Освальдо Пайя: Кубалық диссидент және еркіндік күрескері
Oswaldo Payá
Освальдо Пайя: Кубалық белсенді, христиандық азаттық қозғалысының негізін қалаушы. «Варела жобасы» арқылы демократия, сөз бостандығы үшін күресті. Халықаралық сыйлықтардың иегері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кубалық белсенді (1952–2012)
Cuban activist (1952–2012)
Освальдо Пая Сардиньяс (29 ақпан 1952 – 22 шілде 2012) – кубалық саяси белсенді. Рим-католик дінінің өкілі ретінде ол 1987 жылы Куба Коммунистік партиясының бір партиялық билігіне қарсы тұру мақсатында Христиандық Азаттық қозғалысын құрды. Ол Варела жобасы деп аталатын петиция ұйымдастырғаны үшін халықаралық назар аударды, онда 25 000 адам қол қойып, Куба үкіметінен сөз бостандығы мен жиналыс бостандығын кепілдендіруді, сондай-ақ көп партиялық демократия құруды талап етті. Оның еңбегін мойындағандығы үшін ол Еуропалық парламенттің Сахаров сыйлығымен және "Жәрдемге зәрулер" ұйымының "Homo Homini" сыйлығымен марапатталды. 2012 жылдың 22 шілдесінде ол күмәнді жағдайларда автокөлік апатында қаза тапты. Куба үкіметі жүргізушінің көлікті басқаруын жоғалтып, ағашқа соқтығысқанын мәлімдеді, ал Паяның балалары мен көліктегі жолаушылардың бірі машинаның жолдан әдейі шығарылғанын айтты. 2023 жылы Америкааралық адам құқықтары жөніндегі комиссияның (IACHR) шешімі Куба мемлекетін Освальдо Паяның өліміне жауапты деп таныды.
Oswaldo Payá Sardiñas (29 February 1952 – 22 July 2012) was a Cuban political activist. A Roman Catholic, he founded the Christian Liberation Movement in 1987 to oppose the one party rule of the Cuban Communist Party. He attracted international attention for organizing a petition drive known as the Varela Project, in which 25,000 signatories petitioned the Cuban government to guarantee freedom of speech and freedom of assembly as well as to institute a multi party democracy. In recognition of his work, he received the European Parliament's Sakharov Prize and People in Need's Homo Homini Award. On 22 July 2012, he died in a car crash under controversial circumstances. The Cuban government stated that the driver had lost control of the vehicle and collided with a tree, while Payá's children and one of the car's passengers asserted that the car had been deliberately run off of the road. In 2023, a ruling by the Inter American Commission of Human Rights (IACHR) held the Cuban state responsible for the murder of Oswaldo Payá.
Ерте өмір
Освальдо Пайя 1952 жылы 29 ақпанда Гавананың Серро қаласында дүниеге келген. Жеті баланың бесіншісі болған ол католик дінінде тәрбиеленген. Кейін мектеп жабылыпты. 1980 жылы Мариэль кеме көтеру кезінде оған Кубадан кету мүмкіндігі ұсынылды, бірақ ол Кубада қалып, өзгеріс үшін жұмыс істеуді жөн көрді. Ол сондай-ақ католиктерге арналған «Құдай халқы» (Pueblo de Dios) атты журнал шығарып, христиандарды адам құқықтары үшін күреске бастауға шақырды. Бірақ, үкімет қысымымен бір жылдан кейін журнал жабылып қалды. 1992 жылы Пайя Халық билігінің Ұлттық ассамблеясына (НАПП) сайлауға түсуге тырысты, бірақ оған рұқсат берілмеді. Жоба Куба Конституциясындағы 11 000 қол жиналған жағдайда ұлттық референдум өткізуді талап ететін ережені пайдаланды. 2002 жылдың мамыр айында Пайя НАПП-ке 11 020 қол жинап, сөз және жиналыс бостандығын қорғау туралы референдум өткізуді сұрады. АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картер Куба теледидарында сөйлеу мүмкіндігі алғанда бұл петицияны қолдады, соның арқасында Пайяның күш-жігері кең Кубалық көрермендерге жетті. Куба президенті Фидель Кастро бұл петицияны өзінің үкіметін құлатуға бағытталған АҚШ-тың қолдауымен жасалған қастандық деп сипаттады. «Лос-Анджелес Таймс» газетінің мәліметінше, бұл петиция жинауы «Кастро ағасының 1959 жылғы Куба революциясынан кейін құрған жүйесін өзгертуге бағытталған ең ірі бейбітшілік науқаны» болды, бұл Пайяға халықаралық деңгейде белгілі диссидент ретінде танымал атын әкелді. Басқа бір диссидент Рене Гомес Манзано бұл жобаны сынға алып, коммунистік партия бақылауындағы НАПП-ке шағымданудың нәтижесіз екенін айтты. Сол сияқты, басқа кубалық эмигранттар бұл бастаманы Кастро режимі мен оның конституциясының заңдылығын жасырау ретінде қарастырып сынады. Кейін сол жылы Пайяның күш-жігері Еуропа Парламенті тарапынан мойындалды және оған Сахаров атындағы Еркіндік және ой-пікір еркіндігі сыйлығы табысталды. Варела жобасының табысы үкімет социалистік мемлекетті «өзгертуге болмайтын» деп жариялау үшін өз петициясын бастаған кезде тоқтатылды.
Oswaldo Payá was born on 29 February 1952 in Cerro, Havana. The fifth of seven children, he was brought up as a Roman Catholic The school was later closed. He was offered an opportunity to leave Cuba in the 1980 Mariel boatlift, but chose to remain in Cuba and work for change. He also began a magazine for Catholics titled People of God (Pueblo de Dios), calling for Christians to lead the struggle for human rights. However, the magazine was shut down the following year by Cuba's bishops under government pressure. Payá attempted to run for the National Assembly of People's Power (NAPP) in 1992, but was not allowed to stand. the Project took advantage of a clause in the Cuban Constitution requiring a national referendum to be held if 11,000 signatures are gathered. In May 2002, Payá presented NAPP with 11,020 signatures calling for a referendum on safeguarding freedom of speech and assembly, Former U. S. president Jimmy Carter endorsed the petition when granted a chance to speak on Cuban television, bringing Payá's efforts to the attention of a wide Cuban audience. Cuban President Fidel Castro described the petition drive as a U. S. backed conspiracy to overthrow his government. According to the Los Angeles Times, the petition drive was "the biggest nonviolent campaign to change the system the elder Castro established after the 1959 Cuban revolution", giving Payá an international reputation as a leading dissident. Fellow dissident Rene Gomez Manzano, on the other hand, was critical of the Project, stating that appeals to the Communist Party controlled NAPP were futile; similarly, other Cuban exiles criticized the initiative for what they considered its implicit acceptance of the legitimacy of the Castro regime and its constitution. Later that year, Payá's efforts were recognized by the European Parliament, which awarded him its Sakharov Prize for Freedom of Thought, The Varela Project progress was blocked when the government launched its own petition drive to declare the socialist state "irrevocable".
Кейінгі белсенділігі
Кастроның 2008 жылы отставкаға келуіне әкелген ауруы кезінде Пая Куба үкіметін сынауын жалғастырды, олар билікті Кастроның інісі Раульге бергенде. Ол кубалықтарға саяхат еркіндігін беру туралы петиция ұсынды. Паяның қайтыс болуына бірнеше жыл бұрын оның ықпалы төмендеп бара жатқаны айтылды және назар блогер Йоани Санчес сияқты жастарға ауды. Дегенмен, жас буынның көптеген өкілдері оны өрнек ретінде қарастырып, оның өліміне қайғырды. Сондай-ақ ол АҚШ-тағы кубалық саяси топтардан қашықтап жүрді.
During Castro's illness, which culminated in his 2008 resignation, Payá continued to criticize the Cuban government as it transferred power to Castro's brother Raúl. and delivered a petition asking that the Cuban people be granted freedom of travel. In the years before Payá's death, his influence was said to be waning, and attention shifted to younger activists such as blogger Yoani Sanchez. However, many of the younger generation of dissidents cited him as a role model and expressed grief at his death. He also maintained his distance from Cuban political groups based in the U. S.
Үкіметтік ынтымақтастыққа қарсылық
2005 жылы ол демократиялық белсенді Марта Беатрис Рокемен де қақтығысқа түсті, оны қауіпсіздік күштерімен ынтымақтастық жасады деп айыптап, одан әрі қуғын-сүргінді ақтауға тырысты. Оның саяси қызметіне жол берілді және бірнеше рет шетелге шығуына рұқсат берілсе де, Пайя өзінің және отбасының үнемі қорқытуларға ұшырайтынын мәлімдеді: «Маған режим аяқталғанға дейін өлтірілетінімді айтты, бірақ мен қашпаймын». Төртеуі де Баямодағы профессор Карлос Мануэль клиникалық хирургиялық ауруханасына жеткізілді, бірақ Пайя келген кезде қаназдан көз жұмған еді. 2014 жылдың ақпан айының соңында Испанияның Жоғарғы соты судья Элой Веласконың 2013 жылдың қыркүйегінде Освальдо Пайяның отбасы екі жоғары әскери шенеунікке қарсы Кубадағы Пайяның өліміне қатысты берген шағымын қабылдамау туралы шешімін бекітті. Карромеро Кубада сотталып, жоспарланбаған кісі өлтіруде айыпталды. Куба билігі ұйымдастырған баспасөз конференциясында Модиг пен Карромеро оқиғаның жазатайым оқиға екенін және басқа көлік қатыспағанын мәлімдеді. 2013 жылы «Вашингтон Пост» газетіне берген сұхбатында Карромеро оқиғаның осы нұсқасын жоққа шығарды, Куба билігі оны жалған мәлімдеме жасауға мәжбүрлегенін, оны есірткімен улап, қорқытқанын айтты. Оның орнына ол көлігі Куба мемлекеттік нөмірлік белгілері бар басқа көлікпен соқтығысқаннан апатқа ұшырағанын мәлімдеді. Пайяның қызы Роза Мария әкесі жалға алынған көлікте келе жатқанда басқа көлікпен бірнеше рет соқтығысып, қаза тапқанын айтты. MCL «осы өлімдердің мән-жайы толыққанды анықталмаған және түрлі болжамдарға ашық» деп мәлімдеді және апатты «мұқият» тергеуді талап етті. 27 шілдеде Кубаның Ішкі істер министрлігі шетелдік баспасөзге ресми хабарлама жіберіп, жүргізушінің қателігін айыптап, Карромероның сөзін келтіре отырып, автомобиль нашар жол жағдайы мен қолайсыз ауа райы салдарынан жолдан шығып кеткенін мәлімдеді. Пайяның жесірі бұл хабарламаға келіспеді, оқиғаның жазатайым оқиға емес екенін және үкіметтік есепке сенуге болмайтынын айтты. АҚШ президенті Барак Обама Пайяны «Кубадағы азаматтық және адам құқықтарын қорғауда талмай еңбек еткен батыр» деп бағалаған мәлімдеме жасады. АҚШ сенаторы Марко Рубио және республикашыл президенттік үміткер Митт Ромни апатты тәуелсіз тергеуге салуды талап етіп, халықаралық қауымдастықтан «Пайяның өліміне қатысты шындықты анықтау және куәгерлерді қорғауды талап етуді» өтінді. Еуропалық Одақ Пэйяның «Кубадағы демократия мен адам құқықтары ісіне» деген адалдығын мойындаған мәлімдеме жасады. Кубаның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының президенті Элизардо Санчес: «Бұл отбасы үшін және Кубадағы адам құқықтары мен демократиялық қозғалыс үшін ауыр қайғы» деді. «Ақ киімдегі әйелдер» ұйымының президенті Берта Солер бұл оқиғаны «зор қайғы» деп сипаттады. Олардың ішінде Феликс Наварро Родригес пен Гильермо Фаринас та болды. Сондай-ақ, жерлеу рәсімі кезінде белсенділер мен мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерлері арасында қақтығыс болды. Халықаралық құқық қорғау ұйымы мен АҚШ бұл тұтқындауларды сынады, Ақ үй оларды «Кубадағы репрессиялық ахуалдың айқын көрінісі» деп сипаттады. Пайяның жерлеу рәсімі кезінде тұтқындалған диссиденттер келесі күні босатылды. 2023 жылдың маусым айында Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық комиссиясы (IACHR) Куба мемлекетінің Освальдо Пайя мен Гарольд Сепероны өлтіруге жауапты екенін анықтады, «Пайя мен Сепероның өліміне мемлекеттік агенттер тікелей қатысқандығын көрсетуге жеткілікті дәлелдер бар» деген қорытынды жасады, сондай-ақ Анхель Каромероның тиісті сот процесі мен сот кепілдемелерін бұзу үшін жауапты екенін мәлімдеді.
In 2005, he also feuded with democracy activist Marta Beatriz Roque, accusing her of collaborating with security forces to provide justification for a further crackdown. Although his political activity was tolerated and on a few occasions he was allowed to travel abroad, Payá reported that both he and his family were subject to routine intimidation: "I have been told that I am going to be killed before the regime is over but I am not going to run away." All four were taken to Professor Carlos Manuel Clinical Surgery Hospital in Bayamo, though Payá was dead on arrival. In late February 2014, the High Court of Spain upheld the decision of Judge Eloy Velasco, taken in September 2013, not to accept the complaint filed by the family of Oswaldo Payá against two senior Cuban military officers for the death of Payá. Carromero went on trial in Cuba, where he was convicted of non planned murder. At a press conference arranged by Cuban authorities on 30 July, Modig and Carromero stated that the crash was an accident and no other car was involved. Speaking in 2013 to the Washington Post, Carromero denied this version of events, stating that he had been drugged and threatened by Cuban authorities who had forced him to make a false statement. He stated instead that the car had been rammed by another vehicle with Cuban government license plates, causing the fatal crash. Payá's daughter Rosa María stated that her father died after the rental car in which he was traveling was rammed several times by another car. The MCL stated that "the circumstances of these deaths have not been cleared up and are open to hypothesis" and demanded a "transparent" inquiry into the accident. On 27 July, the Cuban Interior Ministry forwarded an official report to foreign press, blaming driver error and quoting Carromero as saying that the car had skidded off the road due to poor road conditions and bad weather. Payá's widow rejected the report, stating that the crash was not an accident and that a government report could not be trusted. U. S. President Barack Obama released a statement praising Payá as "a tireless champion for greater civic and human rights in Cuba". U. S. Senator Marco Rubio and Republican presidential candidate Mitt Romney called for an independent investigation into the crash, imploring the international community to "demand that the facts concerning Paya's death be accurately determined and that the surviving witnesses be protected". The European Union issued a statement recognizing Payá's dedication "to the cause of democracy and human rights in Cuba". Elizardo Sanchez, president of the Cuban Commission for Human Rights, stated that "This is tragic for the family and the human rights and pro democracy movement in Cuba Payá was considered the most notable political leader of the Cuban opposition." Ladies in White president Berta Soler described the death as "a terrible blow". including Félix Navarro Rodríguez and Guillermo Fariñas. A scuffle also broke out between activists and state security agents at the funeral itself. Amnesty International and the U. S. criticized the arrests, with the White House describing them as "a stark demonstration of the climate of repression in Cuba." The dissidents arrested in Payá's funerals were freed the following day. In June 2023, the Inter American Commission of Human Rights (IACHR) ruled that the Cuban state was responsible for the murder of Oswaldo Payá and Harold Cepero, concluding that "there were serious and sufficient indications to conclude that State agents directly participated in the deaths of Payá and Cepero", as well as responsible for violations of the due process right to and judicial guarantees of Ángel Carromero.