Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лири (латынша Liris немесе Lyris, бұрын Clanis; грекше: Λεῖρις) – Италияның орталық бөлігіндегі маңызды өзендердің бірі, Тиррен теңізіне Митурноның төменгі жағында Гарильяно деген атпен құяды.
the wasp genus
The Liri (Latin Liris or Lyris, previously, Clanis; Greek: Λεῖρις) is one of the principal rivers of central Italy, flowing into the Tyrrhenian Sea a little below Minturno under the name Garigliano.
Шығанағы мен жолы
Лири өзенінің бастауы Монте-Камичола тауында, Монти-Симбруини тауларының орталық Апеннинде (Абруццо, Каппадокия коммунасы) орналасқан. Бастапқыда ол Апенниннің бағытына параллель, ұзын, ойыс сияқты кең дала арқылы оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Сора қаласына жетеді. Изола-дель-Лиридің жоғарғы бөлігінде Фибрено суларын қабылдағаннан кейін, өзен екі салаға бөлініп, қаланың төменгі бөлігін айналып өтеді де қайта бірігеді (Изола-дель-Лири – Лири аралы деген мағынаны білдіреді). Бір саласы қала орталығындағы биік сарқыраманы құрайды, мұндай жағдай Еуропада бірегей. Сакко өзенімен Сепранода қосылғаннан кейін өзенге бөгет салынады. Лири өзенінің соңғы маңызды саласы – Мелфа, ол Акино маңында қосылады. Кассинодан кейін Гари суларын қабылдап, одан әрі Гарильяно деп аталады. Лири-Гарильяно жүйесінің жалпы су жинау алабының көлемі – .
The Liri's source is in the Monte Camiciola, elevation , in the Monti Simbruini of central Apennines (Abruzzo, comune of Cappadocia). It flows at first in a southeasterly direction through a long trough like valley, parallel to the general direction of the Apennines, until it reaches the city of Sora. In the upper part of Isola del Liri it receives the waters of Fibreno and then it divides into two branches which then rejoin, surrounding the lower part of the town (Isola del Liri stands for Liri Island). One branch makes a high waterfall situated in the centre, a unique case in Europe. A dam is built on the river after the confluence with the Sacco at Ceprano. The last important Liri's tributary is the Melfa, with which it joins near Aquino. After Cassino it receives the waters of the Gari, and afterwards it is known as Garigliano. The Liri Garigliano system has a total water drainage basin of .
Тарих
Страбон мен Плиний екеуі де оның бастапқыда Кланис деп аталғанын айтады, бұл атау көптеген итальяндық өзендерге ортақ болған сияқты (мысалы, қараңыз Clanio және Lagni); бұрынғы жазушы оның бастауларын қате түрде Вестиндер еліне жатқызады, ал Лукан да осы пікірді қабылдады. Ганнибал шапқындауыл кезінде жергілікті тұрғындар өзендегі көпірлерді өртеп жібергені үшін айналасындағы аймақтарды қиратты. 238 ж.б.з. Фрегелла қаласы Рим үстемдігіне қарсы көтерілістің басылған орны болды. Лирис римдік ақындардың көптеген шығармаларында өте жұмсақ және тыныш ағыс ретінде еске алынады, бұл оның ағысының төменгі бөлігінде толық орын алады, онда он тоғызыншы ғасырдың саяхатшысы оны кең және сұлу өзен деп сипаттады, ол сүйкімді аңғардағы топырақтардың көлеңкесінде иіліп, содан кейін теңізге қарай ақырын ағады. Лирис өзенінің сағасында, Минтурнаға жақын жерде, нимфа немесе жергілікті құдай Марикаға арналған кең киелі тоғай орналасқан, Виргилий дәстүрі бойынша ол Латинус анасы ретінде бейнеленген, ал басқалары оны Цирцемен теңестірді. Оның тоғайы мен ғибадатханасы тек көршілес Минтурна қаласының халқы үшін ғана емес, сонымен қатар римдіктердің өзі үшін де үлкен құрмет пен атаққа ие болды. Сағасына жақын жерде, өзеннің тоқтауынан пайда болған кең батпақтар болды, ол тарихта Гай Марийдің ерліктерімен байланысты белгілі болды. Өзен сағасынан шамамен 113 км жоғарыда, өзен бұрын Фучино көлі болған жерден өтеді, ол Монте Сальвиано тау тізбегімен көл алабынан бөлінген. Рим императоры Клавдий көлді құрғату үшін тау тізбегінен туннель қазып, оны Лириге құйып жіберді. Кейіннен император Адриан туннельді жақсартуға тырысты, бірақ империя құлағаннан кейін туннельге күтім жасау тоқтатылды және шөгінділер мен қоқыстар көлдің қайта толуына кедергі келтірді. 1860 жылдары жаңа туннель аяқталды, ал бұрынғы көлдің алабы әлі де Авеццано қаласына жақын жердегі тізбек арқылы Лириге құйылады. Өзеннің көп бөлігі 6 ғасырдан бастап, 1860-61 жылдарға дейін Еуропадағы ең ұзақ сақталған шекарамен сәйкес келді – Италия біріккен жыл, Папа мемлекеттері мен Екі Сицилия Корольдігі осы шекараны бөліскен соңғы тәуелсіз елдер болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың Италия кампаниясы кезінде неміс қорғанысы Густав желісі Лири аңғарынан өтті.
Both Strabo and Pliny tell us that it was originally called Clanis, a name which appears to have been common to many Italian rivers (see for ex. Clanio and Lagni); the former writer erroneously assigns its sources to the country of the Vestini; an opinion which is adopted also by Lucan. The surrounding area was devastated by Hannibal during his invasion in response to the locals' having burnt the bridges over the river. In 238 BC, the adjacent city of Fregella was the site of a crushed rebellion against Roman rule. The Liris is noticed by several of the Roman poets, as a very gentle and tranquil stream, a character which it well deserves in the lower part of its course, where it was described by a nineteenth century traveller as a wide and noble river, winding under the shadow of poplars through a lovely vale, and then gliding gently towards the sea. At the mouth of the Liris near Minturnae, was an extensive sacred grove consecrated to Marica, a nymph or local divinity, who was represented by a tradition, adopted by Virgil, as mother of Latinus, while others identified her with Circe. Her grove and temple were not only objects of great veneration to the people of the neighboring town of Minturnae, but appear to have enjoyed considerable celebrity with the Romans themselves. Immediately adjoining its mouth was an extensive marsh, formed probably by the stagnation of the river itself, and celebrated in history in connection with the adventures of Gaius Marius. About 70 mile (113 km) upstream from its mouth, the river passes what used to be Lake Fucino, separated from the lake basin by the mountain ridge of Monte Salviano. The Roman emperor Claudius had a tunnel dug through the ridge in an attempt to drain the lake, which had no natural outlet, to the Liri. The later emperor Hadrian tried to improve the tunnel but, after the fall of the empire, tunnel maintenance was not maintained and it was blocked by silt and debris, allowing the lake to refill. A new tunnel was completed in the 1860s, and the basin of the former lake still drains to the Liri via that tunnel, through the ridge near the town of Avezzano. The river, in most tracts, matched the longest lived border in Europe from the 6th century a. d when it separated the Byzantine exclave of the duchy of Rome from the Lombard duchy of Benevento until 1860 61: the year of unification of Italy when the Papal states and the kingdom of the two Sicilies were the last sovereign countries to share this border. During the Italian Campaign of the Second World War, the German defenses of the Gustav Line followed the Liri valley.