Жануарлардың түсі: нүктелі бояу және оның түрлері

Кіріспе

Жануарлардың жүнінің түсі

Тоқталған түс – бұл денесі ақшыл, ал аяқ-қолдары, яғни беті, құлақтары, аяқтары, құйрығы және (еркектерде) мошонкасы салыстырмалы түрде қараңғы болатын жүн түсі. Ең көп танылғаны – сиамдық және оған ұқсас мысық тұқымдарының түсі, бірақ оны иттерде, қояндарда, егеуқұйрықтарда, қойларда, теңіз шошқаларында және жылқыларда да кездестіруге болады.

Мысықтарда

Мысықтардағы нүктелік түс сиамдық және олармен тығыз байланысты азиялық тұқымдарда пайда болды және көптеген батыс елдеріндегі қазіргі заманғы тұқымдарда кездеседі. Бұл меланин өндірісіне қатысатын тирозиназа ферментінің мутациясынан туындайтын жартылай альбинизм түрі. Мутацияланған фермент температураға сезімтал; ол қалыпты дене температурасында жұмыс істемейді, бірақ терінің салқын бөліктерінде белсенді болады. Осының салдарынан, қара пигмент дененің ең суық бөліктеріне, яғни аяқ-қолдарына ғана жиналады. Нүктелі туған мысықтар аналық жатырында біркелкі жылы болғандықтан ақ түсті болып туады. Мысық өскен сайын, салқын жерлер қоюланып, жылы жерлер ақшыл түске дейін сарғыш болады. Нүктелер тек бір түсті немесе қара түсті ғана емес. Олар қызыл (сары түсті) немесе күміс сұр (ақшыл сұр) түсті болуы мүмкін. Сонымен қатар, үш түсті немесе жолақты нүктелі де болуы мүмкін. Мұндай түсі бар мысық (кез келген тұқымда) басқалардан ажырату үшін көбінесе түсті мысық деп аталады. Нүктелі үлгіге жауапты геннің экспрессиясы температурамен реттелетіндіктен, салқын ортада өмір сүретін нүктелі мысықтардың терісі жылы климатта өмір сүретін мысықтарға қарағанда көбірек қою болады, кейде олардың қабырғаларында үлкен қараңғы дақтар пайда болады. Температураға сезімтал тирозиназаның тудырған пигменттік шектеуінің салдарынан, нүктелі мысықтардың көздері көк түстің әртүрлі нұсқаларында болады, өйткені барлық мысықтарға ортақ көк қабат басқа түстермен жабылмайды. Көздің артқы бөлігінде де пигмент болмайды, сондықтан түсті мысықтардың көз қарашығы қараңғыда қызыл және күміс түсті жарқырап көрінеді, бұл қалыпты пигменттелген мысықтың күміс жасыл немесе көк түсті жарқырауынан өзгеше. Нүктелі ген аллелі C локусында орналасқан, онда таза альбинизм де тасымалданады және cs деп белгіленеді. Нүктелі түс рецессивті, сондықтан нүктелі түс көрінуі үшін әр ата-анадан алынған cs аллелінің екі данасы қажет. Сондай-ақ C локусында сепия үлгісінің гені де бар, ол cb аллелімен көрсетіледі. Бұл пигментті шектеудің ең күңгірт үлгісі – пигмент дененің ең жылы бөлігінде ғана, яғни ішкі жағында болады. Сепия мысықтарының көздері қызғылт сарыдан жасылға дейін болады. Егер мысық cs және cb гендерін тасымалдаса, пигменттің таралуы сепия мен нүктелі арасында болатын аралық норка үлгісі пайда болады. Норка мысықтарының көздері көк-жасыл спектрінде (аквамарин) болады. Жолақты нүктелі үлгі түсті мысықты жолақты мысықпен жұптастыру (немесе жолақты нүктелі үлгіге ие мысықтарды шағылыстыру) арқылы пайда болады. Ол нүктелі түстің қоюлануының (азайтылуының) және бас, құйрық және аяқтардағы ерекше жолақтың араласуымен, ал қалған денесі біркелкі және салыстырмалы түрде ақшыл болып сипатталады. Бұл үлгі кейбір мысық тізілімдерінде (көбінесе сиамдық тұқымдарымен байланысты) қабылданған, бірақ басқаларында қабылданбайды. Нүктелі түс сиамдық тұқымына және олармен тығыз байланысты тұқымдарға тән, бірақ басқа тұқымдардың көпшілігінде түсті нүктелер (оның ішінде жолақты) олар құрылғаннан кейін көп ұзамай тұқымдық желілерге енгізілген, бірақ ерекшеліктер де бар. Мысалы, қазір Нева Маскарад деп аталатын сибирь мысықтарының негізгі тұқымының бір бөлігі жолақты нүктелі түспен ерекшеленген.

Point coloration in cats originated in the Siamese and closely related Asian breeds, and is found in many Western developed modern breeds. It is a form of partial albinism resulting from a mutation that affects tyrosinase, an enzyme involved with melanin production. The mutated enzyme is thermolabile; it fails to work at normal body temperatures, but becomes active in cooler areas of the skin. As a result, dark pigment is limited to the coldest areas of the body, that is, the extremities. Pointed kittens are born white, since the womb is uniformly warm. As the kitten ages, the cooler areas darken while warmer areas remain cream to white in color. Points are not limited to solid colors or dark colors. It is possible to have a red (orange color) or fawn (pale warm gray) point. It is also possible to have a tortoiseshell or tabby point. A cat (of any breed) with this coloration is often called a colorpoint cat to distinguish it from others. As the expression of the gene responsible for the pointed pattern is regulated by temperature, pointed cats who live in cooler environments often show increased darkening of their fur relative to cats who live in warmer climates, sometimes even developing large dark areas along their sides. Because of the pigment restriction caused by the temperature sensitive tyrosinase, pointed cats' eyes are always shades of blue because the blue layer in the eye common to all cats is not covered by another color. The back of the eye also lacks pigment, giving colorpoint cats' pupils an eerie red and silver reflection in the dark, unlike a normally pigmented cat's shining silver green or blue. The point gene allele is at the C locus, where pure albinism is also carried, and is written as cs. Point is recessive, so two copies of cs, one from each parent, are needed for points to be expressed. Also carried on the C locus is the gene for the sepia pattern, which allele is represented by cb. This is the darkest of all of the pigment restricting patterns—pigment is only paled at the warmest point in the body: the abdomen. Sepia cats have amber yellow to green eyes. When a cat carries the genes cs and cb, the intermediate mink pattern is formed, in which the pigment distribution is between sepia and point. The eye color of mink cats is on the blue green spectrum (aquamarine). The lynx point pattern is formed by mating a colorpoint cat with a tabby cat (or breeding cats that already possess the lynx point pattern). It is characterized by a mixture of the darkening (reduced) of point coloration with distinct tabby striping on the head, tail, and legs, and an otherwise uniform and comparatively pale body. It is an accepted pattern in some cat registries, but not others, for particular breeds (mostly Siamese related). Point coloration is inherent to the Siamese breed and some other closely related breeds but with most other breeds the colorpoints (including lynx) were brought into some breed lines long after their establishment, but there are exceptions. For example, lynx point was a feature of some of the foundation stock of the Siberian, now called the Neva Masquerade.

Иттерде

Иттердегі қоңыр нүктелер – қара немесе күңгірт түсті жүнінің негізінде бет, қас-қабақ, аяқтар, алдыңғы аяқтар мен құйрықтың төменгі жағында қоңыр түс болуы. Әдеттегі қоңыр нүктелі тұқымдарға доберман мен ротвейлер жатады. Сирек жағдайларда, иттерде сиам мысықтарына тән нүктелі түс болуы мүмкін.

Жылқыларда

Жылқыларда нүктелі түс көбінесе агути генінің әрекетінен пайда болады. Ол экстенсия геніне әсер етеді, егер ол болса, жылқының тек қана шектерінде – аяқтарында, жалында, құйрығында және құлақтарының ұштарында ғана қара түсті жояды. Егер экстенсия гені болмаса, агутидің әсері көрінбейді, себебі қара түс жоқ, сондықтан басуға да ештеңе жоқ. Нүктелі түс көбінесе қара жалы, құйрығы, аяқтары және құлақтарының ұштары бар, ал денесі мен басы қоңыр немесе «қызыл» түстің негізгі түсін көрсететін шоқ аттарда кездеседі. Агутиден басқа, аттың түсіне әсер ететін басқа гендер де болуы мүмкін, және егер олар болса, қара шаштың түсін одан әрі өзгерте алады немесе басып тастай алады, соның салдарынан нүктелі түс жасырынуы мүмкін. Атап айтқанда, сұр аттар қараңғы болып туады және жасымен бірге ашық түске енеді; егер олар шоқ болып туса, денесінің түсі қартайған сайын күміс түске айналғандықтан, нүктелі түсін жоғалтады, бірақ көбінесе нүктелер дененің сұр түске айналатын соңғы бөліктері болып табылады. Нүктелі түс басқа сұйыту гендері бар аттарда да көрінуі мүмкін, олар шоқ негізгі түсіне әсер етеді. Олардың ішінде: Крем гені, толық емес доминантты, гетерозиготалық жағдайда Buckskin тудырады. Гомозиготалық жағдайда, тіпті нүктелі түс те көбінесе жойылады, түс перлино деп аталады, ал кейбір аттардың дәстүрлі нүктелі түс орналасқан жерлерінде шашы сәл қызғылт болуы мүмкін. Шампан гені Amber Champagne тудырады. Дене түсін сұйытатын, бірақ нүктелерді емес, соның ішінде бастапқы белгілерді – арқаның бойындағы қысқа жолақты және сирек, жоғарғы аяқтардағы көлденең жолақты сақтайтын доминантты Дун гені, нүктелі түске ұқсас түс береді, бірақ мүлдем басқа генетикалық механизм арқылы. Шоқ негізгі түсінде дун гені қара нүктелерді қалдырады, нәтижесінде Bay Dun немесе «зебра» Dun пайда болады. Бірақ ген басқа негізгі түстермен бірге пайда болғанда да нүктелерді қараңғы қалдырады. Оларға қара негізгі түсі бар «көк дун» немесе grullo, және қоңыр негізгі түсі бар «қызыл дун» жатады. Сол сияқты, нүктелердегі қараңғы түс роан гені бар аттарда да сақталады, ол ақ және қара түсті араластыратын түс гені, бірақ барлық аттарда, тек агутиді тасымалдайтындар ғана емес, нүктелерді қараңғы негізгі түсте қалдырады. Ақ дақтар немесе пятна тудыратын көптеген басқа гендер агути тудырған нүктелі түстің көрінуіне мүмкіндік береді, бірақ ақ пигментациямен жасырылмаса. Шоқ негізгі түсіндегі түс үшін әрқашан бөлек атаулар болмайды, бірақ бір ерекшелік – Bay pinto, кейде оны «үш түсті» деп атайды.

In horses, point coloration is most often produced by the action of the agouti gene. It acts on the extension gene, when present, to suppress black color to all but the extremities of the horse; the legs, mane, tail and tips of the ears. If the extension gene is not present, the effect of agouti is not visible, as there is no black color present to suppress. Points are most typically seen on a bay colored horse, which has a black mane, tail, legs, and ear tips while the body and head will show the underlying chestnut or "red" base color. Other genes white markings may affect a horse's coat color in addition to agouti, and if present, can further alter or suppress black hair color and may mask any point coloration. In particular, Gray horses are born dark and lighten with age; if born bay, they will eventually lose point coloration as the body hair silvers with age, though often the points are the slowest areas of the body to go gray. Point coloration may also be visible on horses with other dilution genes that act upon a bay base coat. These include:
The cream gene, an incomplete dominant, that when heterozygous produces Buckskin. When homozygous, even point coloration is mostly suppressed, the color is called perlino, and some individuals may have slightly redder hair at the traditional point coloration locations. The Champagne gene, which on a bay base produces Amber Champagne. A dilution gene that produces what looks like point coloration, but from a completely different genetic mechanism is the dominant Dun gene, which dilutes the color of the body coat but not the points, including primitive markings—a dorsal stripe down the back and, less often, horizontal striping on the upper legs. On a bay base coat the dun gene leaves black points, producing a Bay Dun or "Zebra" Dun. But the gene also leaves the points dark when it appears with other base colors. These include the “blue dun” or grullo, which has a black base coat, and the red dun, which has a chestnut base coat. Similarly, darker coloration at the points is also preserved in horses with the roan gene, a patterning gene, producing a body coat of mingled white and dark hairs, but leaving the points the darker base color in all horses, not just those carrying agouti. Most other genes that produce spotting patterns or white markings allow point coloration produced by agouti to show except where masked by white depigmentation. There are not always separate names for a pattern over a bay base coat, but one exception is the Bay pinto, sometimes called ”tricoloured”.

Қоян мен кеміргіштерде

Нағыз таза тұқымды, үшкір басты ақ қоянның көздері қызыл болады. Үшкір басты ақ қоян ch гені арқылы жаратылады. Оның белгілі бір көрінісі Гималай қоян тұқымында (үшкір басты ақ түкпен алғашқы қоян тұқымы) және Калифорниялық қоян тұқымында кездеседі.

Ғарыш қоңырауларында

Тек бір ғана түрі бар, оның жүні ұшталған. Оны Гималай деп атайды, құлақтарында, мұрнында және аяқтарында қара (өте қоңыр) немесе шоколад түсті ұштары болады.

Қойларда

Кейбір қой тұқымдарында түс нүктелі түрде көрінеді.