Пәкістанның саяси жүйесі

Кіріспе

Пәкістанның саяси жүйесі Пәкістан саясаты (; ISO: Siyāsiyāt e Pākistāna) конституциямен белгіленген шеңберде жүзеге асырылады. Бұл ел – федеративтік парламенттік республика, онда провинциялық үкіметтер жоғары дәрежедегі автономияға және қалдық өкілеттіктерге ие. Атқарушы билік екі палаталы парламент пен сот жүйесімен жұмыс істейтін Пәкістан Премьер-Министрі (Шехбаз Шариф 2024 жылдың 3 наурызынан бастап) басқарған ұлттық кабинетте. Конституцияда белгіленген ережелер үкіметтің атқарушы, заңнамалық және сот тармақтары арасындағы билікті бөлудің нәзік тежегі мен тепе-теңдігін қамтамасыз етеді. Мемлекет басшысы – сайлаушылар алқасы бес жылға сайлайтын президент. Асиф Әли Зардари қазіргі уақытта Пәкістан президенті (2024 жылдан бастап). 2010 жылы қабылданған 18-ші түзету президент өкілеттігінің көп бөлігін алып тастағанға дейін президент маңызды билік болды. Содан бері Пәкістан жартылай президенттік жүйеден таза парламенттік үкіметке ауысты. Түзетуден бастап президенттің өкілеттіктеріне кешірім беру құқығы және кез-келген сот немесе билік шығарған кез-келген жазаны тоқтата тұру немесе жеңілдету мүмкіндігі кіреді. Үкімет үш бөлімнен тұрады: атқарушы, заң шығарушы және сот. Атқарушы билік құрамында Министрлер кабинеті бар және оны Премьер-Министр басқарады. Ол екі палаталы парламенттен тұратын заң шығарушы биліктен мүлдем тәуелсіз. Жоғарғы палата – Сенат, ал Ұлттық жиналыс – төменгі палата. Сот тармағы жоғары соттар мен басқа төменгі соттармен қатар, жоғарғы сот ретінде құрылады. Сот органдарының міндеті – Конституцияны, федералды заңдар мен ережелерді түсіндіру. Пәкістан – бірнеше саяси партиялар Ұлттық және провинциялық жиналыстарда орын алу үшін бәсекелесетін көппартиялы демократия. Алайда, 1971 жылы Дака құлдырауынан кейін Халық партиясы мен Мұсылман лигасы арасында екі партиялық жүйе пайда болды. Сонымен қатар, ПМЛ-Q және ПТИ сияқты орталық партиялардың танымалдылығы да күрт өсті. Қарулы Күштер ел саясатында ықпалды рөл атқарды. 1950 жылдан 2000 жылға дейін демократиялық режимдерді құлату үшін бірнеше төңкеріс ұйымдастырылды. Пәкістанның саяси пейзажы көбінесе бір ережемен анықталады: Пәкістан әскері өзінің ықпалын тигізуге дайын болған жерде, оны жүзеге асырады және оның салдарынан тәуелсіз өзінің болуын сақтауға тырысады. Мысалы, Имран Хан 2018 жылы әскерилердің қолдауымен билікке келді, бірақ кейіннен бұл қолдаудан айырылғаннан кейін 2022 жылы биліктен шығарылды. 2008 жылы президент Первез Мүшәррафтан кеткеннен кейін "әскери мекеме" мен саясат арасында айқын шекара орнады және 2013 жылы өтетін жалпы сайлаудан кейін Пәкістан демократияға жақындап келеді. Алайда, сыншылар елдің қатаң гибридтік жүйеге қарай жылжып келе жатқанын, әскери және саяси көшбасшылар ұжымдық шешімдер қабылдайтын, осылайша азаматтық үкіметтің жалпы билік құрылымына әсер ететінін айтады. Осыған қарамастан, көптеген қолдаушылар бұл өзгерістерді саясатты қалыптастыру процесінде азаматтық дауысты көбірек тарту үшін елдегі жүйеде қажетті өзгерістер ретінде көрсетеді. Көптеген адамдар осы жүйелердің қаншалықты табысты болғанын айтып, мақтады. Мысалы, COVID-19-ға қарсы іс-қимылдың тиімділігін бақылау үшін Ұлттық командалық-бақылау орталығы (NCOC), ұлттық шегірткелік бақылау орталығы (NLCC) шегірткелерге қарсы күресті және елдегі азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде. Әскерилердің ықпалы қазіргі коалициялық үкімет пен армияға қарсы кең оппозициялық қозғалысты басқарған бұрынғы премьер-министр Имран Ханды биліктен шығаруды және елдегі тұрақсыздық пен поляризацияны күшейтуді талап етті. Пәкістанның барлық жерінде болған террорлық шабуылдар мен үкіметтің ПТИ-ге қарсы іс-қимылы шиеленісті арттырды. Сонымен қатар, Пәкістанның бірде-бір премьер-министрі толық мерзімдік өкілеттігін аяқтамаған. 2024 жылдың наурыз айында ПМЛН-нің Шейхбаз Шариф қайтадан премьер-министр болады. Ол өзінің партиясы (PML N) мен ППП (Пакстан Халық партиясы) арасында әлсіз коалиция құрды. ПТИ-нің саяси одақтастары SIC және MWM оппозицияда қалды. Бірақ 2023 жылы оны "авторитарлық режим" деп қайта жіктеу. V Dem Демократиялық индекстеріне сәйкес, Пәкістан 2023 жылы Азиядағы ең көп сайлау демократиялық елдердің 20-сы болды. 2023 жылы Freedom House ұйымының Freedom in the World атты баяндамасына сәйкес, Пәкістан "жартылай еркін" ел ретінде саналады және ол интернет еркіндігі тұрғысынан "еркін емес" деп саналады.

Political system of Pakistan

The Politics of Pakistan ( ; ISO: Siyāsiyāt e Pākistāna) takes place within the framework established by the constitution. The country is a federal parliamentary republic in which provincial governments enjoy a high degree of autonomy and residuary powers. Executive power is vested with the national cabinet which is headed by Prime Minister of Pakistan (Shehbaz Sharif since 3 March, 2024), who works with the bicameral parliament and the judiciary. Stipulations set by the constitution provide a delicate check and balance of sharing powers between executive, legislative, and judicial branches of the government. The head of state is the president who is elected by the electoral college for a five year term. Asif Ali Zardari is currently the president of Pakistan (since 2024). The president was a significant authority until the 18th amendment, passed in 2010, stripped the presidency of most of its powers. Since then, Pakistan has shifted from a Semi presidential system to a purely parliamentary government. Since the amendment, the president's powers include the right to pardon and the ability to suspend or moderate any sentence passed by any court or authority. The government consists of three branches: executive, legislative and judicial. The Executive branch consists of the Cabinet and is led by the Prime Minister. It is totally independent of the legislative branch that consists of a bicameral parliament. The Upper House is the Senate whilst the National Assembly is the lower house. The Judicial branch forms with the composition of the Supreme Court as an apex court, alongside the high courts and other inferior courts. The judiciary's function is to interpret the Constitution and federal laws and regulations. Pakistan is a multiparty democracy where several political parties compete for seats in the National and Provincial assemblies. However, as an aftermath of the Fall of Dhaka in 1971, a two party system was developed between the People's Party and Muslim League. There has also been a sharp rise in the popularity of centrist parties such as PML Q and PTI. The Armed Forces has played an influential role in the country's politics. From 1950s to 2000s, several coups were staged that overthrew democratic regimes. Pakistan's political landscape is often defined by a prevailing rule: wherever the Pakistani military is willing to exert its influence, it does so and tends to maintain its presence, irrespective of the repercussions. Imran Khan, for example, ascended to leadership in 2018 with the backing of the military, but was subsequently removed from power in 2022 after losing that support. After the resignation of President Pervez Musharraf in 2008, a sharp line has been drawn between the "military establishment" and politics and Pakistan is moving closer to becoming a democracy after general elections in 2013. However, critique argue that country is moving towards strict hybrid system, a system in which military and political leaders take collective decisions, thus affecting overall power structure of civilian government. Meanwhile, many proponents stand with the change and depict it as a needed change in the country's system to bring in more civilian voices in the policy making process. Many praise the efforts and give example of how successful this system has been like National Command and Control Center (NCOC) to track COVID 19 response effectively at the state level, National Locust Control Centre (NLCC) to counter the locust attack and ensures food security in the country. The military's influence prompted the ouster of former Prime Minister Imran Khan, who led a broad opposition movement against the current coalition government and the army, and heightened instability and polarization within the country. Terror attacks across Pakistan and the government's crackdown on PTI have heightened tensions. It can also be observed that no Prime Minister of Pakistan has ever completed their full length tenure. In March 2024, PML N's Shehbaz Sharif becomes prime minister again. He formed a fragile coalition between his party (PML N) and the Pakistan People's Party (PPP). The PTI's political allies SIC and MWM remained in opposition. But its reclassification as an "authoritarian regime" in 2023. According to the V Dem Democracy indices Pakistan was 2023 the 20th most electoral democratic country in Asia. In 2023, according to Freedom in the World, report by Freedom House, Pakistan is categorised as a "partly free" country and it is categorised as "not free" in terms of internet freedom.

Атқарушы билік

Пакистанның қазіргі және бұрынғы президенттері, мемлекеттік дін ислам екендігі туралы конституциялық қағидаға сәйкес, мұсылман болуы тиіс. Сенат пен Ұлттық Ассамблея мүшелерінен және провинциялық ассамблея мүшелерінен құралған сайлаушылар алқасымен бес жылға сайланатын президент қайта сайлануға құқылы. Бірақ ешбір адам бұл лауазымды екі тікелей мерзімнен артық атқара алмайды. Президент отставкаға кете алады немесе импичментке тартылуы мүмкін, сондай-ақ парламент мүшелерінің үштен екісінің дауысымен қабілетсіздігі немесе өрескел бұзушылықтар жасағаны үшін қызметтен алынуы мүмкін. Президент көбінесе премьер-министрдің кеңесімен әрекет етеді, бірақ маңызды қалдық өкілеттіктерге ие. Бұл өкілеттіктердің бірі – әскери диктатор генерал Мұхаммед Зия-ұл-Хактың мұрасы – «Федерация үкіметі Конституцияның ережелеріне сәйкес жұмыс істей алмайтын және сайлаушыларға жүгіну қажет болған жағдайда» Ұлттық Ассамблеяны таратуға президентке дискрециялық құқық беруді қамтиды. Бұл құқық екі рет берілді – 1985 жылы Сегізінші түзетумен (Зия диктатурасы кезінде) және 2003 жылы Он жетінші түзетумен (генерал Первез Мушаррафтың әскери билігі кезінде), сондай-ақ екі рет жойылды – 1997 жылы Он үшінші түзетумен (Пәкістан Мұсылман Лигасы (Н) тарапынан) және 2010 жылы Он сегізінші түзетумен (Пәкістан Халық Партиясы тарапынан). Осы соңғы өкілеттіктерді алып тастауға қарамастан, Президент 2004 жылғы Ұлттық қауіпсіздік заңына сәйкес Ұлттық қауіпсіздік Кеңесінің экс-официо төрағасы болып қала береді. Премьер-министрді Ұлттық Ассамблея мүшелері дауыс беру арқылы тағайындайды. Премьер-министрге Федералды кабинет, яғни министрлер кеңесі көмектеседі, оның мүшелерін президент премьер-министрдің ұсынысы бойынша тағайындайды. Федералды кабинет министрлерден, мемлекеттік министрлерден және кеңесшілерден тұрады. 1994 жылдың басында отыз үш министрлік портфель болды: сауда; байланыс; мәдениет; қорғаныс; қорғаныс өндірісі; білім; қоршаған орта; қаржы және экономикалық істер; азық-түлік және ауыл шаруашылығы; сыртқы істер; денсаулық сақтау; тұрғын үй шаруашылығы; ақпарат және телерадио хабарларын тарату; ішкі істер; Кашмир мәселелері және Солтүстік аудандар; заң және әділет; жергілікті басқару; аз ұлт өкілдерінің мәселелері; есірткі құралдарына қарсы күрес; парламенттік істер; мұнай және табиғи ресурстар өндірісі; жоспарлау және даму; теміржол көлігі; дін істері; ғылым және технология; әлеуметтік қамтамасыздандыру; арнайы білім беру; спорт; мемлекеттік және шекара аймақтары; туризм; су және энергетика; әйелдерді дамыту; жастар ісі.

The current and former Presidents of Pakistan, in keeping with the constitutional provision that the state religion is Islam, must be Muslim. Elected for a five year term by an Electoral College consisting of members of the Senate and National Assembly and members of the provincial assemblies, the president is eligible for re election. But no individual may hold the office for more than two consecutive terms. The president may resign or be impeached and may be removed from office due to incapacity or gross misconduct by a two thirds vote of the members of the parliament. The president generally acts on the advice of the prime minister but has important residual powers. In the past one of these powers —a legacy of military dictator General Muhammad Zia ul Haq— has included the president's discretionary ability to dissolve the National Assembly when "a situation has arisen in which the Government of the Federation cannot be carried on in accordance with the provisions of the Constitution and an appeal to the electorate is necessary." This power has twice been granted —by the Eighth Amendment in 1985 (under the Zia dictatorship) and by the Seventeenth Amendment in 2003 (under the military rule of General Pervez Musharraf) —and has twice been revoked— by the Thirteenth Amendment in 1997 (by the Pakistan Muslim League (N)) and under the Eighteenth Amendment in 2010 (by the Pakistan Peoples Party). Despite this most recent power stripping, the President remains the ex officio chair of the National Security Council, as per the National Security Act 2004. The prime minister is appointed by the members of the National Assembly through a vote. The prime minister is assisted by the Federal Cabinet, a council of ministers whose members are appointed by the president on the advice of the prime minister. The Federal Cabinet consists of ministers, ministers of state, and advisers. As of early 1994, there were thirty three ministerial portfolios: commerce; communications; culture; defence; defence production; education; environment; finance and economic affairs; food and agriculture; foreign affairs; health; housing; information and broadcasting; interior; Kashmiri affairs and Northern Areas; law and justice; local government; minority affairs; narcotics control; parliamentary affairs; petroleum and natural resources production; planning and development; railways; religious affairs; science and technology; social welfare; special education; sports; state and frontier regions; tourism; water and power; women's development; and youth affairs.

Заң шығарушы билік

Федералды екіпалаталы заң шығарушы орган Сенаттан (жоғарғы палата) және Ұлттық Ассамблеядан (төменгі палата) тұрады. Конституцияның 50-бабына сәйкес, Ұлттық Ассамблея, Сенат және Президент бірлесіп Majlis e Shoora (Кеңесшілер кеңесі) деп аталатын орган құрайды. Пакистан демократиясында сайлаушыларды шақыру тәртібі жоқ. Дегенмен, бұрынғы үкіметтер Президенттің Конституцияның 58-бабын қолдануы арқылы сыбайлас жемқорлық үшін қызметтен алынған. Президенттің Премьер-министрді қызметтен босату және Ұлттық Ассамблеяны тарату өкілеттігі Он үшінші түзетумен жойылды және Он жетінші түзетумен ішінара қайта орнатылды.

Сенат

Сенат – тұрақты заң шығару органы, онда әрбір төрт провинциядан тең өкілдік бар. Олардың өкілдері тиісті провинциялық мәжілістердің мүшелерімен сайланады. Федералдық басқарылатын тайпалық аймақтар мен Исламабад астаналық округінен де өкілдер бар. Конституцияға сәйкес, Сенат төрағасы президенттік лауазым бос болған жағдайда, жаңа президент ресми түрде сайланғанға дейін президенттің міндетін атқаруға кезегі келеді. Сенат пен Ұлттық жиналыс екеуі де қаржы заңдарынан басқа заңдарды бастамамен қабылдауға және бекітуге құқылы. Федералдық бюджетті және барлық қаржы заңдарын мақұлдау құқығы тек Ұлттық жиналысқа ғана берілген. Басқа заң жобаларына қатысты президент, егер екі палатаның бірлескен отырысында көпшілік дауыспен президенттің шешімімен қайта қарастырылмаса, олардың қабылдануын тоқтатуға құқылы. Ұлттық жиналыстан өзгеше, Сенат президенттің бұйрығымен таратылмайды.

Ұлттық жиналыс

Ұлттық Ассамблея мүшелері жалпы ересек сайлау құқығымен сайланады (бұрын жиырма бір және одан жоғары жастағы адамдар сайлауға қатысса, он жетінші түзету оны он сегіз жасқа дейін өзгертті). Орындықтар халық санына сәйкес төрт провинцияның әрқайсысына, Федералды басқарылатын тайпалық аймақтарға және Исламабад астаналық аумағына бөлінеді. Ұлттық Ассамблея мүшелері парламенттік мерзімге, яғни бес жылға қызмет етеді, егер олар ертерек қайтыс болса немесе өз қызметінен бас тартса, немесе Ұлттық Ассамблея таратылса басқаша. Мүшелердің басым көпшілігі мұсылман болғанымен, орындықтардың шамамен 5 пайызы христиандар, индустар және сикхтер сияқты азшылықтарға бөлінген. Азшылықтар орындарына сайлау жалпы сайлау кезінде мұсылман орындарымен бірдей уақытта, жеке сайлау округтері бойынша өтеді.

Сот тармағы

Сот жүйесіне Жоғарғы Сот, облыстық жоғары соттар, аудандық және сессиялық соттар, азаматтық және қылмыстық юрисдикцияны жүзеге асыратын азаматтық және әкімшілік соттар кіреді. Сонымен қатар, барлық провинцияларда қызмет көрсету соты, табыс салығы және акциз соты, банк соты және Мемлекеттік кірістер комитетінің трибуналдары сияқты кейбір федералдық және провинциялық соттар мен трибуналдар құрылған.

Пәкістанның Федералды шариғат соты

Федералды шариғат соты (ФШС) – ел заңдарының шариғат заңдарына сәйкес келетінін тексеру және анықтау құқығы бар сот. Оның құрамына Жоғарғы Соттың Бас судьясымен консультацияласып, Пәкістан Президенті тағайындаған 8 мұсылман судья кіреді. Судьялар Жоғарғы Соттың немесе Жоғары Соттың қазіргі қызметтегі немесе зейнеткерлікке шыққан судьяларының арасынан, немесе Жоғары Сот судьясының біліктілігіне ие адамдардан таңдалады. Сегіз судьяның үшеуі ислам заңын жақсы білетін ғалымдар (улемалар) болуы тиіс. Судьялардың өкілеттік мерзімі үш жылды құрайды, оны Президент ұзарта алады. Оның шешімдеріне шағым Жоғарғы Соттың Шариғат апелляциялық алқасына беріледі, ол Жоғарғы Соттың үш мұсылман судьясынан және Президент тағайындаған екі ғалымнан (улемадан) тұрады. Егер заңның кез келген бөлігі ислам заңдарына қайшы деп танылса, үкімет осы заңға қажетті түзетулер енгізу үшін шаралар қабылдауы тиіс. Сот сондай-ақ қылмыстық соттардың істерін қайта қарау құқығына ие және худуд істерін қарастырады. Соттың шешімдері Жоғарғы Соттар мен төменгі сатыдағы соттар үшін міндетті болып табылады. Сот өз қызметкерлерін тағайындайды және өзінің іс жүргізу ережелерін бекітеді. 1980 жылы құрылғаннан бері Пәкістанның Федералды шариғат соты қоғамда сынға және дау-дамайға ұшырауда. Әскери режим тарапынан исламизация шарасы ретінде құрылып, кейіннен даулы 8-ші түзетумен қорғалған бұл институттың мақсаты мен пайдалылығына қарсыластары күмән білдіреді. Бұл соттың қазіргі жоғары соттардың функцияларын қайталайтыны және Парламент егемендігіне бақылау орнататыны айтылады. Соттың құрамы, әсіресе судьяларды тағайындау тәртібі және олардың өкілеттік мерзімінің тұрақсыздығы сынға ұшырап, соттың тәуелсіздік критерийлеріне толыққанды сай еместігі туралы айыптаулар көтерілуде. Яғни, ол атқарушы биліктің қысымы мен ықпалына төтеп бере алмайды. Бұрын бұл сот наразы судьяларға пана болған. Оның кейбір шешімдері, әсіресе исламдық әділдік, теңдік және адал ойын принциптеріне негізделгендері, жеке адамның құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейткені үшін мақтауға ие болды. Алайда, әйелдердің құқықтарын шектеуге бағытталған шешімдері қатты сынға ұшырап, өкініш білдірді.

The Federal Shariat Court (FSC) of Pakistan is a court which has the power to examine and determine whether the laws of the country comply with Shari'a law. It consists of 8 Muslim judges appointed by the President of Pakistan after consulting the Chief Justice of this Court, from amongst the serving or retired judges of the Supreme Court or a High Court or from amongst persons possessing the qualifications of judges of a High Court. Of the eight judges, three are required to be Ulema who are well versed in Islamic law. The judges hold office for a period of three years, which may eventually be extended by the President. Appeal against its decisions lie to the Shariat Appellate Bench of the Supreme Court, consisting of three Muslim judges of the Supreme Court and two Ulema, appointed by the President. If any part of the law is declared to be against Islamic law, the government is required to take the necessary steps to amend such law appropriately. The court also exercises revisional jurisdiction over the criminal courts, deciding Hudood cases. The decisions of the court are binding on the High Courts as well as subordinate judiciary. The court appoints its own staff and frames its own rules of procedure. Ever since its establishment in 1980, the Federal Shariat Court of Pakistan has been the subject of criticism and controversy in society. Created as an Islamisation measure by the military regime and subsequently protected under the controversial 8th Amendment, its opponents question the very rationale and utility of this institution. It is stated that this court merely duplicates the functions of the existing superior courts and also operates as a check on the sovereignty of Parliament. The composition of the court, particularly the mode of appointment of its judges and the insecurity of their tenure, is taken exception to, and it is alleged, that this court does not fully meet the criterion prescribed for the independence of the judiciary. That is to say, it is not immune to pressures and influences from the Executive. In the past, this court was used as a refuge for the recalcitrant judges. And whereas some of its judgments, particularly the ones which rely on the Islamic concept of equity, justice and fair play, expanded and enlarged the scope and contents of individual's rights were commended, others that tend to restrict the rights of women, are severely criticised and deplored.

Облыстық жоғары соттар

Әр провинцияда бір жоғары сот бар. Қазіргі уақытта Пәнджаб, Синд, Хайбер-Пактунхва және Белуджистан провинцияларының барлығында тиісінше Лахор жоғары соты, Синд жоғары соты, Пешавар жоғары соты және Белуджистан жоғары соты бар. 2010 жылдың сәуір айында 18-ші Конституциялық түзету бекітілгеннен кейін, Федералды астана Исламабадта Исламабад жоғары соты деген жаңа жоғары сот құрылды. 18-ші түзетуде судьяларды тағайындауды Парламенттік комиссия ұсынады. Бұрын провинциялық жоғары соттардың судьяларын (он жетінші түзету осы өкілеттіктерді президентке берді, ал бұрын премьер-министр оларды жүзеге асырды) президент Жоғарғы сот төрағасымен, сондай-ақ провинция губернаторымен және тағайындалатын жоғары сот төрағасымен кеңескеннен кейін тағайындаған. Жоғары соттар бастапқы және апелляциялық юрисдикцияға ие. Сонымен қатар, есірткі соттары, коммерциялық соттар, еңбек соттары, көлік соттары, сақтандыру апелляциялық трибуналы, табыс салығы апелляциялық трибуналы және банк қылмыстары бойынша арнайы соттар сияқты нақты істерді қарау үшін арнайы соттар мен трибуналдар бар. Террористерді соттау үшін де арнайы соттар бар. Арнайы соттарданғы апелляциялар жоғары соттарға жіберіледі, еңбек және көлік соттарынан басқа, олардың өздерінің апелляциялық платформалары бар. Трибуналдарданғы апелляциялар Жоғарғы Сотқа жіберіледі.

Омбудсмен/Мохтасиб

Сот жүйесінің тағы бір ерекшелігі – конституцияда көзделген Мохтасиб (Омбудсмен) лауазымы. Мохтасиб лауазымы көптеген ертедегі мұсылман мемлекеттерінде азаматтарға ешқандай зардап келтірмеуді қамтамасыз ету үшін құрылған. Президент тағайындайтын Мохтасиб төрт жылға қызмет етеді; оның өкілеттігін ұзартуға немесе жаңаруға болмайды. Мохтасибтің мақсаты – әкімшілік жауапкершілікті күшейту жүйесін қалыптастыру, федералдық агенттік немесе федералдық үкімет шенеунігінің кінәсінен туған кез келген әділетсіздікті тергеу және түзету арқылы. Мохтасиб әкімшілік кінәнің салдарынан зиян келгендерге өтемақы төлеуге өкілетті. Дегенмен, мемлекеттік қызметкерлердің жеке шағымдары немесе қызметтік мәселелері, сондай-ақ шетелдік істер, ұлттық қорғаныс және қарулы күштерге қатысты мәселелер қараудан шығарылады. Бұл институт әкімшілік пен азамат арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға, әкімшілік процестер мен рәсімдерді жетілдіруге және дискрециялық өкілеттіктерді теріс пайдаланудың алдын алуға бағытталған. Пәкістанды демократиялық және әскери үкіметтер басқарған. Бірінші онжылдық саяси тәртіпсіздік пен тұрақсыздықпен, демократиялық үкіметтердің жиі құлауымен және нәтижесінде 1958 жылғы әскери төңкеріспен сипатталды. 1947 жылдан бүгінгі күнге дейін Пәкістанды оңшыл консервативтік және солшыл социалистік бағытталған үкіметтер басқарды, бірақ өте оңшыл және өте солшыл күштер жеңіске жетіп, біржақты мандат алуға жеткілікті дауыс жинамады. 1947 жылдан 1958 жылға дейін жеті Пәкістан премьер-министрі қызметінен кетті немесе қызметтен алынды. 1958 жылдың 7 қазанында Пәкістанның азаматтық және бірінші президенті Искандер Мирза генерал Мұхаммед Айюб Ханмен бірлесіп, Пәкістан конституциясын жойды және әскери жағдай режимін жариялады. Генерал Айюб Хан 1958 жылдан 1969 жылға дейін президент болды, ал генерал Яхья Хан 1969 жылдан 1971 жылға дейін, ал Бас судья Хабиб Хан Марват Пакистан Сенатының бірінші төрағасы болып сайланды. 1972 жылдан 1977 жылға дейін Зұлфиқар Әли Бхутто басшылығымен социалистік бағытталған автократиялық билік жалғасты, бірақ ол генерал Зия Ул Хақпен құлатылды. Генерал Зия 1988 жылы ұшақ апатында қаза тапты, содан кейін Зұлфиқар Әли Бхуттоның қызы Беназир Бхутто Пәкістанның премьер-министрі болып сайланды. Ол үкімет басшысы болып сайланған ең жас әйел және мұсылман елінің үкімет басшысы болып сайланған алғашқы әйел атанды. Оның үкіметінен кейін Наваз Шариф үкіметі келді, және екі көшбасшы 1999 жылы генерал Первез Мушарраф жасаған әскери төңкеріске дейін кезекпен билік жүргізді. 2001 жылы президент Рафик Тарардың отставкасынан бастап, 2008 жылы өзінің отставкасына дейін Мушарраф Пәкістан президенті болды. 2008 жылы Асиф Әли Зардари президент болып сайланды.

A further feature of the judicial system is the office of Mohtasib (Ombudsman), which is provided for in the constitution. The office of Mohtasib was established in many early Muslim states to ensure that no wrongs were done to citizens. Appointed by the president, the Mohtasib holds office for four years; the term cannot be extended or renewed. The Mohtasib's purpose is to institutionalise a system for enforcing administrative accountability, through investigating and rectifying any injustice done to a person through maladministration by a federal agency or a federal government official. The Mohtasib is empowered to award compensation to those who have suffered loss or damage as a result of maladministration. Excluded from jurisdiction, however, are personal grievances or service matters of a public servant as well as matters relating to foreign affairs, national defence, and the armed services. This institution is designed to bridge the gap between administrator and citizen, to improve administrative processes and procedures, and to help curb misuse of discretionary powers. Pakistan has been ruled by both democratic and military governments. The first decade was marred with political unrest and instability, with frequent collapses of civilian democratic governments that eventually led to the 1958 military coup. From 1947 until now, Pakistan has been governed by various of both right wing conservative governments and left wing socialistic oriented governments, while neither far right and far left had failed to achieve enough majority to claim the exclusive mandate. From 1947 to 1958 as many as seven Prime Ministers of Pakistan either resigned or were ousted. On 7 October 1958 Pakistan's civilian and first President Iskander Mirza in collaboration with General Mohammad Ayub Khan abrogated Pakistan's constitution and declared Martial Law. General Ayub Khan was the president from 1958 to 1969, and General Yahya Khan from 1969 to 1971, Chief Justice Habib Khan Marvath elected first Chairman Senate of Pakistan. Civilian, yet socialist oriented autocratic, rule continued from 1972 to 1977 under Zulfikar Ali Bhutto, but he was deposed by General Zia Ul Haq. General Zia was killed in a plane crash in 1988, after which Benazir Bhutto, daughter of Zulfikar Ali Bhutto, was elected as the Prime Minister of Pakistan. She was the youngest woman ever to be elected the Head of Government and the first woman to be elected as the Head of Government of a Muslim country. Her government was followed by that of Nawaz Sharif, and the two leaders alternated until the military coup by General Pervez Musharraf in 1999. From the resignation of President Rafiq Tarar in 2001, to his own resignation in 2008, Musharraf was the President of Pakistan. In 2008, Asif Ali Zardari was elected president.

Үкімет формасы

Ресми түрде федеративтік ислам республикасы Пакистанның сайлау демократиясы мен авторитарлық әскери үкімет кезеңдерінің ұзақ тарихы бар. Әскери президенттерге 1960 жылдары генерал Аюб Хан, генерал Яхья Хан, 1980 жылдары генерал Зия-ұл-Хак және 1999 жылдан бастап генерал Первез Мушарраф жатады. Дегенмен, Пакистанның мемлекет басшыларының және үкімет басшыларының көпшілігі сайланған азаматтық көшбасшылар болды. 2002 жылдың қазан айында жалпы сайлау өтті. Сайлауды бақылағаннан кейін, Достастық байқаушылар тобы қорытындысында былай деді:

Біз сайлау күні бұл сенімді сайлау болды деп санаймыз: халықтың еркі білдірілді және нәтижелер олардың қалауын көрсетті. Алайда, үкімет тарапынан қабылданған түрлі шаралардың контекстінде біз процестің жалпы әділдігіне көз жеткізбедік. 2004 жылдың 22 мамырында Достастық министрлердің іс-қимыл тобы Пакистанды демократияға оралудағы прогресін ресми мойындап, Достастыққа қайта қабылдады.

Кашмирдің Пәкістан саясатындағы рөлі

Кашмирдің (Азад Кашмир) өз конституциясы бар, 1974 жылғы Азад Джамму және Кашмирдің Уақытша Конституциясы және жоғарыда сипатталғандай, жергілікті таңдалған парламенттік үкімет нысаны бар. Конституция өзін-өзі басқарушы мемлекет құрамына кіретін көптеген құрылымдарды қамтиды, оның ішінде мерзімді сайлаулар арқылы сайланатын заң шығарушы жиналыс, жиналыста көпшілік дауысқа ие премьер-министр, жанама сайланған президент, тәуелсіз сот жүйесі және жергілікті басқару мекемелері. Дегенмен, Жаму-Кешмірдің Уақытша Конституциясының 56-бабы түрінде (Исламабадтағы Заң және Кашмир істері жөніндегі Федералдық министрліктер дайындаған) жоғары тұрған билік бар, ол бойынша Пәкістан үкіметі АДК Заңнамалық Ассамблеясындағы қолдауына қарамастан, Азад Кашмирде сайланған кез келген үкіметті таратуға құқылы. Уақытша Конституциялық акт екі атқарушы орган – Мұзаффарбадтағы Азад Кашмир Үкіметі мен Исламабадтағы Азад Кашмир Кеңесі құруды көздейді. Пакистан Премьер-Министрі төрағалық ететін соңғы орган, AJK Заңнамалық Ассамблеясының үстінен жоғары билікті жүзеге асырады және Кеңестің шешімдеріне наразылық білдіруге құқығы жоқ. Кеңес Исламабадтағы Федералдық үкіметтің сандық бақылауында, себебі Пакистан Премьер-Министрінен өзге, оған алты федералды министр, Кашмир істері министрі (қызметтік лауазымы бойынша мүше), Азад Кашмир Премьер-Министрі және Заңнамалық Ассамблеядан сайланған алты Азад Кашмир мүшесі кіреді.38 Уақытша Конституциялық акт Азад Кашмир Кеңесінің құзырына жататын – кез келген маңызды мәселені қамтиған елу екі тақырыпты тізімдейді, оны Азад Кашмир Жоғарғы Соты «жоғары билік» деп сипаттаған. Оның шешімдері соңғы болып табылады және сот қарауына жатпайды. Осылайша, Азад Кашмир барлық жағдай бойынша Пәкістанның қатаң бақылауында қалады, өзінің нақты егемендігін жүзеге асырмайды. Бастапқыда аймақтағы институционалдық құрылым Пәкістанның аймақ істерін бақылауын қамтамасыз ету үшін жоспарланған. Біріккен Ұлттар Ұйымы Үндістан және Пәкістан жөніндегі Комиссиясының (UNCIP) 39 қарарына сәйкес, Азад Кашмир егемен мемлекет те емес, Пәкістанның провинциясы да емес, керісінше, 2003 жылғы атыс тоқтату туралы келісімге сәйкес оған бекітілген аумақ үшін жауапкершілігі бар «жергілікті билік» болып табылады. 40 1947 жылғы қазанда құрылған «жергілікті билік» немесе Азад Кашмирдің Уақытша үкіметі, 1949 жылғы 28 сәуірдегі Карачи келісіміне сәйкес, қорғаныс, сыртқы істер, UNCIP-пен келіссөздер және Гилгит пен Балтистанға қатысты барлық істерді үйлестіру мәселелері бойынша Пәкістанға тапсырылды (қазіргі кезде Пәкістанның «Солтүстік Аймақтарын» құрайтын стратегиялық маңызды аумақтар).

Kashmir (Azad Kashmir) has its own constitution, the Azad Jammu and Kashmir Interim Constitution Act of 1974, and a locally chosen parliamentary form of government, as described above. The constitution allows for many of the structures that compose a self governing state, including a legislative assembly elected through periodic elections, a prime minister who commands the majority in the assembly, an indirectly elected president, an independent judiciary, and local government institutions. However, an override exists in the form of Section 56 of the Jammu and Kashmir Interim Constitution Act (which was drafted by the Federal Ministries of Law and Kashmir Affairs in Islamabad), the Pakistani government can dismiss any elected government in Azad Kashmir irrespective of the support it may enjoy in the AJK Legislative Assembly. The Interim Constitution Act provides for two executive forums—the Azad Kashmir Government in Muzaffarabad and the Azad Kashmir Council in Islamabad. The latter body, presided over by the Prime Minister of Pakistan, exercises paramount authority over the AJK Legislative Assembly, which cannot challenge decisions of the council. The council is under the numerical control of the federal government in Islamabad, as in addition to the Pakistani prime minister it comprises six other federal ministers, the minister of Kashmir affairs as the ex officio member, the prime minister of Azad Kashmir, and six Azad Kashmir members elected by the Legislative Assembly.38 The interim constitution act lists fifty two subjects—virtually everything of any importance—that are under the jurisdiction of the Azad Kashmir Council, which has been described as the "supra power" by the Azad Kashmir High Court. Its decisions are final and not subject to judicial review. Thus, Azad Kashmir remains for all intents and purposes under Pakistan's strict control, exercising no real sovereignty of its own. From the outset, the institutional set up in the territory was designed to ensure Pakistan's control of the area's affairs. According to the United Nations Commission for India and Pakistan (UNCIP) 39 resolutions, Azad Kashmir is neither a sovereign state nor a province of Pakistan, but rather a "local authority" with responsibility over the area assigned to it under the current 2003 ceasefire line agreement. 40 The "local authority" or Provisional government of Azad Kashmir as established in October 1947 handed over to Pakistan under the Karachi Agreement of 28 April 1949, matters related to defence, foreign affairs, negotiations with the UNCIP and coordination of all affairs relating to Gilgit and Baltistan (strategically important territories that now constitute Pakistan's "Northern Areas").

Муниципальдік үкіметтер

Пәкістан провинциялары жергілікті тілдерде zillas деп аталатын аудандарға бөлінеді (АҚШ немесе Ұлыбритания терминологиясындағы округтің баламасы). Zilla одан әрі техсилдерге бөлінеді (бұл Монреаль (Канада, 2002) және Бирмингем (Ұлыбритания, 2001 жылғы хабарлама) сияқты интеграцияланған көп деңгейлі (федеративтік) жүйедегі округке немесе француз тіліндегі arrondissements сияқты). Техсилдер қалалар мен муниципалитеттерді қамтуы мүмкін. Пәкістан жүйесі қазірге дейін интеграцияланған федеративтік жүйелік құрылымды ең толыққанды қолданады. Бұл әдіс аймақ үшін жаңа емес, өйткені ол Ұлыбритания колониялық дәуірде Үндістанда енгізген ескі Панчаят-Радж жүйесіне ұқсас. 1890 жылдары Ұлыбритания революциялық Париждің (1790) екі деңгейлі әкімшілік құрылымын алғаш рет қалалық жағдайда (Лондон) және ауылдық жағдайда (округ, аудан, приход кеңестері) үш деңгейге бейімдеген ел болды. Үндістанда ол кейбір аймақтарда іске асырылды, ал басқаларында оны тоқтатты. 1970 жылдардағы Батыс Бенгалиядағы сәтті жаңғырудан кейін ол қайта жанданды, бұл 1990 жылдардағы Конституциялық түзетуді ұлттық саясатқа айналдырды. Басты айырмашылық – Пәкістан аймақтағы жалғыз ел, қалалық құрылымға ие; Пәкістан жүйесінде деңгейлер арасында ортақ өкілдік жүйесі бар (Монреаль мен Бирмингемде де екі деңгейлі жағдайда бар – тіпті Бирмингем үш деңгейлі жүйені енгізуде); және ол Канададағы мысалға ұқсас, төменнен жоғары өкілдік жүйесіне ие. 2003 жылы басқа елге бейімделгенге дейін Пәкістанда жалғыз үш деңгейлі, төменнен жоғары интеграцияланған, ортақ өкілдікті жергілікті басқару жүйесі болды. Ұлыбритания, бұл әдістемені аймақта алғаш енгізген ел, Лондон мен Бирмингемнің қалалық мысалдарын да ұсынады (2001 жылдан кейін, 1980 жылдары жасалған қадамдарды негізге ала отырып іске асырылды); Францияда (ірі қалалар мен кішігірім бірліктер децентрализация арқылы (Парижден басқа Марсель мен Лион) немесе көршілес бірліктерді біріктіру арқылы (1970 жылдардағы Марселин заңына сәйкес Нант аймағы сияқты) мұндай құрылымдарды құрды) және Канадада. Бұл әдістеме жүйелік өнімділікті арттыратындықтан және аймақтық интеграцияны қамтамасыз ететін, инклюзивтірек құрылым ретінде көбірек қолданылуда. АҚШ-та жеті округтік Твин-Сити (Миннесота) аймақтық жүйесі мен Портленд (Орегон) Метро АҚШ-тың ең интеграцияланған мысалдары; сонымен қатар, олардың жетістіктері үшін АҚШ-та жиі айтылады. АҚШ мысалдары – көп округтік құрылымдарымен – Францияда аймақтық бірліктер енгізілгеннен кейін қолданылатынға ұқсас (Францияда үш деңгейлі жүйелік құрылым бар: коммуна (муниципаль/төменгі деңгейдегі жергілікті бірлік), департамент (округ), аймақтық бірлік). Көп округтік құрылымдар АҚШ сияқты қала маңындағы жүйеге өте қолайлы. Франция мен Ұлыбританиядан кейін Ұлыбританияның Үндістан колониясы осы әдістемені іске асырған үшінші аймақ болды. Пәкістанда бес мыңнан астам жергілікті үкімет бар. 2001 жылдан бері олардың басым көпшілігі демократиялық жолмен сайланған жергілікті кеңестермен басқарылады, олардың әрқайсысын назим (әкім немесе бақылаушы) басқарады. Кеңес сайлауы төрт жылда бір рет өткізіледі.

Pakistan's provinces are divided into districts called zillas in local languages (counterpart to a county in US or UK terminology). A zilla is further subdivided into tehsils (roughly equivalent to a borough in an integrated multi tier (federated) systemic context, such as the one to be found in Montreal (Canada, 2002) and Birmingham (UK, 2001 announcement) or known as arrondissements in French context. Tehsils may contain town or municipalities. Pakistan's system is the one that applies an integrated federated systemic framework most comprehensively, so far. This methodology is not new to the region, as it is similar to what is referred to as the old Panchayat Raj system in India that was introduced by Britain during the colonial era. In the 1890s Britain had become the first nation to adapt the two tier administrative framework of revolutionary Paris (1790) onto pre existing parish councils in the urban context (London) and into three tiers in the rural context (county, district, parish councils). In India it was implemented in some regions and not others; and then allowed to lie fallow. It got new life after the very successful West Bengal revival in the 1970s, which eventually inspired the 1990s Constitutional Amendment making it national policy. The main difference is that Pakistan is the only country with an urban framework, as well, in the region today; and Pakistan's system has common representational framework between tiers (as Montreal and Birmingham also have in two tier context—even though Birmingham is working on implementing a three tier system); and, it has a bottom up representational framework like the Canadian example. Pakistan had the only three tier integrated bottom up common representational local government system, until it was adapted for another country in 2003. UK, the country which first introduced this methodology in the region, also has the urban examples of London and Birmingham (being implemented in the post 2001 era by building on steps first introduced in the 1980s); as does France (where largest cities and smaller units have created such frameworks either by devolution (Marseilles and Lyon, in addition to Paris) or by integration of neighbouring units (such as the Nantes region pursuant to the Marcellin Act of the 1970s); and Canada. This methodology is being increasingly adapted, as it delivers greater systemic productivity, being a more inclusive framework that provides greater regional integration. In the US, the seven county Twin Cities (MN) regional system and Portland (OR) Metro are both the most integrated US examples; but, also those often cited in the US for what they have achieved. These US examples — with their multi county framework — are similar to what is in place in France after regional unit introduction (making France have a three tier systemic framework also in the Commune (municipal/lowest tier local unit), Department (county), Regional unit context). Multi county frameworks are suitable for a very suburbanised system like in the US. After France and Britain, the Indian colony of Britain was the third region to see this methodology implemented. There are over five thousand local governments in Pakistan. Since 2001, the vast majority of these have been led by democratically elected local councils, each headed by a Nazim (mayor or supervisor.) Council elections are held every four years.

Сыртқы қатынастар

Пакистан халық саны бойынша екінші ірі мұсылман мемлекеті болып табылады, ал ядролық қарулы ел ретінде мойындалған статусы, осы мәртебеге ие жалғыз мұсылман елі болуы, оның халықаралық аренадағы рөлінде маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, ол Біріккен Ұлттар Ұйымының белсенді мүшесі. Тарихи тұрғыдан алғанда, оның сыртқы саясаты Үндістанмен күрделі қарым-қатынастарды, тұрақты Ауғанстанды құруға ұмтылысты, Қытай Халық Республикасымен ұзақ жылдар бойығы тығыз байланысты, Парсы шығанағындағы маңызды қауіпсіздік және экономикалық мүдделерді, сондай-ақ Америка Құрама Штаттары және басқа Батыс елдерімен жан-жақты екіжақты қарым-қатынастарды қамтиды. Пакистан Ислам Ынтымақтастық Ұйымының (ИЫҰ) маңызды мүшесі болып табылады. Пакистан Ислам әлемінде жаңару мен ағартушылықты ілгерілету жоспары ретінде ИЫҰ-ны пайдаланды. Кеңес Одағының ықпалын кеңейтуіне алаңдаған Пакистан Суық соғыстың көп бөлігінде Америка Құрама Штаттарымен де, Қытай Халық Республикасымен де жақын қарым-қатынас орнатты. Ол CENTO және SEATO әскери одақтарының құрамына кірді. Оның АҚШ-пен одағы Кеңес әскерлері көрші Ауғанстанға басып кіргеннен кейін одан да нығайды. 1964 жылы Пакистан Түркия және Иранмен Өңірлік ынтымақтастық туралы келісімге (RCD) қол қойды, осы үш елдің барлығы да АҚШ-пен тығыз байланыста болды және Кеңес Одағының ықпалынан қауіптенді. Бүгінгі күнге дейін Пакистан Түркиямен жақын қарым-қатынас сақтап келеді. Иран революциясынан кейін RCD тоқтатылып, 1985 жылы Пакистан мен Түркияның бастамасымен Экономикалық ынтымақтастық ұйымы (ЭЫҰ) құрылды. Пакистанның Үндістанмен қарым-қатынасы соңғы кезде жақсарды, бұл Пакистанның сыртқы саясатын қауіпсіздік мәселелерінен арылы кеңейтуге мүмкіндік берді. Бұл жағдай Пакистанның сыртқы қатынастарының түбегейлі өзгеруіне әкелуі мүмкін. Пакистан 1979 жылы Одақтаспаушылық қозғалысына қосылды. Алайда, Пакистанның одақтаспаушылығы күмәнді, өйткені ол саясатты қоса алғанда, барлық салаларда Қытайға айқын бейімділік танытады. Пакистанның Қытаймен жақын қарым-қатынасы АҚШ және оның одақтастарымен қарым-қатынасты нашарлатуда, себебі АҚШ мен Қытай сауда, жеткізу тізбегі, геосаясат және әскери технологияларды дамыту сияқты көптеген мәселелер бойынша бәсекелеседі. Пакистанның АҚШ-тың стратегиялық серігі Үндістанмен ондаған жылдар бойы созылған қарсыластығы мен қақтығысы, елдің АҚШ-пен қарым-қатынасын жақсартуға жасаған күш-жігеріне де кедеріл келтіруде.

Pakistan is the second largest Muslim country in terms of population, and its status as a declared nuclear power, being the only Muslim nation to have that status, plays a part in its international role. It is also an active member of the United Nations. Historically, its foreign policy has encompassed difficult relations with India, a desire for a stable Afghanistan, long standing close relations with the People's Republic of China, extensive security and economic interests in the Persian Gulf and wide ranging bilateral relations with the United States and other Western countries. Pakistan is also an important member of the Organisation of Islamic Cooperation (OIC). Pakistan has used the OIC as a forum for Enlightened Moderation, its plan to promote a renaissance and enlightenment in the Islamic world. Wary of Soviet expansion, Pakistan had strong relations with both the United States of America and the People's Republic of China during much of the Cold War. It was a member of the CENTO and SEATO military alliances. Its alliance with the United States was especially close after the Soviets invaded the neighbouring country of Afghanistan. In 1964, Pakistan signed the Regional Cooperation for Development (RCD) Pact with Turkey and Iran, when all three countries were closely allied with the U. S., and as neighbours of the Soviet Union, wary of perceived Soviet expansionism. To this day, Pakistan has a close relationship with Turkey. RCD became defunct after the Iranian Revolution, and a Pakistani Turkish initiative led to the founding of the Economic Cooperation Organization (ECO) in 1985. Pakistan's relations with India have improved recently and this has opened up Pakistan's foreign policy to issues beyond security. This development might completely change the complexion of Pakistan's foreign relations. Pakistan joined Non Aligned Movement in 1979. But Pakistan's non alignment is highly contested as it shows significant inclination towards China in all spheres, including politics. Pakistan's relations are further deteriorating with America and its allies due to closeness of Pakistan with China, as the United States and China are competing over several issues including trade, supply chains, geopolitics and military technology development. Pakistan's decades long rivalry and conflict with U. S. strategic partner India also poses difficulties for the country's efforts to improve relations with the United States.

Шетелдіктердің Пәкістан саясаты мен саясаткерлеріне араласуы

Кейде шетелдік азаматтардың Пәкістанның саяси жетекшілеріне және терең мемлекеттік құрылымдарға тым жақын болғаны және олардың ықпалымен әрекет еткені туралы мәлімдемелер айтылады. Нахид Искандер Мирза (1919-2019), сондай-ақ Нусарат Бхуттоның туысы, Пәкістандағы Иран елшілігінің әскери атташесінің әйелі болған, Пәкістанның бұрынғы президенті Искандер Мирзаға үйленді және Иранға шекаралық жеңілдіктер беруде белгілі бір рөл атқарғанын мәлімдеді. Freedom House сонымен қатар әскерилердің қауіпсіздік және саясат мәселелерінде зор ықпалға ие екенін, баспасөзді қорқытатынын және күштің шектен тыс немесе заңсыз қолданылуы үшін жазасыздықтан пайдаланатынын атап өтті. Исламшыл экстремистер елде діни азшылықтарға және өзге де қарсыластарға шабуыл жасайтыны мәлім. Саяси хаос, экономикалық дағдарыс және қауіпсіздікке қатысты мәселелер Пәкістанның нәзік мемлекеттік құрылымын сынап тастады, әскерилер бақылауды сақтап қалуға тырысып жатыр. 2023 жылдың мамыр айында Пәкістанда инфляция деңгейі өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 38 пайызды құрады. Соңғы 12 айдағы орташа инфляция деңгейі 30 пайызды көрсетті, бұл кедей және орта таптың азық-түлік және көлік сияқты күнделікті қажеттіліктеріне елеулі әсер етті. Ел экономикасы қаржылық басқарудың нашарлығы, табиғи апаттар және саяси тұрақсыздық салдарынан құлдыраудың алдында тұр.

Жаңа саяси карта

2020 жылдың 4 тамызында Премьер-министр Имран Хан Пакистанның "жаңа саяси картасын" жариялады, онда бүкіл Кашмир аймағы (Қытайдың бақылауындағы Аксай Чин аймағын қоспағанда) және бұрынғы Джунагад княжестігі Пакистан аумағы ретінде көрсетілген. Бұл қадамды Үндістан айыптап, халықаралық заңдарды бұзу және Пакистанның нақты провокациясы деп мәлімдеді. Алайда, Пакистанның премьер-министрі Имран Хан Кашмир мәселесін шешудің жалғыз жолы – 1948 жылдың 20 қаңтарында қабылданған БҰҰ 39-шы қарары екенін айтты, ол Кашмир халқына Пакистанмен немесе Үндістанмен бірігу құқығын берген. "Үндістан Кашмирдегі халықты азшылыққа айналдыру мақсатында адамдарды Кашмирге көшіруге тырысуда". Премьер-министр өзінің үкіметі барлық мүмкін платформаларда Кашмир халқының қиын жағдайын көтеретінін жеткізді. "Бұл карта – бірінші қадам және Кашмир үшін күресіміз жалғаса береді".