Кіріспе

Лефсе – дәстүрлі норвегиялық жұмсақ нан. Ол ұнтақталған картоптан жасалады, сондай-ақ бидай ұны да қосылуы мүмкін, және май, сүт, қаймақ немесе шошқа майы қолданылады. Ол үлкен, жалпақ табада пісіріледі. Лефсе дайындау үшін арнайы құралдар пайдаланылады, олардың ішінде картоп ұнтақтағыш, ұзын ағаш таяқтар және терең ойықтары бар арнайы жұқалағыштар бар.

Дәмдеуіш

Лефсені дәмдеудің көптеген жолдары бар. Ең көп таралған әдіс – лефсеге май мен қант қосып, оны орау. Норвегияда бұл «лефсе кленнинг» деп аталады. Басқа нұсқаларға корица қосу, немесе лефсеге джем, жусан жемісі (лингонберри) немесе гум жағу жатады. Скандинавиялық американдық нұсқаларында оны жұқа қабат арахис майы мен қантпен, маймен және ақ немесе қоңыр қантпен, маймен және жүгері сиропымен, немесе маймен және тұзбен, немесе шұжық пен жұмыртқамен орау кездеседі. Сондай-ақ, оны сиыр еті және басқа да дәмді тағамдармен, мысалы, рибберулл мен горчицамен бірге жейді, ол торттильяға ұқсас. Лефсе – лютефишқа берілетін дәстүрлі қосымша, және балық көбінесе лефсеге оралады.

Вариациялар

Норвегияда лефсе дайындалу және желу тәсілі бойынша маңызды аймақтық айырмашылықтар бар, бірақ ол әдетте жалпақ нанға ұқсайды. Дегенмен, Норвегияның көптеген аймақтарында, әсіресе Валдрес аймағында, ол одан да жұқа болады. Tynnlefse («жұқа лефсе») – Орталық Норвегияда жасалатын бір түрі. Tynnlefse сары май, қант және корицамен (немесе сары май мен қоңыр қантпен) оралады. Tjukklefse немесе tykklefse қалың болып келеді және көбінесе кофемен бірге торт ретінде беріледі. Potetlefse («картоп лефсе») tynnlefse сияқты, картоптан жасалған, бірақ осыған ұқсас қолданылады. Lompe немесе potetkake – картоп лефсесінің кіші нұсқасы, әдетте тек қайнатылған картоп, ұн және тұздан жасалады. Ол көбінесе хот-догтың орнына қолданылады және шұжықты орау үшін де пайдаланылады. Норвегияда бұл pølse med lompe деп те аталады. Норвегия Конституция күні, 17 мамыр, осы тағамды жеу үшін ең танымал күннің бірі. Үстіне кетчуп пен горчица салынады, сондай-ақ шикі немесе қуырылған пияз және басқа да дәмдеуіштер де қосылады. Møsbrømlefse – Солтүстік Норвегиядағы Нордланд аймағының Салтен ауданында кең таралған түр. Møsbrømmen бруносттан (бір түрі ирімшік), ұн мен қанттан жасалған тәтті соуспен жейді. Ол møsbrømmen жылы болғанда және сары май ерігенде дайын болады. Нордландский лефсе – ірі, кішкентай лефсе. Ол май, сироп, қант, жұмыртқа және ұннан жасалады. Бастапқыда Батыс Норвегияда Лофотен балық аулауында жұмыс істейтін балықшыларға арналған сыйлық ретінде жасалған. Anislefse – Хордаланд жағалауында жасалады. Ол жұқа лефсеге ұқсас, бірақ сәл қалыңдау, және көп мөлшерде анис тұқымымен боялған.

Қатты қауіптілік

Тағы бір түрі – Хардангерлефсе (Норвегиядағы Хардангерден) ашытқымен қамырланған грам ұнынан немесе ұсақталған толық бидай ұнынан (кротеке) жасалады. Оны көбінесе картоптың орнына жұмыртқа сарысы мен айранмен дайындайды. Қамырды әдеттегі қамыр созу таяғымен (көп ұн қолданып) жұқалап, бетіне жабыспайтындай етіп айналдырады. Содан кейін ойықталған қамыр созу таяғымен перпендикуляр бағытта кесіп, қамырдың ішінде тор жасайды, бұл пісіру кезінде ауа көпіршіктерінің пайда болуын болдырмайды. Торлы кесу қамырды одан әрі жұқалауға көмектеседі, себебі қырлар құрылымдық тұрақтылықты сақтауға көмектеседі. Лефсе қоңыр түске дейін жоғары температурада (400°F немесе 205°C) пісіріліп, содан кейін кептіріледі. Оны бірнеше рет қатырып, ерітіп, мұздатып кептіруге болады. Құрғатылған Хардангерлефсені суытпастан алты ай немесе одан да ұзақ сақтауға болады, егер ол құрғақ сақталса. Бұл нан (лютефискпен бірге) викингтер дәуірінен бері теңіз саяхаттарындағы негізгі тағам болып келген деп есептеледі. Құрғақ лефсені суға малып, содан кейін суға малып, жақсы сығылған сүлгіге орайды. Көптеген адамдар тұзды немесе теңіз суына малынса, дәмі жақсарады дейді. Құрғақ лефсе шамамен 60 минут ішінде нанға айналады. Көбінесе осы уақыт жұмыртқа немесе шабақ сияқты ингредиенттерді дайындауға жұмсалады, олар лефсені жұмсартқаннан кейін оралады.

Демалыс күндері

Лефсе – норвегиялық, әсіресе Рождество мерекесінде танымал десерт. Көптеген скандинавиялық американдықтар лефсені негізінен Құрбан айту және Рождествода жейді.

Жалпы

Орта батыста лефсе көбінесе картоптан жасалса, Норвегияда бұл міндетті емес. Америкада «lefse» деген термин қолданғанда, әдетте норвегиялықтардың «картоп лефсе» деп атағанымен байланысты. Алайда, норвегиялықтар жұмыртқа сарысы мен айраннан «Hardangerlefse» де жасайды. Осы себепті ол АҚШ-та басқа түрлерінен гөрі кеңінен таралды. Лефсе жасалған кезде, ол «бриггерхус» деп аталатын шағын қоймаларда сақталады. Норвегиялық иммигранттар алғаш Америкаға келгенде, үйдегідей сүт, ботқа, кептірілген ет және лефсе сияқты тағамдардан айырылды. Осылардың бітіп қалғаннан кейін, олардың әдеттегі тағамдарының жетіспеуі оларды дәстүрге оралуға итерген болуы мүмкін. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдықтарды майдан шебіндегі әскерлерді азықтандыру үшін бидай қажет болғандықтан, патриоттыққа атқарылған міндет ретінде картоп жеуге ынталандырды. Норвегиялық американдықтар үшін негізгі тағам саналатын лефсе сол кезде қызумен желінді. Бүгінде Норвегияда лефсе күнделікті тамаққа қосылмайды, ал норвегиялық американдықтар дәстүрлі түрде кешкі асқа лефсе дайындауға ерекше мән береді.

Дәстүрді сақтап қалу

Отбасы мүшелері лефсе пісіру үшін жиі жиналады, себебі бұл процесс дәстүрлі мерекелік шара ретінде көңілдірек болады. Мұндай жиын кіші ұрпаққа оқыту мүмкіндігін береді, соның арқасында дәстүр сақталады. Норвегия ұлдарының қоғамдары кіші ұрпаққа лефсе жасауды үйретеді. Вашингтон штатындағы Ванкувердегі бір қоғам әр ай сайын лефсе жасауға 500 тонна картоп жұмсайды. Бұрын лефсе жеңіл тағам ретінде желінетін, ал қазір көбінесе лютефиск кештері сияқты шараларға көп мөлшерде дайындалады.

Лефсе қайда орналасқан

Норвегияда бүгінде көптеген отбасылар лефсе жасаудың орнына сатып алуға бейім. Қазіргі норвегиялық американдықтар Рождествода лефсе жасауды дәстүр санайды, бірақ көбірек отбасылар оны дүкеннен сатып алуды қалайды. Лефсе сонымен қатар Орта Батыс штаттары мен Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы көптеген азық-түлік дүкендерінде табылады, оның ішінде Миннесота, Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Айова, Висконсин, Орегон, Аляска және Вашингтон штаттарында. Норсланд Лефсе, Миннесота штатының Рашфорд қаласындағы фабрика, жыл сайын шамамен жарты миллион лефсе шығарады. Скандинавиялық лефсе тағамының тарихы Орта Батыстан Монтананың солтүстік-шығысына дейін созылады. Бұл аймақ бойында, көбінесе норвегиялық қауымдастықтарында, шағын лефсе фабрикалары орналасқан. Осы қауымдастықтардың ірілерінде лефсе жыл бойы азық-түлік дүкендерінде кездеседі. Әсіресе Қызыл өзен аңғарында "ресторандар, супермаркеттер мен клубтар балық, лефсе және басқа да арнайы тағамдар ұсынады". АҚШ-тағы көптеген скандинавиялық фестивальдерде лефсе сатуға арналған стендтер бар.

Мерекелер мен мерекелер

Лефсе Скандинавиялық халқы көп шоғырланған қалалар мен елді мекендерде тойланады. Солтүстік Дакота штатының Фарго қаласында жыл сайын тамыз айында танымал Lutefisk және Lefse фестивалі өтеді. Миннесота штатының Фосстон қаласы қараша айында Lefse Fest фестивалінде аймақтың лефсе шеберлерін "Чемпион лефсе шебері" атанымы үшін жарысуға шақырады. Миннесота штатының Манкато қаласында скандинавиялық текті миннесоталықтар Құрбан айттан кейінгі жексенбіде лефсе пісіру күнін, яғни лефсе күнін тойлайды. Картоп күндері фестивалі 1930 жылдардың басынан бері Миннесота штатының Барнсвилл қаласында өткізіліп келеді; бұл фестиваль сондай-ақ Ұлттық Лефсе Кукоффқа қатысады.

Лефсе басқа тамақ жолдарына қосылады

Кейде норвегиялық тағамдар басқа этникалық тағамдардың құрамына енгізіледі. Мысалы, лефсе энчилада жасау үшін қолданылуы мүмкін. Американдық лефсені кейде маймен, корица қантымен, қоңыр қантпен немесе жуас жиелек желесімен орап, крептей жейді. Сондай-ақ, оған жұмыртқа, шұжық және ірімшік қосып, одан таңғы асқа арналған буррито дайындауға болады.