Кіріспе

Виктор Йозеф Папанек (22 қараша 1923 жыл - 10 қаңтар 1998 жыл) - Австрияда туған американдық дизайнер және педагог, ол өнімдердің, құралдардың және қоғамдық инфрақұрылымдардың әлеуметтік және экологиялық тұрғыдан жауапкершілікпен жасалуын ынталандырған белсенді жақтаушы болды. Оның 1971 жылы жарық көрген, 24-тен астам тілге аударылған "Нағыз әлем үшін дизайн" кітабы халықаралық аренада ұзаққа созылған әсер етті.

Ерте өмір

Виктор Йозеф Папанек 1923 жылғы 22 қарашада Австрияның Вена қаласында дүниеге келген. Папанектің туған күні туралы жарияланған мәліметтерде қарама-қайшылықтар бар, олар 1923 және 1927 жылдар аралығындағы күндерді қамтиды. Оның анасы Хелен (құрметті есімі Шпиц), әкесі Ричард Папанек – еврейлік дәмхананың иесі. Виктор Австрияда әлеуметтік-демократиялық үкімет билікте болған кезде дүниеге келді. Ол Англияда білім алған. 1939 жылы нацистік Германия Австрияны басып алғаннан кейін, 15 жастағы Папанек АҚШ-қа (Эллис аралы арқылы) босқын ретінде эмиграциялады. Папанек Нью-Йорктегі Купер Юнионда бакалавр дәрежесін алды (1950) және Массачусетс технология институтында магистратураны бітірді (М. 1955). Берлиннен эмигрант болған Пол Цукер, Папанек Купер Юнионда оқып жүргенде оған зор әсер етті.

Мансап

Папанек Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы (ЮНЕСКО) және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) үшін өнімдердің дизайнын жасады. Швецияның Volvo компаниясы оны мүгедектерге арналған такси жасау үшін шарт жасасты. Ол Африканың дамушы елдерінде пайдалануға болатын және Жапонияда бір данасы 9.00 долларға (1970 жылғы бағамен) өндірілетін білім беру теледидар жиынтығының прототипін жасаған топпен жұмыс істеді. Оның жасаған өнімдерінің ішінде қарапайым металл консерві банкаларынан жасалған, жанатын шаммен қуатталатын және дамушы елдерде арзан өндірілуі үшін жобаланған тамаша транзисторлық радио да болды. Оның дизайн шеберлігі оны орманды қайта жаңарту үшін қиын өңірлерге тұқым мен тыңайтқыштарды таратудың жаңа әдісі сияқты жобаларға, сондай-ақ жарты тонна жүк тасымалдай алатын адам күшімен жұмыс істейтін көлік құралын жобалаған командамен және үш дөңгелекті, кең доңғалақты жол талғамайтын көлікті жобалаған тағы бір командамен жұмыс істеуге жетеледі. Папанек көптеген сыйлықтар алды, соның ішінде 1988 жылы Ұлттық өнер қорынан «Ерекше дизайнер» стипендиясын алды. Оның дизайн туралы түсінігі – бұл зат немесе жүйе, әсіресе саяси құрал ретінде жұмыс істеуі. Сонымен қатар, Папанек Онтарио өнер колледжінде, Род-Айленд дизайн мектебінде, Пердью университетінде, Калифорния өнер институтында (оны декан ретінде тағайындады), Канзас қаласының өнер институтында (1976 жылдан 1981 жылға дейін) және Канзас университетінде (1982–1998 жылдары архитектура және дизайн бойынша Дж. Л. Констант профессоры) оқытты. Виктор Я. Папанек әлеуметтік дизайн сыйлығы Папанек қоры, Вена қолданбалы өнер университеті, Өнер және дизайн мұражайы және Австрия мәдени форумы арасындағы бірлескен жоба ретінде құрылды, бұл сыйлық Папанектің экологиялық және/немесе әлеуметтік жауапкершілікке бағытталған көзқарасын қолдайтын жобаларға беріледі. 2018–2021 жылдары Витра дизайн мұражайы мен Вена қолданбалы өнер университетінің Виктор Папанек қоры «Виктор Папанек: Дизайн саясаты» атты жеке көрме өткізді. Винифред Н. Нельсон Хиггинботам (1951 жылдан 1957 жылға дейін үйленген, кейін ажырасқан), олардың бір қызы болды. Папанек Винифредті жиі бірінші әйелі деп атаған, бірақ ол солай болмаған, ал «Хиггинботам» тегі Винифредтің алғашқы некесінен келген. 1945 жылдың маусым айында Папанек АҚШ азаматы болды.

Папанек жазған кітаптар

Папанек, Виктор (1971). Нақты әлем үшін дизайн: Адам экологиясы және әлеуметтік өзгерістер, Нью-Йорк, Pantheon Books. Папанек, Виктор және Хеннесси, Джим (1973). Көшпелі жиһаз: Жеңіл жиһазды қалай жасауға және қайдан сатып алуға болады – бүгілетін, жиналмалы, үйіліп қойылатын, бөлінетін, үрленетін немесе тасталып, қайта өңделетін, Нью-Йорк, Pantheon Books. Папанек, Виктор және Хеннесси, Джим (1974). Көшпелі жиһаз 2, Нью-Йорк, Pantheon Books. Папанек, Виктор және Хеннесси, Джим (1977). Нәрселердің қалай жұмыс істемейтіні, Нью-Йорк, Pantheon Books. Папанек, Виктор (1983). Адам мөлшеріне сәйкес дизайн, Нью-Йорк, Van Nostrand Reinhold. Папанек, Виктор (1995). Жасыл міндеттеме: Нақты әлем үшін табиғи дизайн, Нью-Йорк, Thames and Hudson. .

Папанек туралы кітаптар

Кларк, Элисон Дж. (2021 ж.) Виктор Папанек: "Нақты әлем" үшін дизайнер, MIT Press, Кембридж, Массачусетс,
Крисс, Матео, Амели Клейн және Элисон Дж. Кларк, редакторлар. (2018 ж.) Виктор Папанек: Дизайн саясаты, Vitra Design Museum және Виктор Папанек қоры, Вейл-ам-Райн, Германия,
Мартина Финедер, Томас Гейслер, Себастьян Хакеншмидт: Кошпенді жиһаз 3.0 – Жаңа бостандықпен тұрғын үй? / New Liberated Living?, MAK Studies 23, Вена, және Niggli Verlag, Цюрих, 2017, ISBN 978 3 721209617
Гован, Ал (2015 ж.) Виктор Папанек: Дизайн пайғамбарының жолы, Merrimack Media, Кембридж, Массачусетс.