Кіріспе

Лицензияның тоқтатылуы немесе күшін жою әдетте алкогольдік мас күйде немесе мас болумен байланысты қылмыстық іс бойынша сот шешімінен кейін жүзеге асырылады. Алайда, әкімшілік лицензияны тоқтату (АЛС) заңдарына сәйкес, кейде әкімшілік лицензияны қайтарып алу немесе «автоматты санкция» деп те аталады, лицензиялар тәркіленіп, қылмыстық іс жүргізуге қарамастан, егер жүргізуші (1) химиялық тексеруге (қан, демікпе немесе кейбір штаттарда зәр) ұсынудан бас тартса немесе (2) тексеру нәтижесінде қандағы алкогольдің мөлшері 0,08% немесе одан жоғары көрсетілсе, дереу тоқтатылады. АЛС заңдарының күшіне енуі жылдам және кінәлі екендігін дәлелдеуді қажет етпейді, сондықтан «Мас көлік айдаушыларға қарсы аналар» сияқты жақтастары, олардың алкогольдік мас күйде көлік жүргізуді азайтуда дәстүрлі сот шешімінен кейінгі санкциялардан гөрі тиімдірек екенін, және кез келген жағдайда көлік жүргізу – тек құқық емес, мүмкіндік екенін айтады. Алайда, азаматтық бостандықтарды қорғаушылар және басқа да сыншылар кінәлілік жорамалы және офицердің автоматты түрде жаза тағайындауына қарсы шығады; олар сондай-ақ, штаттық және федералдық соттар жүргізу құқығын, бір рет берілген соң, тиісті процеске сәйкес алып қоюға болмайтын берілген құқық деп таныды. Мысалы, Schuman v. California, 584 F.2d 868 (1978) ісін қараңыз. Бұл заңдар екі рет жазалау және/немесе бірнеше жазаны қолдану құрайды деп те сынға түсті. Екі рет жазалау туралы аргумент күмәнді болғанымен, бірнеше жазалау туралы аргумент негізді болуы мүмкін: жүргізушінің лицензиясы АЛС процедурасы бойынша штат тарапынан тоқтатылады, содан кейін ол сотта сол қылмыс үшін қайтадан жазаланады – жаза көбінесе екінші лицензияны тоқтатуды қамтиды. Бұл мәселе бұрын штаттық және федералдық соттарда әртүрлі жағдайда шешілгенімен, қазіргі басым көзқарас – жазалаудың бірнеше түрі жоқ, өйткені тоқтату тек әкімшілік «санкция», қылмыстық «жаза» емес. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, АЛС заңдарына ие емес штаттар: Кентукки, Мичиган, Монтана, Нью-Джерси, Пенсильвания, Род-Айленд, Оңтүстік Каролина, Оңтүстік Дакота және Теннесси.

Техастың мысалы

Техас штатында әкімшілік лицензияны алып тастау – мас күйде көлік жүргізу (DWI) үшін тұтқындалған адамның жүргізуші куәлігін әкімшілік тәртіппен тоқтату процесі. Бұл бағдарлама 1995 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді және оны Техас мемлекеттік қауіпсіздік департаменті (DPS) басқарады. DPS деректері бойынша 2003 жылы 103 168 хабарлама табыс етілді. Осы кезеңде мекеме 95 495 істі қарады. Тоқтату химиялық сынақтан бас тарту немесе химиялық сынақ нәтижесінде 0,08 немесе одан жоғары алкоголь концентрациясы анықталған жағдайда болуы мүмкін. Алкогольдің қандағы концентрациясы 21 және одан жоғары жастағы жүргізушілерге қатысты (0,08 грамм процент), ал кәмелетке толмаған жүргізушілерге немесе коммерциялық көлік құралын басқаратын жүргізушілерге қатысты бұл көрсеткіш төмендеуі мүмкін. Сонымен қатар, DPS-ке мас күйде қайықпен басқару (BWI) қылмысы үшін тұтқындалғаннан кейін үлгі беруден бас тартқан адамдардың, сондай-ақ мас күйде көлік жүргізу (DUI) қылмысын жасаған кәмелетке толмағандардың жүргізуші куәліктерін тоқтатуға құқық беріледі. ALS туралы заңдар Техас көлік кодексінің 524 және 724 тарауларында қамтылған. Әкімшілік лицензияны тоқтату процесі әдетте құқық қорғау органының жүргізушіні тоқтатуға негізді күдік бар деп анықтаған кезде басталады. Егер офицердің жүргізушінің есірткілік әсерде екеніне сенуге негіз болса, далалық сақтану сынақтары жүргізіледі. Егер жүргізуші сынақтарды нашар өтсе, ол DWI бойынша тұтқындалады және полиция бөліміне жеткізіледі. Полиция бөлімінде офицер жүргізушіге «Заңды ескертуді» оқып береді, содан кейін оның алкоголь концентрациясын өлшеу үшін тыныс немесе қан сынағын тапсыруды сұрайды. Егер жүргізуші үлгі беруден бас тартса немесе рұқсат етілмеген алкоголь концентрациясы бар үлгі берсе, офицер тоқтату туралы хабарлама табыс етеді және жүргізуші куәлігін алып қояды. Кәмелетке толмағандарға қатысты процедуралар сәл өзгеше. Құқық қорғау органының қызметкері көлікті тоқтату үшін негізді күдікке ие болуы керек, бірақ толық қамауға алу міндетті емес. Егер офицер 21 жасқа толмаған адамның алкоголь ішкеніне сенсе, ол жүргізушіге DUI айыппұл жазады, тоқтату туралы хабарлама табыс етеді және жүргізуші куәлігін алып қояды. Кәмелетке толмаған адам қамауға алынуы немесе алынбауы мүмкін, сондай-ақ химиялық сынақ сұралуы немесе сұралмауы мүмкін. Егер офицер адамның есірткілік әсерде екеніне сенсе, ол қамауға алу рәсімін жалғастыра алады. Жүргізушіге тоқтату туралы хабарлама табыс етілген күннен бастап он бес күн ішінде тыңдау тағайындауды сұрауға құқығы бар. Егер тыңдау сұралмаса, тоқтату хабарлама табыс етілгеннен кейін 40-шы күні күшіне енеді. Тоқтату мерзімі бұрынғы соттылықтардың болуына байланысты 90 күннен бір жылға дейін, ал сынақтан бас тарту жағдайында – 180 күннен екі жылға дейін. Кәмелетке толмағандар 60 күндік тоқтатуға ұшырауы мүмкін.

Техникалық жетістіктер

Техас штатындағы цифрлық есеп беру жүйелерінің енгізілуі және департаменттер арасындағы автоматтандырылған дерек алмасу сияқты маңызды жаңалықтар, құқық қорғау процесін оңайлатуға көмектесті. Бұл жүйелер лицензия мәртебелерін басқаруда жылдам жаңартулар жасауға және қателерді азайтуға мүмкіндік береді, соның салдарынан әкімшілік кешігулер қысқартылды.

Әкімшілік тоқтату туралы тыңдау

Лицензия иесі заңда белгіленген мерзімде тыңдау талабын қойса, тыңдау тағайындалады. Мұндай тыңдаулардың сипаты штаттан штатқа айтарлықтай өзгеше болады. Кейбір штаттарда тыңдау сотта судьяның қатысуымен өтеді. Дегенмен, көбінесе әкімшілік тыңдау штаттың Автокөлік департаменті тарапынан жүргізіледі. Осы әкімшілік тыңдаулардың рәсімдері де әртүрлі. Кейбіреулерінде тыңдауды Әкімшілік құқық судьясы (АҚС) басқарады, штаттың ісі прокурор ұсынады және офицер куәлік беруге міндетті. Ал басқаларында, мысалы Калифорнияда, "судья" және "прокурор" рөлін бір адам – заң білімі жоқ Автокөлік департаментінің қызметкері атқарады, департаменттің ісі тұтқындау туралы есептен аспауы мүмкін; егер лицензия иесі офицерді тексеруге қаласа, ол оны сотқа шақырып, оның жалақысын төлеуге тиіс.