Кіріспе

Алвин Роберт Корнелиус, Х. Пк (8 мамыр 1903 – 21 желтоқсан 1991) – пакистандық заңгер, құқық философы және судья, 1960 жылдан 1968 жылға дейін Пакистанның 4-ші Бас судьясы болды. Сонымен қатар, 1969 жылдан 16 желтоқсан 1971 жылға дейін Яхья Хан кабинетінде заң министрі қызметін атқарды. Корнелиус британдық Үндістандағы Агра және Оудх біріккен провинцияларында, урду тілінде сөйлейтін англо-индий католик отбасында дүниеге келген. Аградағы Санкт-Петер колледжінде білім алған. Корнелиус Аллахабад университетінің және Кембридждегі Сельвин колледжінің түлегі. Ол Үндістанның азаматтық қызметіне қабылданып, 1943 жылы Лахор жоғары сотында сот қызметін бастады, кейін Пәкістан үкіметінің әділет департаментіне қосылды. Осы кезеңде Корнелиус танымал құқықтанушыға айналып, мансабында Пакистанның құқық тарихы бойынша маңызды оқулықтар жариялады. Корнелиус сонымен қатар Пакистан қозғалысының белсенді қайраткері болды. 1946 жылы Корнелиус Лахор жоғары сотының судьясының көмекшісі болып тағайындалды; Пакистанды таңдап, елдің құқық тарихындағы маңызды тұлғаға айналды. Заң министрі Жогендра Натх Мандал мен премьер-министр Лиакат Али Ханның заң хатшысы қызметін атқарып, заң министрі мен премьер-министрге кеңес бере отырып, сот жүйесін құруда маңызды рөл атқарды. Оның ең танымал істерінің қатарында мұсылман емес азаматтардың құқықтарын қорғау (дін бостандығы), президенттік өкілеттіктерге қарсы Богра ісі (Пәкістан Конституциясының VIII түзетуіне енгізілген 58-бабының 2-Б тармағын қараңыз), жұмыс орындарындағы және еңбек құқығын қорғау, сондай-ақ Пәкістан крикет федерациясына қатысты спорт құқығы мәселелері болды. Корнелиус әділдік пен турашылдыққа берілген адам ретінде танылды, діни экстремизм мен діни кемсітушілікке қарсы күресті, осы мәселелер бойынша "жалпы үмітсіздік сезіміне, сенімсіздіктің кең таралуына және ең жаман нәрсені күтуге дайын болуына" қарсы ескертті. 1960 жылы президент Әйүп Хан Корнелиусты Пакистанның Бас судьясы лауазымына ұсынды; бұл лауазымға үміткерлердің талқысы қысқа ғана уақытқа созылды, бірақ ол ақыры тағайындалды. Ол англо-индий тегінен шыққан беделді отбасының мүшесі болды, анасының тамыры лузо-индийліктерге дейін жетеді, ал ата-анасы – профессор И. Дж. Корнелиус және Тара Д’Розарио – Үндістанның рим-католик англо-индий азшылық қауымдастығының көрнекті өкілдерінің қатарында болды. Ол заңгер Ибрагим Исмаил Чандригардың жақын досы болды.

Заңгерлік мансап

1926 жылы ол Үндістан мемлекеттік қызметіне қабылданды. Ол 1943 жылға дейін Пәнджабта қызмет етті, онда көмекші комиссар және аудандық және сессиялық судья қызметтерін атқарды. Содан кейін ол Пәнджаб үкіметінің Заң департаментіне Заң кеңесшісі ретінде қосылды. 1946 жылы Корнелиус мырза Лахор жоғары сотының құрамына енгізілді.

Пәкістан қозғалысы

Корнелиус – Мұхаммед Әли Джиннамен тығыз байланыста болған Пәкістан қозғалысының көрнекті христиан тұлғаларының бірі. Ол Пәкістан қозғалысының белсенді мүшесі және қозғалыстың ашық сөйлейтін көшбасшыларының бірі болды, Пәкістан қозғалысына қолдау жинақтау үшін жұмыстанып, оны жандандыруға тырысты. Үндістанның бөлінуіне қарсы шыққан, белгілі мұсылман көшбасшысы Абу Калам Азад басқарған оппозициядан өзгеше, Корнелиус Үндістанда мұсылман мемлекетін құруды британ үкіметінің және Үндістан Ұлттық Конгресі партиясы басшыларының мұсылмандарға жасаған жамандықтарын тоқтатудың маңызды жолы деп санады, сонымен қатар ұлттық сезімді қайта жақтандырды. Корнелиус 1941 жылы Джиннаға Пәкістан қаулысын дайындауда көмектесті, мұсылман және мұсылман емес қауымдардың құқықтарын қорғайтын, Конгресс партиясының мұсылмандар мен мұсылман емес халыққа жасаған зұлымдықтарын ақтау үшін заңдық ережелер мен баптар қосты. Пенджаб үкіметінде заңгерлік қызметке тағайындалғаннан кейін оның белсенділігі күшейіп, тереңдеді, ол жаңа құрылған мемлекеттің сот жүйесін құруға қатысты. Корнелиус – жаңадан құрылған Пәкістанның алғашқы азаматтарының бірі болды, ол елдің азаматтығын қабылдады және Лиакат Әли Хан үкіметінде федералдық заң саласындағы қызметке кірісті.

Пәкістанның Жоғарғы соты

1950-1951 жылдары Корнелиус Жогендра Наф Мандал басқаратын Заң және Еңбек министрлігінде заң және еңбек хатшысы болып қызмет етті. 1951 жылы премьер-министр Лиақат Әли Хан қатылынан кейін Корнелиус үкіметтік қызметтен кетіп, 1951 жылдың қараша айында Пәкістан Жоғарғы Сотының судьясының орынбасары болып тағайындалды және 1953 жылға дейін белгілі бір уақыт аралықтармен судья қызметін атқаруын жалғастырды, содан кейін Пәкістан Федералдық Сотының аға судьясы ретінде бекітілді.

Богра генерал-губернаторына қарсы

1954 жылы Пәкістанның Ұлттық Ассамблеясы Назимуддин үкіметінің басынан өткен оқиғаның қайталануын болдырмау мақсатында генерал-губернатордың билігін бақылауға алатын конституцияны өзгертуге тырысты. Жауап ретінде Ғұлам Мұхаммед Ассамблеяны таратып жіберді, бұл әрекет Жоғарғы Сотта шаллығу тудырды. Ғұлам Мұхаммед Бас судья Мұхаммед Мунирдің екі дауысқа бөлінген шешімімен таратуды қолдауы арқылы жеңіске жетті, атақты судья (кейін Бас судья) А.Р. Корнелиус жазған қарсы пікірге және Ассамблея мүшелерінің наразылығына қарамастан.

Пәкістанның Бас судьясы

1960 жылы А.Р.Корнелиус Пакистанның Бас судьясы қызметіне тағайындалды.

Құқықтық философия

Пәкістан тарихының алғашқы 20 жылында заңдық ойлау екі қарама-қарсы ағымның басымдығымен сипатталды: зайырлы және исламдық. Осы екі ағымның бейбіт қатар өмір сүруі – Пәкістандағы екі ағымның біртіндеп айырылып, өзгешеленген алғашқы 20 жыл (1947-1966 жж.) мен келесі 20 жылды (1967-1987 жж.) ерекшелейді. Зайырлы бейілім, көрінетінідей, отаршылдық кезеңнен қалған мұра және интеллигенция мен білімді жандар арасында кең тараған. Оны бірнеше себептерге байланысты Пәкістанның Бас судьясы болған Мұхаммед Мунир (1895-1979) бейнеледі, ол 1954 жылғы Пәнджабтағы Әхмәдияшыларға қарсы қозғалыс туралы Мунир есебінің негізгі авторы болды. Бұл есеп ұзақ жылдар бойы зайырлы құндылықтардың шедеврi ретiнде саналды. Сондықтан, сол судьяның, Пәкістанның Бас судьясы болып тағайындалғаннан кейін, генерал-губернатор Малик Гулам Мұхаммедтің Конституциялық жиналысты таратуын қолдағаны көпке таң қалдырды. Дегенмен, Мунирдің диктатураны қолдаған аргументі – оның барлық келесі диктаторларды ақтаған әйгілі «Мұқтаждық доктринасы» – оның батыстық біліміне, сондай-ақ оның зайырлылығына негізделгенін еске алу қажет (ол өзінің дәлелін 13 ғасырғы британдық заңгер Генри де Брактонның максимімен негіздеді). Пакистанның қалыптасу кезеңінде исламды заң ғылымының ең жоғары деңгейінде ұсынуға христианға рұқсат беру кейбіреулер үшін парадокс, ал басқалары үшін Мұхаммед Әли Джиннаның арманының растауы ретінде қарастырылуы мүмкін. Альвин Роберт Корнелиус шариғатты қажырлы түрде қорғады және Пакистанның заң институттарына ислами құндылықтарды сіңіруде маңызды рөл атқарды. Оның заң философиясының негізгі қағидаларын үш пунктте жинақтауға болады: а) Заң қоғамда моральдық функцияны атқарады; б) Заң мәдениетке сезімтал болуы керек; және в) Ислам – әмбебап қоғамның берік негізі. Ол осы қарапайым идеяларды 57 сөз сөйлеген және жарияланған мақалаларында қалай дамытты және оларды сот шешімдері арқылы қалай көрсетті, осының нәтижесінде ол ең ұлы заң философтарының бірі саналады. 1954 жылы Бас судья Мунир басқарған алқа Конституциялық жиналысты тарату туралы генерал-губернатордың шешімін бекіткен кезде, Корнелиус қарсы пікір білдірген жалғыз судья болды. Төрт жылдан кейін, сол сот Доссоның әскери билікке қарсы ісін бекіткен кезде, Корнелиус қосымша шешім шығарды (яғни ол шешіммен келісті, бірақ өзін бөлек түсіндіру қажеттігін сезінді). Ол негізгі құқықтардың берілмейтінін, тіпті әскери билік орнатылған жағдайда да оларды шектеуге болмайтынын атап өтті. Бұл көзқарас қалған судьялардың пікірінен соншалықты ерекшеленді, кейін ол «қарсылық пікір» ретінде қарастырылды. Алайда Корнелиус берілмейтін құқықтарды түсінуі, әдетте, осы мәселеге қатысты қалыптасқан көзқарасқа сәл өзгеше болып көрінеді. Ол халық өзінің қадірлі құндылықтары мен нормаларын қорғайтын заңға сенімді болуға лайық деп есептеді. 1965 жылдың тамызында Сиднейде өткен халықаралық конференцияда оқыған «Қылмыс және қылмыстың жазасы» атты мақаласында ол «заңның біздің қоғамдағы жергілікті тәртіпті, ақсақалдардың билігі арқылы қаншалықты қолдайтынын» көрсету үшін бірнеше жағдайды келтірді. Осыған ұқсас себептермен ол жергілікті джирга институтын, сондай-ақ ұрлық және қарақшылық сияқты қылмыстар үшін шариғатпен белгіленген жазаларды қорғады. Әр адамды жеке аралша сияқты қарау бейіліміне сезімтал Корнелиус өзінің халықаралық аудиториясына бірнеше ескертулер жасады, ал оның сөздері қоғамды органикалық бірлік ретінде қайта жаңғырту мақсатымен құрылған жаңа мемлекетінің этикасын көрсетеді. «Қылмыс – ежелгі немесе қазіргі қоғамның биологиялық фактісі екенін мойындау керек», – деді ол. «Ол әлеуметтік жағдайдан туындайды және оның этиологиясын мұқият зерттемей, оны шектеуге болмайды. Бұл процесте, көне замандағы адамдардың проблеманы шешу үшін қолданған принциптер мен әдістерді ескірген деп бірден қабылдамау дұрыс. Олардың пайдасы болуы мүмкін, әсіресе Шығыс елдерінде олар әлі де қолданыста».

Крикет

Корнелиус Баг-э-Джиннада ойнаған Лахордың "Жимхана" крикет клубымен тығыз байланыста болды. Ол Пәкістанның бөлінісінен кейін Пәкістан крикетінің негізін қалаушы маңызды тұлға болды. Корнелиус Пәкістан Криккет Кеңесінің (кейіннен БККБ) алғашқы үш вице-президентінің бірі және жұмыс комитетінің төрағасы болып, 1953 жылдың басында Кеңеспен байланысын үзгенге дейін қызмет етті. Корнелиус 1960 жылдың қыркүйегінде Пәкістанда крикетті басқару үшін құрылған алғашқы арнайы комитеттің төрағасы тағайындалды және 1963 жылдың мамырына дейін осы қызметін атқарды. Корнелиус крикеттегі ең мақтан тұтатын жетістігі – Пәкістанның жас және дарынды крикетшілерінен құралған "Пакистан Еаглетс" бейресми клубын құру болды. Бұл клуб 1952 және 1953 жылдары Англияға сапар жасап, 1954 жылы Англияға жасалатын алғашқы толық сынақ турнесіне дайындық жасады.

Өлім

Корнелиус зейнетке шыққаннан кейін Лахордағы Фалетти қонақүйінде тұрақты түрде тұрды. Ол 1991 жылдың 21 желтоқсанында Лахорда 88 жасында қайтыс болды және қаланың христиандық зиратына жерленді.