Кіріспе

Канаданың Онтарио провинциясы, Кингстон қаласындағы француз форты Фронтенак.

Фронтенак форты – 1673 жылдың шілдесінде Катаракки өзенінің сағасында, Сент-Лоуренс өзенінің Онтарио көлінен шығатын жерде (қазіргі Ла-Салль көпірінің батыс жағында), дәстүрлі түрде Катаракки деп аталатын аймақта салынған француз сауда бекеті және әскери форты. Бұл қазіргі Онтарио провинциясы, Канаданың Кингстон қаласы орналасқан жері. Алғашқы форт, қарапайым, ағаш қоршаудан тұратын құрылыс, Форт Катаракки деп аталды, бірақ кейіннен фортты салуға жауапты болған Жаңа Франция губернаторы Луи де Буаде де Фронтенак атымен аталып, Фронтенак форты болып өзгерді. 1689 жылы форт тасталып, қиратылды, содан кейін 1695 жылы қайта салынды. Британдықтар 1758 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде фортты қиратты, ал оның қираған қалдықтары 1783 жылы британдықтар иелігіне өтіп, қайта жаңартылғанға дейін тасталып қалды. 1870-71 жылдары форт Канада әскеріне берілді және олар оны пайдалануды жалғастыруда.

Құрылуы және алғашқы қолданылуы

Форт-Фронтенақтың мақсаты – батыстағы Ұлы көлдер алабындағы және солтүстіктегі Канада қалқанындағы құнды тері саудасын бақылау еді. Бұл Ұлы көлдер мен Миссисипидің жоғарғы аймақтарында салынатын көптеген француз бекіністерінің бірі болды. Форт, тері саудасын бақылау үшін француздармен бәсекелес болған ағылшындарға қарсы бекініс ретінде салынған. Сауда орнын салу арқылы француздар ирокездермен сауданы ынталандыра алды, олар ағылшындармен одақтас болғандықтан француздарға дәстүрлі түрде қауіп төндіретін. Форттың тағы бір функциясы – Ұлы көлдердегі және оңтүстікке қарайғы Огайо аңғарындағы басқа француз нысандарына жабдықтар мен күштерді жеткізу болды. Барлаушы Рене Роберт Кавалье де Ла Саллға губернатор Даниэль де Реми де Курселл форт салу үшін жерді таңдауды тапсырды. Ол Онтарио көлі, Катаракки өзені және Сент-Лоуренс өзендерінің стратегиялық тоғысуын таңдады. Курселлдің ізбасары, губернатор Луи де Буаде де Фронтенак, ирокездердің одан әрі қауіп төндіруіне алаңдады және Ла Саллдың ұсынысын мақұлдады. Губернатор Фронтенак және оның жақын серіктестері сауданы бақылау арқылы форт салудан жеке пайда көруді үміттенеді. Фронтенак өзінің сүйемелшілерімен бірге Сент-Лоуренс өзенімен форттың болашақ орнына дейін сапар шекті, онда 1673 жылдың 12 шілдесінде Ирокездердің бес тайпасының басшыларымен кездесіп, оларды француздармен сауда жасауға және форт құрылысын бастауға шақырды. Ағаштан салынған қамалдың айналасын өткір қадалармен қоршалған ағаш қоршау қоршап тұрды және ол алты күннің ішінде аяқталды. Ла Салл фортты басқарды, қойма ғимараттары мен тұрғын үйлер салды, үй жануарларын әкелді және қоныс аударушыларды тарту мақсатында форттың сыртындағы жерді өңдеуге көмектесті. Форт, француздардың үлкен көлдік кемелер үшін порты ретінде пайдалана алатын кішкентай, қорғалған шығанақты ("канотаж") қорғау үшін орналастырылған. Оттава өзенінің тері саудасы жолынан айырмашылығы, ол тек каноэмен қол жетімді болған, үлкен кемелер төменгі көлдерді оңай жүзіп өте алатын. Бұл төменгі Ұлы көлдер арқылы тері, сауда тауары және жабдықтар сияқты тауарларды тасымалдау құнын төмендетті. Ла Саллға форт маңында сеньорлық құқықтар берілді. Осы құқықтарға жауап ретінде Ла Салл фортты салуға байланысты Фронтенақтың шығындарын өтеуге, екі жыл бойы 20 жұмысшыны орнында ұстауға және фортты күтіп ұстауға міндетті болды. 1675 жылы Ла Салл құрылысты қайта жаңартты. Фортты нығайту үшін тас бекіністер мен тас қабырғалар салынды және ағаш қоршаудың көп бөлігі қайта салынды. Ол сондай-ақ қоныс аударушыларды тарту және шіркеу салып, бір немесе екі реколет діни қызметкері бар миссия құру арқылы олардың рухани қажеттіліктерін қанағаттандыруы керек болды. 17 ғасырда жазылған форттың сипаттамасында былай делінген: Ла Салл Форт-Фронтенақты Солтүстік Американың ішкі аймақтарын зерттеу үшін ыңғайлы база ретінде пайдаланды.

Ирокездер қоршауы және қайта құру

1680 жылдары тері саудасы француздар мен ирокездер арасында шиеленіс тудырды. Француздар ирокездердің қаупін жою мақсатымен ирокездерге қарсы науқан бастады, ол 1684 жылы губернатор Антуан Лефвр де Ла Баррдың Форт-Фронтенакқа және Онтарио көлінің оңтүстігіндегі Сенека аумағына жасаған сәтсіз жорылысымен басталды. 1687 жылы Ла Баррдың ізбасары, маркиз де Денонвилл, армия жинап, Сенека аймағына баруға аттанды. Оның ниетіне күдік тудырмау үшін Денонвилл Форт-Фронтенак қаласындағы бейбітшілік кеңесіне бара жатқанын мәлімдеді. Денонвилл мен оның әскері Сент-Лоуренс өзенімен фортқа қарай жылжығанда, французға достық қарым-қатынаста болған көптеген ирокездер, соның ішінде әйелдер мен балалар, және бірнеше көрнекті басшылар тұтқындалып, Форт-Фронтенакқа қамалды. Кейбіреулері кепіл ретінде ұсталып, француз әскерлері де тұтқындалған жағдайда Монреальге жіберілді, ал басқаларын Францияға галереяда жұмыс істеуге жіберді. Денонвиллдің әскерлері мен одақтас тайпалары Сенекаға шабуыл жасады. Осы оқиғаларға жауап ретінде ирокездер Форт-Фронтенакты қоршап, Онтарио көлін блокадалады. 1688 жылы форт пен Катаракви поселкесі екі ай бойы қоршауда болды. Форт қиратылмаса да, поселке қирады және тұрғындарының көпшілігі, әсіресе скорбуттан қайтыс болды. Француздар 1689 жылы фортты тастап, қиратты, оның шалқары орналасқандығы тиісті қорғаныс пен жабдықтауға мүмкіндік бермейтінін айтты. 1695 жылы француздар фортты қайта иеленді, оны қайта салып, нығайтты, ол негізінен әскери база ретінде пайдаланылды. 1696 жылы Форт-Фронтенактан француздар Онтарио көлінің оңтүстігіндегі аймақтарда тұратын ирокездерге шабуыл жасады. 1740 жылдары британдықтар мен француздар арасындағы шиеленіс күшейгені салдарынан француздар форттың қорғаныс қабілетін жаңа қарулар қосып, жаңа казармалар салып, гарнизонның санын арттыру арқылы жақсартты. Алайда, 1756 жылы маркиз де Монкальм британдықтарға қарсы шабуылды бастау үшін фортқа келгенде, оның құрылысына көңілі толмады. Оның инженерлерінің бірі былай деп атап өтті: Форттың стратегиялық маңызы бірте-бірте төмендеді. Ниагара, Детройт және Мичилимакинақ форттары сияқты басқа форттар маңыздырақ болды. Форт-Фронтенак 1722 жылы британдықтар Форт-Фронтенакпен үнді саудасы үшін бәсекелесу үшін көлден бері салған Форт-Освегоға да қауіп төндіретін еді, кейін ол әскери бекініс ретінде нығайтылды. Генерал Монкальм 1756 жылдың тамызында Освегодағы бекіністерге шабуыл жасау үшін Форт-Фронтенакты база ретінде пайдаланды. Британдықтар 1758 жылдың шілдесінде Форт Тикондерога (Форт Кариллон) шайқасында жеңілгеннен кейін, осы белгілі фортты басып алу әскерлерінің рухын көтеріп, құрметін қалпына келтіретініне үміттенді. 1758 жылдың тамызында британдықтар подполковник Джон Брэдстриттің басшылығымен 3000-нан астам сарбаздан тұратын күшпен Освего фортын тастап, Форт-Фронтенакқа шабуыл жасады. Форттың 110 сарбаздан тұратын гарнизоны, оның ішінде бес офицер, 48 әскери қызметкер, Пьер Жак Пайен де Ноян де Шавой басқаратын отарлық әскерлер, қызметкерлер, әйелдер, балалар, 8 үнді және басқалары бар еді. Форт енді француздар үшін маңызды болмағандықтан, ол қайтадан салынбады және келесі 25 жылға тасталып кетті. 1787 жылы қайта салынған форт Tête de Pont казармасы деп аталды. 1812 жылғы соғыс кезінде форт Кингстондағы әскери қызметтің орталығы болды, онда көптеген әскерлер орналасты. Қазіргі казарма ғимараттарының көпшілігі 1821 және 1824 жылдар аралығында салынды. Британдық императорлық күштер 1870-71 жылдары Канаданың көп бөлігінен кеткеннен кейін, Канадалық милиция гарнизондық артиллерияның екі батареясын құруға рұқсат берді, олар гарнизондық міндеттерді және артиллерия мектептерін қамтамасыз етті. "А" батареялық оқ үйі Кингстондағы Тет де Понт казармасында және басқа жерлерде орналасты ("Б" батареясы Квебек қаласында болды). Бұл батареялар Канада артиллериясының полкі деп аталды. Бұл полк Корольдік Канадалық атты артиллериясына (RCHA) айналғанда, оның штабы 1905 жылдан 1939 жылға дейін Tête de Pont казармасында орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RCHA операциялық міндеттерге кеткен кезде форт персоналдық қойма ретінде пайдаланылды. 1923 жылдың 25 мамырында Форт-Фронтенак орны Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды. 1939 жылы форттың орны қайтадан Форт-Фронтенак деп аталды. 1948 жылы Канада армиясының штабтық колледжі Корольдік әскери колледжден фортқа көшіп келгеннен бастап Форт-Фронтенак қаласында Канада армиясының штабтық оқу-жаттығуы басталды. Колледж қазір Канада армиясының Командалық және штабтық колледжі деп аталады. Форт-Фронтенак 1994 жылға дейін Ұлттық қорғаныс колледжінің орны болды.

Археология

1982 жылы қамалдың археологиялық зерттеулері басталды. 1984 жылдың көктемінде Кингстон қаласы Онтарио және Плейс-д'Армес көшелерінің қиылысын қайта жобалады, солтүстік-батыс бастион (Бастион Сент-Мишель) мен қоршау қабырғасын қазу және ішінара қалпына келтіру үшін. Зерттеулер форттың және оны қоршаған аумақтың дамуы мен пайдаланылуы туралы маңызды мәліметтер берді, сондай-ақ физикалық қалдықтар мен тарихи карталар мен жоспарлардағы ақпарат арасындағы байланысты анықтауға көмектесті. 2020 жылы археологтар инфрақұрылымдық жұмыстарға дайындалып жатқанда, шығыс бастионның сақталған қалдықтары табылды. Бастион қабырғасының оңтүстік жағынан тері саудасы дәуірімен байланысты іздер табылды, олардың ішінде сауда моншақтары, суыр жақтары, мылтық тастары және балық сүйектері болды.