Кіріспе

1770 жылы британдық сарбаздардың атысы, 2013 жылы болған жарылыс

Бостон қырғыны (Ұлыбританияда Король көшесіндегі оқиға деп белгілі) – 1770 жылдың 5 наурызында Бостонда болған қақтығыс. Онда тоғыз британдық сарбаз үш-төрт жүздей адамнан тұратын, оларды ауызша мазақтап, түрлі заттар лақтырып жатқан топтың бірнешеуін атты. Бұл оқиға Пол Ревир және Сэмюэл Адамс сияқты жетекші патриоттар тарапынан «қанды қырғын» деп кеңінен жарияланды. Британ әскерлері 1768 жылдан бері Массачусетс шығанағы провинциясында тәж тағайындаған шенеуніктерді қолдау және Парламент қабылдаған танымал емес заңдарды күшіне енгізу үшін орналастырылған. Азаматтар мен сарбаздар арасындағы шиеленісті қарым-қатынас кезінде, көпшілік британдық күзетшінің төңірегіне жиналып, оны ауызша сөккен. Күзетшіге ақырында капитан Томас Престон бастаған жеті сарбаз қосылды, оларға таяқтар, тастар және қар шары тиді. Соңында, бір сарбаз оқ атып, Престонның бұйрығысыз қалғандары да оқ атуға мәжбүр болды. Оқтан үш адам сол жерде қаза тауып, сегіз адам жарақат алды, олардың екеуі кейін жараларынан көз жұмды. Губернатор міндетін атқарушы Томас Хатчинсон тергеу жүргізілетінін уәделегеннен кейін көпшілік тарап кетті, бірақ келесі күні қайта жиналды, нәтижесінде әскерлер Касл аралына көшірілді. Сегіз сарбаз, бір офицер және төрт азамат ұсталып, кісі өлтіргені үшін айыпталды, оларды болашақ АҚШ президенті Джон Адамс қорғады. Алты сарбаз ақталды, ал қалған екеуі кінәлі деп танылып, жазалары жеңілдетілді. Адам өлтіргені үшін сотталған екеуіне қолдарына таңба салу жазасы берілді. Оқиға туралы суреттер, баяндамалар және үгіт-насихаттардың таралуы барлық Он үш колонияда шиеленісті күшейтті, әсіресе Пол Ревир жасаған түрлі-түсті гравюрасы.

Өмірбаян

XVIII ғасырда Бостон Массачусетс шығанағының астанасы, маңызды кеме қатынасы қаласы болды. Филадельфиямен және қазіргі Нью-Йоркпен бірге Революцияға дейінгі Британдық Американың Он үш колониясындағы ең ықпалды саяси, экономикалық және мәдени қалалардың бірі еді. Бостон сонымен қатар 1760 жылдары британ Парламентінің жағымсыз салық актілеріне қарсылық көрсету орталығы болды және осы тауарды импорттаған саудагерлерге бойкот жариялауға шақырды. Лорд Хиллсбороу жақында жаңадан құрылған Колониялық хатшы лауазымына тағайындалды және ол Массачусетс палатасының әрекеттерінен алаңдады. 1768 жылдың сәуір айында ол Америкадағы отарлаушы губернаторларға хат жіберіп, Массачусетс айналма хатына жауап берген отарлаушы жиналыстарды таратуға бұйрық берді. Ол сондай-ақ Массачусетс губернаторы Фрэнсис Бернардқа Массачусетс палатасына хатты қайтарып алуды тапсырды. Палата бас тартты. Бостонның бас кеден қызметкері Чарльз Пакстон Хиллсбороға әскери қолдау сұрап хат жазды, себебі «Үкімет штамп заңы кезінде болғандай, халықтың қолында» еді. Комодор Сэмюэл Худ 1768 жылдың мамыр айында Бостон портына 50 зеңбірекпен жабдықталған соғыс кемесін жіберіп жауап берді. 1768 жылдың 10 маусымында кеден қызметкерлері жетекші бостондық саудагер Джон Хэнкокқа тиесілі «Либерти» кемесін контрабандаға қатысқан деген айыппен тәркіледі. Бостондықтар Ромни кемесінің капитаны жергілікті теңізшілерді жұмысқа алуға тырысқанына ашуланып, көтеріліс бастады, ал кеден қызметкерлері қорғану үшін Вильям қамалына қашты. Массачусетс штатындағы жағдайдың тұрақсыздығын ескере отырып, Хиллсборо Солтүстік Американың Бас қолбасшысы генерал Томас Гейджге «Бостонға қажет деп санайтын күшті» жіберуді бұйырды, ал төрт британ әскер полкінің біріншісі 1768 жылдың 1 қазанында Бостонға түсіріле бастады. 1769 жылы Бостоннан екі полк алынып шығарылды, бірақ 14-ші және 29-шы жаяу әскер полктері қалды. Сейдердің өлімі туралы «Бостон Газетте» газетінде жазылды, ал оның қосылуы Бостондағы ең ірі қосылулардың бірі ретінде сипатталды. Осы оқиға және бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар шиеленісті күшейтті, колониялық топтар сарбаздарды мазалауға тырысты, ал сарбаздар да қақтығыс іздеді.

Оқиға

5 наурыз күні кешке Хью Уайт Король көшесіндегі (қазіргі Стейт-стрит) Бостон кеден үйінің алдында күзет қызметін атқарып тұрды. Шаштараз шәкірті, шамамен 13 жасар Эдвард Гаррик, капитан-лейтенант Джон Голдфинчті Гарриктің шеберіне тиіс есепті төлеуден бас тартқаны үшін айыптады. Голдфинч есепті күні бұрын төлеп қойған еді, және оның қорлауын елемеді. Әскери қызметкер Уайт Гаррикке офицерге көбірек құрмет көрсету керектігін айтты, екеуі бір-біріне сөздермен шабуылдасты. Гаррик содан кейін Голдфинчті саусағымен кеудесіне итеріп бастады; Уайт өзінің орнынан шығып, жігітке қарсы шығып, мылтығымен басына соқты. Гаррик ауырсынып айқайлады, ал оның серігі Бартоломей Бродерс Уайтпен дауласа бастады, бұл үлкен жұртшылықтың назарын аударды. Генри Нокс 19 жастағы кітап сатушы, кейін революцияда генерал болды; ол оқиға орнына келді және Уайтқа "егер оқ атса, ол үшін өліміне дейін жауапкершілікке тартылады" деп ескертті. Оның мәлімдемесіне сәйкес, Престон Уайтты ауыстыру үшін 29-шы полктің гранадерлік ротасынан бір офицер мен алты сарбазды жіберді, олардың қолында байнеттері болды. Сарбаздар - капрал Уильям Уэммс және сарбаздар Хью Монтгомери, Джон Кэрролл, Уильям Маккоули, Уильям Уоррен және Мэтью Килрой, ал олармен бірге Престон болды. Олар жұртшылықтың арасынан өтіп өтті. Генри Нокс Престонды пальтосынан ұстап алып, оған: "Құдай үшін, сарбаздарыңызға көңіл қойыңыз. Егер олар оқ атса, сіз өлуге тиіссіз" деді. Капитан Престон: "Мен мұны білемін" деп жауап берді. Олар кеден үйінің баспалдағына жеткенде, сарбаздар мылтықтарын зарядтап, жартылай шеңберге орналасты. Престон 300-400 адамнан тұратын жұртшылыққа тарап кетуге бұйырды. Жұртшылық сарбаздардың айналысына тығылып, оларды "Оқ ат! " деп мазақтады, оларға түкіріп, қар шары мен басқа да ұсақ заттарды лақтырды. Мейрамхана иесі Ричард Палмс қолында таяқ алып, Престонға келіп, сарбаздардың қарулары зарядталған ба деп сұрады. Престон оған олардың зарядталғанын, бірақ ол бұйырғанша оқ атпайтынын айтты; кейін ол куәлік беруде ол олардың алдында тұрғандықтан, мұны істеуі екіталай екенін мәлімдеді. Содан кейін бір зат сарбаз Монтгомериге тиіп, оны жерге құлатты және мылтығын түсірді. Ол қаруын алып, ашуланып: "Анық, оқ атыңыз! " деп айғайлады, содан кейін ешқандай бұйрық берілмегеніне қарамастан, жұртшылыққа оқ атты. Палмс алдымен Монтгомериге, содан кейін Престонға таяғымен соқты, оның қолына тиді. Ол Престонның басын аздап жіберіп алды, орнына қолына тиді. Үш американдық бірден қаза тапты: арқан жасаушы Сэмюэл Грей, теңізші Джеймс Колдуэлл және Криспус Аттакс. 17 жасар Самуэль Маверик, пил сүйегін өңдеуге оқыған шәкірт, жұртшылықтың артқы жағында секірген оқтан зардап шегіп, ертеңіне қайтыс болды. Ирландиялық иммигрант Патрик Карр қарынына оқ атып, сол кезде өлімге әкеп соқтыратын жарақат алды және екі аптадан кейін қайтыс болды. Ол 1780 жылы мүгедек болып қайтыс болды, он жыл бұрын болған шабуылдан алған жарақаттарынан болды деген қауесет бар. Капитан Престон дереу 29-шы полктің көп бөлігін шақырып, олар мемлекеттік үйдің алдында қорғаныс позициясын алды. Оқиға орнына әрекеттік губернатор Томас Хатчинсон шақырылды және жұртшылықтың қозғалысы оны штаттық үйдің кеңес палатасына кіруге мәжбүр етті. Ол балконда тұрып, жұртшылық тарап кетсе, оқиғаға қатысты әділ тергеу жүргізілетінін уәде етіп, тәртіпті қалпына келтіруге көмектесті.

Тергеу

Хатчинсон бұл істі дереу тергеп, Престон мен сегіз сарбазды келесі күні таңертең тұтқындады. Бостонның сайланған өкілдері одан әскерлерді қаладан Касл аралындағы Вильям қамалына көшіруге бұйрық беруін сұрады. Қалалық кеңес мұны білгенде одан да алаңдады; кеңес өз ұстанымын өзгертіп, бірауыздан ("құғындылықтан", Хатчинсонның есебіне сәйкес) әскерлерді алып тастауды сұрауға келісті. Мемлекеттік хатшы Эндрю Оливердің хабарлауынша, егер әскерлер шығарылмаса, "оларды халық жойып жіберуі мүмкін еді – бұл бүлік деп есептелсе, біздің жарғымыздан айырылуымыз мүмкін немесе қандай салдары болса да". 14-ші полк бір аптадан кейін Касл аралына оқиғасыз көшірілді, ал 29-шы полк көп ұзамай одан кейін, губернаторды қаланы күзетуге тиімді құралдарсыз қалдырды. 27 наурызда сегіз сарбаз, капитан Престон және төрт азаматқа кісі өлтіру айыбы тағылды; азаматтар Кеден үйінде болды және олардың оқ атқандары айтылды. Бостондықтар әскерлерге және олардың отбасыларына деген қарсылығын жалғастырды. Генерал Гейдж әскерлердің зиян келтіретініне көз жеткізді, сондықтан ол мамыр айында 29-шы полкті провинциядан шығаруға бұйрық берді. Губернатор Хатчинсон жоғары шиеленісті пайдаланып, сот процесін жыл соңына дейін кешіктіруге тырысты.

БАҚ-пен күрес

Оқиғадан кейінгі күндер мен апталарда Бостондағы патриоттар мен лоялистер арасында үгіт соғысы жүрді. Екі тарап та оқиғаны өте әртүрлі баяндайтын кітапшалар шығарды, олардың көпшілігі Лондонға таратылды, ондағы пікірді өзгертуге тырысты. Мысалы, «Бостон газеті» оқиғаны «Азаттық рухын басу» жолындағы қадам ретінде сипаттап, қалаға әскерлерді орналастырудың жағымсыз салдарына назар салды. Генри Пелхам – гравер және белгілі суретші Джон Синглтон Коплидің жартылай інісі. Күміс шебері және гравер Пол Ревир оның бейнесін мұқият көшіріп, көбінесе оның авторы деп есептеледі. Оюда бірнеше қоздырғыш деректер бар. Капитан Престон әскеріне оқ атуға бұйрық бергені көрсетілген, ал «Қырғын залы» деп белгіленген кеден кеңсесінің терезесінен мылтық атылып жатыр. Суретші Кристиан Ремик кейбір түпнұсқаларды қолмен бояды. Кейбір көшірмелерде екі кеуек жарасы бар, Аттакс сипаттамасына ұқсас қараңғырақ терісі бар адам бейнеленген, ал басқаларында қара нәсілді адам жоқ. Бейне «Бостон газетінде» жарияланып, кеңінен тарады және тиімді антибритандық редакциялық мақалаға айналды. Қызыл форма киген сарбаздар мен қанды жаралы адамдардың суреттері Жаңа Англиядағы шаруа үйлерінде ілінді. Оқиғаны әртүрлі көзқараспен баяндайтын анонимді кітапшалар жарық көрді. «Қорқынышты қырғынның қысқаша баяндамасы» Бостон қалалық жиналысының қолдауымен жарық көрді, оны негізінен губернатор кеңесінің мүшесі және британдық отаршылдық саясатына қарсы белсенді оппозиционер Джеймс Боудойн, Сэмюэл Пембертон және Джозеф Уоррен жазды. Ол оқ атуды және оқиғадан бұрын болған ұсақ-түйектерді бейбіт, заңды тұрғындарға қарсы шабуыл ретінде сипаттады және тарихшы Нил Лэнгли Йорк айтуынша, бұл оқиғаның ең ықпалды сипаттамасы болды. Ол берген есеп оқиғадан кейін алынған 90-нан астам куәліктерге негізделген, сондай-ақ капитан Престон жіберген сарбаздар зиян келтіру ниетімен жіберілген деген айыптамалар да бар. Қазылар алқасына әсерін азайту үшін қалалық басшылар кітапшаны жергілікті жерде таратудан бас тартты, бірақ олар оның көшірмелерін басқа колонияларға және Лондонға жіберді, онда губернатор Хатчинсон жинаған куәліктердің барып жеткенін білді. «Қысқаша баяндамаға қосымша ескертулер» атты екінші кітапша патшаның лауазымды тұлғаларына шабуылды одан әрі күшейтті, кеден қызметкерлері өздерінің міндеттерін орындау үшін қауіпті жағдайға тап болғандықтан қызметтерін тастап кетіп жатқанына шағымданып, бір кеден қызметкері Хатчинсон жинаған куәліктерді Лондонға апару үшін Бостоннан кетті. Хатчинсонның мәлімдемелері ақырында «Бостондағы соңғы қайғылы оқиға туралы әділ есеп» атты кітапшада жарияланды. Ол алғашқы кітапша Лондонға жеткеннен кейін ғана жарық көргендіктен, ондағы қоғамдық пікірге тигізген әсері азырақ болды.

Америка революциясына үлес

Бостон қырғыны колониялық сезімді король Георг III-ге және британдық парламенттік билікке қарсы бұрған маңызды оқиғалардың бірі саналады. Джон Адамс 1770 жылғы 5 наурызда «Америка тәуелсіздігінің негізі қаланды» деп жазды, ал Сэмюэл Адамс және басқа патриоттар халықты тәуелсіздікке ұмтылдыру үшін жыл сайынғы еске алу күнін (Қырғын күні) пайдаланды. Кристофер Монк – шабуылда жараланған және 1780 жылы қайтыс болған бала, оның есімі британдық қарымталықты еске түсіру үшін құрметке бөленді. Гаспи ісі және Бостон шай ішуі сияқты келесі оқиғалар Ұлыбритания мен оның колониялары арасындағы қарым-қатынастың нашарлағанын одан әрі көрсетті. Қырғыннан соғысқа дейін бес жыл өтті, ал Нил Йорк екеуінің арасында тек сырғи байланыс бар екенін айтады. Бұл оқиға зорлыққа толы көтеріліске әкелген маңызды оқиға ретінде кеңінен танылды. Говард Зинн Бостонның «сыныптық ашуға» толы болғанын айтады. Ол 1763 жылы «Бостон газеті» газетінде «біраз биліктегі адамдар» «халықты бағыну үшін кедейлікте ұстау» мақсатымен саяси жобаларды іске асырғанын жазды.

Еске алу рәсімі

Бұл қырғын 1858 жылы Уильям Купер Нелл ұйымдастырған тойда еске алынды. Ол Криспус Аттакстың қазасын Американ революциясында африкалық американдықтардың рөлін көрсету мүмкіндігі ретінде қарастырды. Қырғын құрбандарын бейнелейтін суреттер жасалды, онда Аттакстың қазасын баса көрсету үшін бір құрбанның терісінің түсі қара түске боялды. 1888 жылы Бостон орталық алаңында қырғында қаза тапқандарды еске алу үшін Бостон қырғынының ескерткіші орнатылды, ал бес құрбанның мәйіті Астық сақтау орнындағы ерекше жерге қайта жерленді. Бұл оқиға жыл сайын 5 наурызда Бостондық қоғамның қолдауымен қайта жандандырылады. Ескі Штат үйі, қырғын болған орын және Астық сақтау орны Бостонның Талап-еркіндік жолының бір бөлігі болып табылады, бұл қала тарихындағы маңызды орындарды байланыстырады.