, both parties were also equipped with light aircraft and made extensive use of air support for reconnaissance and supplies. Additional logistical help was provided by U. S. personnel who were working in Antarctica at that time. Both parties also took dog teams which were used for fieldwork trips and backup in case of failure of the mechanical transportation, though the dogs were not taken all the way to the Pole. In December 1957 four men from the expedition flew one of the planes—a de Havilland Canada DHC 3 Otter—on an 11 hour, 1430 mile (2301 km), non stop trans polar flight across the Antarctic continent from Shackleton Base via the Pole to Scott Base, following roughly the same route as Fuchs' overland party.