Кіріспе

Композициялау – жеке көздерден алынған визуалды элементтерді бір суретке біріктіру процесі немесе әдісі, көбінесе барлық элементтер бір сахнаның бөлігі сияқты көріну үшін қолданылады. Композиция үшін түсірілімдерді әртүрлі "хрома-кілт", "көк экран", "жасыл экран" және басқа да атаулармен бізге таныс. Бүгінде композициялаудың көп бөлігі, бірақ барлығы емес, цифрлық кескінді өңдеу арқылы жасалады. Дегенмен, цифрлық композициялаудың алдындағы әдістер 19-ғасырдың соңындағы Жорж Мелиестің трюк фильмдеріне дейін жетеді, және олардың кейбіреулері қазір де қолданылуда.

Негізгі рәсім

Барлық композициялау бейнедегі таңдалған бөліктерді басқа материалмен ауыстыруды қамтиды, әдетте, бірақ әрқашан емес, басқа бейнеден. Цифрлық композициялау әдісінде бағдарламалық жасақтама командалары ауыстырылатын бейне бөлігі ретінде нақты белгілі бір түсті анықтайды. Содан кейін бағдарламалық қамтамасыз ету (мысалы, Natron) белгіленген түс диапазонындағы әрбір пикселді басқа бейненің пикселімен алмастырады, осылайша ол түпнұсқаның бөлігі сияқты көрінеді. Мысалы, теледидардағы ауа райы бағдарламасын жүргізушіні қарапайым көк немесе жасыл фон алдында түсіріп алып, композициялау бағдарламасы көк немесе жасыл түсті ғана ауа райы карталарымен алмастыруы мүмкін.

Типтік қолданулар

Телевизия студияларында көк немесе жасыл экран жаңалықтарды оқып берушілердің артында сюжеттерді қосып көрсетуге мүмкіндік береді, содан кейін толық экранды дисплейге ауысады. Басқа жағдайларда, жүргізушілер компьютерлік графика бағдарламаларында жасалған "виртуалды жиынтықтармен" ауыстырылатын композициялық фонның ішінде толығымен орналасуы мүмкін. Құрылғылардың күрделілігіне қарай, объектілер, камералар немесе олардың екеуі де еркін қозғалуы мүмкін, ал компьютерлік бейнелеу (CGI) ортасы камера бұрыштары, объектілер және виртуалды "фондар" арасындағы дұрыс қатынастарды сақтау үшін нақты уақытта өзгереді. Виртуалды жиынтықтар кино түсіруде де қолданылады, әдетте көк немесе жасыл экранда түсіріледі (басқа түстер де мүмкін, бірақ сирек кездеседі), мысалы, "Sky Captain және болашақтың әлемі" фильміндегідей. Көбінесе композициялық фондар жиынтықтармен – толық өлшемді және модельдермен, сондай-ақ көліктер, жиһаз және басқа да физикалық заттармен үйлестіріледі, бұл композициялық бейнелердің реализмін арттырады. Композициялау бағдарламалық жасақтамасы экранның шетіндегі көк немесе жасыл түсті алып, оны экранның қалған бөлігіне таратуға болатындықтан, "жиынтықтарды" шексіз көлемде жасауға болады. Осылайша, шағын аумақта түсірілген кадрларды үлкен виртуалды кеңістіктерге орналастыруға болады. Көбінесе кездесетін нәрсе – бұл жиынтықтарды кеңейту: нақты түсірілім ортасына сандық қосымшалар. Мысалы, "Гладиатор" фильмінде Рим Колизейінің аренасы мен бірінші қабаттағы орындары салынған, ал жоғарғы галереялар (қозғалатын көрермендермен бірге) компьютерлік графика арқылы жасалып, физикалық жиынтықтың үстіне қосылған. Алғашқыда пленкаға түсірілген фильмдер үшін "цифрлық аралықтар" деп аталатын жоғары сапалы бейне түрлендірулер композициялау және компьютерлік постөндірістің басқа да операцияларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Цифрлық композициялау – бұл матингтің бір түрі және төрт негізгі композициялау әдісінің бірі. Қалғандары – физикалық композициялау, көп экспозиция және фондық проекция, ол алдыңғы және артқы проекцияны пайдаланатын әдіс.

Физикалық композициялау

Физикалық композициялау кезінде суреттің жеке бөліктері фотокадрға біріктіріліп, бір экспозицияда жазылады. Компоненттер бір сурет сияқты көрінуі үшін орналастырылады. Физикалық композициялау элементтерінің ең көп таралғандары – жартылай модельдер және шыны суреттер. Ішінара модельдер әдетте ғимараттардың төбелері немесе жоғарғы қабаттары сияқты декорацияларды кеңейту үшін қолданылады. Нақты декорацияға сәйкес, бірақ әлдеқайда кіші масштабта жасалған модель, камераның алдына ілінеді, осылайша ол декорацияның бір бөлігі болып көрінеді. Модельдер көбінесе үлкен болады, себебі оларды камерадан жеткілікті қашықтықта орналастыру қажет, сонда олар да, олардың артындағы декорация да нақтырақ көрінеді. Шыныдан түсірілген кадрлар үшін үлкен шыны панель камераның аясын толтырып, оның артындағы фонды бірге фокусқа алу үшін жеткілікті қашықтықта орналастырылады. Көріністің барлық бөлігі шыныға боялады, тек оқиға орын алатын жердің бөлігі ғана бос қалдырылады. Осы аймақ таза күйінде қалдырылады. Шыны арқылы түсірілген кадрда тікелей түсірілген көрініс пен боялған бөлік біріктіріледі. "Желмен кеткендер" фильміндегі Эшли Уилкс плантациясы – шыныдан түсірілген кадрдың классикалық мысалы. Плантация мен егістіктер боялған, ал жол мен оның үстіндегі қозғалатын адамдар шынының бос қалған бөлігі арқылы түсірілген. Оның бір түрі кері әдіс қолданады: шыныға бекітілген жеке элементтерден (фотосуреттер немесе суреттер) басқа, көбінесе аумақ бос қалдырылады. Мысалы, бос аңғарға ферма үйін қосу үшін, оны аңғар мен камераның арасына дұрыс масштабталған және орналастырылған суретпен орналастыруға болады.

Бірнеше рет әсер ету

Камерада бірнеше рет экспозициялау әрбір пленка кадрының тек бір бөлігіне түсіріп, пленканы дәл сол бастапқы нүктеге кері орату, екінші бөлігін экспозициялау және қажет болған жағдайда процесті қайталау арқылы жасалады. Нәтижедегі негатив – барлық жеке экспозициялардың жиынтығы болып табылады. (Қарама-қарсылығы, "қос экспозиция" бүкіл кадр аумағына бірнеше суретті жазады, сондықтан олардың барлығы бірін-бірі ішінара көрінеді.) Бір уақытта бір бөлімді экспозициялау үшін камера линзасын (немесе бүкіл камераны) әрқайсысы әрекет ету аймақтарының біріне сәйкес келетін маскаланған тесіктермен жабдықталған жарық өткізбейтін қорапқа орналастыру мүмкін болады. Әр экспозицияға тек бір тесік ашылады, ол тек алдындағы әрекетті жазу үшін қолданылады. Бірнеше рет экспозициялау қиын, өйткені әрбір жазбадағы әрекет басқаларымен сәйкес болуы керек; сондықтан бірнеше рет экспозициялау композициялары әдетте екі немесе үш элементті ғана қамтиды. Дегенмен, 1900 жылы Жорж Мелиес "L'homme orchestre / The One man Band" фильмінде жеті еселік экспозицияны қолданды; ал 1921 жылы "Плейхаус" фильмінде Бастер Китон тоғыз түрлі актер ретінде бір уақытта сахнада пайда болу үшін бірнеше экспозицияны пайдаланды, тоғыз өнер көрсетілімін бір синхронды орындады.

Артқы проекция

Артқы проекция — экранның артындағы фондық суретті көрсету, ал камера бір мезгілде екі суретті түсіріп, біріктіріп жасайды. Алдыңғы пландағы элементтер фондық суреттің өздерінің артындағы бөліктерін жасырады. Кейде фон алдыңғы жағынан проекцияланады, экраннан шағылысып көрінеді, бірақ алдыңғы пландағы объектілер емес, себебі экран жоғары бағытталған, өте жарық қайтаратын материалдан жасалған. (2001: A Space Odyssey фильмінің тарихи көрінісінде алдыңғы бет проекциясы қолданылған.) Дегенмен, артқы проекция әлдеқайда көп қолданылатын техника. Артқы проекцияда (көбінесе «процесс түсірілімі» деп аталады) фондық суреттер (немесе тұрақты суреттер, немесе қозғалыстағы кадрлар) бірінші болып түсіріледі. Мысалы, камерасы бар автомобиль көшелер мен жолдармен жүріп, өзінен кейін өзгеретін көріністі түсіруі мүмкін. Студияда алынған «фондық кадр» проекторға «кері айналдырылған» (өзгертілген) пленкамен салынады, себебі ол мөлдір экранның артқы жағына (және одан өтеді) проекцияланады. Актерлер отырған автомобиль экранның алдында орналастырылады, сонда көрініс артқы және/немесе бүйір терезелерінен көрінеді. Автомобильдің алдындағы камера алдыңғы пландағы оқиғаларды және проекцияланған көріністі бірге түсіреді, актерлер жүргізіп бара жатқандай қимыл жасайды. Көп экспозициялы түсірілім сияқты, артқы проекция да техникалық тұрғыдан қиын. Проектор мен камераның механизмдері жыпылықтауды болдырмау үшін синхронды болуы керек және экранның алдында да, артында да қатаң түрде орналасуы тиіс. Алдыңғы планды жарықтандыру керек, экранға жарық түсіп, бұзбас үшін. (Түнгі көлік жүргізу сахналарында алдыңғы жарықтар көбінесе автомобиль «қозғалғанда» өзгеріп отырады.) Проектор өте күшті жарық көзін пайдалануы керек, сонда проекцияланған фон алдыңғы планмен бірдей жарық болады. Түсті түсіру қосымша қиындықтар тудырады, бірақ өте сенімді болуы мүмкін, мысалы, Альфред Хичкоктің «Солтүстік-батысқа қарай» фильміндегі егін шашу сахнасының бірнеше кадрларында. (Дегенмен, сахнаның көп бөлігі нақты орында түсірілді.) Оның күрделілігіне байланысты артқы проекция көбінесе цифрлық композициямен алмастырылды, мысалы, автомобиль көк немесе жасыл экранның алдына орналастырылады.

Массивтеу

Дәстүрлі маттау – екі түрлі пленка элементін біртіндеп, бір-бірлеп дубликат пленкаға басып шығару арқылы біріктіру процесі. Бір компонент дубликатқа басылғаннан кейін пленка қайта оралып, екінші компонент қосылады. Пленка екі рет экспозицияланса, қосарланған сурет түзіледі, сондықтан бірінші компонентті басып шығару кезінде екінші бос аймақ маскамен жабылады; содан кейін екінші компонентті басып шығару кезінде жаңадан экспозицияланған бірінші аймақ маскамен жабылады. Әрбір маскалау "қозғалмалы матта" арқылы жасалады: пленканың көшірмесіне арнайы өзгеріс енгізіліп, ол түсірілімдік пленканың үстіне қойылады. Цифрлық әдісі сияқты, дәстүрлі маттау да біртекті түсті фонды пайдаланады – көбінесе (бірақ әрқашан емес) арнайы көк немесе жасыл түс. Камера линзасындағы сүзгі тек фондық түсті өткізеді, сондықтан фон қара түс ретінде жазылады, ал камераның негативтік пленкасында ол ашық болып шығады. Бірінші кезекте, түпнұсқа негативтен жоғары контрастты пленкаға баспа жасалады, онда фон мөлдір емес, ал алдыңғы план ашық болып көрінеді. Содан кейін, бірінші баспадан екінші баспа жасалады, онда фон ашық, ал алдыңғы план мөлдір емес болады. Келесіде, үш қабатты пленка оптикалық принтерден өтеді. Төменгі қабатта экспозицияланбаған көшірме пленка орналасқан. Оның үстінде бірінші матта, ол фонды маскамен жабады. Жоғарғы қабатта алдыңғы планның негативтері болады. Осы кезеңде алдыңғы план көшіріледі, ал матта фонды экспозициядан қорғайды. Содан кейін процесс қайталанады, бірақ бұл жолы көшірме пленкасы кері маттамен жабылады, ол бұрын экспозицияланған алдыңғы планнан жарықты тоқтатады. Жоғарғы қабатта фондық көрініс орналасқан, ол енді тек алдыңғы өту кезінде қорғалған аймақтарда ғана экспозицияланады. Нәтижесінде, біріктірілген фон мен алдыңғы планның оң баспасы пайда болады. Бұл композициялық баспаның көшірмесі "дубликат негативін" береді, ол фильмнің монтаждалған негативіндегі бастапқы алдыңғы планды ауыстырады.

Цифрлық маттардың артықшылықтары

Цифрлық кілемдеу екі себеппен дәстүрлі тәсілді ығыстырды. Ескі жүйеде бес бөлек пленка жолағы (алдыңғы және артқы түпнұсқалар, оң және теріс кілемдер, және көшірме материалдары) тіркелуден сәл ауысып, нәтижесінде бейімдемеде (гало) және басқа да жиек артефакттары пайда болатын. Дұрыс жасалса, цифрлық кілемдеу бір пиксельге дейін мінсіз болады. Сонымен қатар, соңғы дубликат негативі – «үшінші буын» көшірмесі болды, ал пленка көшірілген сайын сапасын жоғалтады. Цифрлық кескіндерді сапасы төмендемей көшіруге болады. Бұл көп қабатты цифрлық композицияларды оңай жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, ғарыш станциясының, ғарыш кемесінің және тағы бір ғарыш кемесінің модельдерін көк экранға қарсы бөлек түсіруге болады, олардың әрқайсысы әртүрлі қозғалады. Содан кейін жеке кадрларды біріктіріп, соңында жұлдызды фонға қосуға болады. Цифрлық кілемдеудің алдында оптикалық принтер арқылы бірнеше рет өту пленка сапасын нашарлатады және жиек артефакттарының пайда болу ықтималдығын арттырады. Бір-бірінің алдынан немесе артынан өтетін элементтер қосымша қиындықтар тудырады.