Томас Миддлтонның «Шахмат ойыны» пьесасы – 1624 ж. Англия-Испания дипломатиясын сатиралық түрде көрсетеді. Король Джеймс I және неке әрекеттері талқыланады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1624 жылы Томас Миддлтонның пьесасы
1624 play by Thomas Middleton
«Шахмат ойыны» – Томас Миддлтонның комедиялық сатирикалық пьесасы, алғаш рет 1624 жылдың тамызында Globe театрында King's Men труппасымен сахналаған. Пьесаның ерекшелігі – саяси мазмұны, ол Испания мен Англия арасындағы қақтығысты көркемдеп бейнелейді. Сюжет шахмат партиясы нысанында ұсынылған, пьесада нақты шахмат ойындары да бар. Кейіпкерлердің жеке есімдерінің орнына олар Ақ ат, Қара патша және т.б. деп аталады. Дегенмен, пьеса Англия королі Джеймс I тұсындағы ағылшын-испан дипломатиясына, әсіресе ханзада Чарльз бен испандық инфанта Мария Анна арасындағы неке келісімдерінің сәтсіз аяқталуына анық сілтеме жасайды. Пьеса король Джеймсті сатиралық тұрғыдан бейнелейді және тоғыз күннен кейін ғана тыйым салынды.
A Game at Chess is a comic satirical play by Thomas Middleton, first staged in August 1624 by the King's Men at the Globe Theatre. The play is notable for its political content, dramatizing a conflict between Spain and England. The plot takes the form of a chess match, and the play includes some genuine chess moves. Instead of personal names, the characters are known as the White Knight, the Black King, and so forth. Yet the play unmistakably alludes to Anglo Spanish diplomacy under King James I of England, especially the failed marriage negotiation between Prince Charles and the Spanish Infanta Maria Anna of Spain. The play is satirical of King James, and it was shut down after only nine days.
Тарихи контекст
«Шахмат ойыны» XVII ғасырдың басындағы тарихи оқиғалар мен тұлғаларды сатиралық тұрғыдан бейнелейді. Онда Англия, Испания патшалық сарайларының мүшелері мен көрнекті дін өкілдері сомдалған. 1603 жылдан 1625 жылға дейін Англия мен Ирландия патшасы болған Джеймс I Миддлтонның қолымен «Ақ патша» ретінде бейнеленген. Оның ұлы және мұрагері, шаһзада Чарльз немесе Чарльз I, пьеса жазылғаннан кейін таққа отырды және «Ақ жылқы» рөлінде көрсетілген. Англияда беделсіздікке тап болған испан елшісі, Гондомар графы Дон Диего Сармиенто де Акунья «Қара жылқы» кейіпінде бейнеленген. Діни тұлғалардың ішінде Сплит архиепископы Марко Антонио де Доминис, немесе «Семиз епископ» бар, ол Рим католик шіркеуін тастап, Англикан шіркеуіне қосылып, кейін Римге оралған. Патшалық отбасылар испан некесі Англия мен Испания арасындағы отыз жылдық соғыстан кейін де сақталған кейбір келіспеушіліктерді шешеді деп үміттенді. Сонымен қатар, Джеймс I өзінің қызы Елизаветаны Богемия тағына қайтару үшін одақ құруға ниеттенді. 18 тамызда патшалық кеңес актерлер мен пьеса авторына қарсы қудалау ісін бастады, себебі сол кезде заң бойынша кез келген замандас христиан патшасын сахнада бейнелеуге тыйым салынған. «Глоб» театры қудалау салдарынан жабылды, бірақ Миддлтон пьесаның шебері сэр Генри Герберттен мақұлдау алғанын көрсетіп, өзін ақтады. Джеймс I қайтыс болғаннан кейін пьеса көптеген басылымдарда жарық көрді, бірақ Миддлтон енді ешқандай толыққанды пьеса жазбады. Пьесаның ерекшелігі – ол басылған нұсқаларына қарағанда 17 ғасырға тән қолжазбаларда көп кездеседі (үш басылымға қарсы алты қолжазба). Қолжазбалардың бірі автордың түпнұсқасы, ал үш нұсқасы осы дәуірде корольдің театр труппасы үшін жұмыс істеген және Шекспирдің пьесаларының «Бірінші фолиосы» үшін кейбір мәтіндерді дайындаған кәсібиші жазушы Ральф Крейнге тиесілі. Мәтіннің қолжазба және басылған түрлерінде орфографиялық айырмашылықтар, сондай-ақ сюжет пен кейіпкерлердің аттарындағы кейбір өзгерістер бар. Мысалы, пьесаның ерте қолжазбаларында пролог жоқ және кейіпкерлерді есімдерімен емес, шахмат фигураларының әріптерімен атауға рұхсат беретін екіұшты сөз тіркестері қолданылған. Мәтіндер арасындағы байланыс туралы екі маңызды зерттеу бар: Т. Х. Говард Хиллдің (1995) және Гэри Тейлордың (2007) зерттеулері; бұл зерттеулер мәтіндерге әртүрлі атаулар берген. Атауы (Говард Хилл) Атауы (Тейлор) Қазіргі орналасқан жері Тегі Жасалған: Ескермелер Archdall (Ar.) Crane1Фолгер Шекспир кітапханасы Ирландтық антиквар Мервин Арчдаллдың меншігінде болған Ральф Крейн (жазушы) Bridgewater Huntington (BH) Bridgewater Huntington кітапханасы Бриджвотер үйіндегі Эльсмир графының коллекциясынан сатып алынған Белгісіз жазушы Lansdowne (Ln.) Crane2Британ кітапханасы Lansdowne коллекциясы Ральф Крейн (жазушы) Malone (Ma.) Crane3Бодлеан кітапханасы Бұрын Уильям Хаммондқа (1635 ж.ө.) және Джон Пеписке (1652 ж.ө.) тиесілі болған Ральф Крейн (жазушы) Бірінші кварто (Q1) Okes н/а н/а Николас Окс (баспагер) Екінші кварто (Q2) Okes2 н/а н/а Николас Окс (баспагер) Q1 үшінші кварто (Q3) Mathews/Allde н/а н/а Августин Матьюс және Эдвард Алльде (баспагерлер) Rosenbach (Rs.) Rosenbach Фолгер Шекспир кітапханасы А. С. В. Розенбахқа тиесілі болған Екі белгісіз жазушы Trinity (Tr.) MiddletonТринити колледжі, Кембридж Мүмкін Патрик Янг, король Джеймс I-нің кітапханашысы Томас Миддлтон (автор)
A Game at Chess satirises historical events and figures of the early seventeenth century. Those depicted include members of the English court, the Spanish court, and prominent religious figures. James I, who reigned as King of England and Ireland from 1603 until his death in 1625, is depicted as the White King by Middleton. His son and successor, Prince Charles or Charles I, reigned after the play was written and is depicted as the White Knight. Don Diego Sarmiento de Acuña, Conde de Gondomar, the Spanish ambassador who was deeply unpopular in England, is depicted as the Black Knight. Religious figures depicted include Archbishop of Split, Marco Antonio de Dominis, or the Fat Bishop, who left the Roman Catholic Church to join the Anglican Church, later returning to Rome. The royal families hoped that the Spanish match would at the very least resolve some of the conflicts between England and Spain that still lingered after the Thirty Years' War. Additionally, James I hoped that a marriage alliance would restore his daughter Elizabeth to the Bohemian throne. The Privy Council opened a prosecution against the actors and the author of the play on 18 August, on the grounds that it was then illegal to portray any modern Christian king onstage. The Globe Theatre was shut down by the prosecution, though Middleton was able to acquit himself by showing that the play had been approved by the Master of the Revels, Sir Henry Herbert. After James I's death, the play was printed in multiple editions, but Middleton never wrote another full play. The play is unique in that it exists in more 17th century manuscripts than it does printed editions (six extant manuscripts compared to three printed editions). Of the manuscripts, one is an authorial holograph, and three are the work of Ralph Crane, a professional scribe who worked for the King's Men in this era and who is thought to have prepared some of the play texts for the First Folio of Shakespeare's plays. The manuscript and printed forms of the text present significant orthographical differences as well as some differences in the plot and characters' names. For example, early manuscript forms of the play lack the Prologue and use ambiguous speech prefixes, referring to characters by the initials of their chess pieces rather than by name. There are two major studies of the relationship between the texts: that of T. H. Howard Hill (1995), and Gary Taylor (2007); the studies give different names to the texts. Name (Howard Hill) Name (Taylor) Current location Provenance Created by Notes Archdall (Ar.) Crane1Folger Shakespeare Library Once owned by Irish antiquary Mervyn ArchdallRalph Crane (scribe) Believed to be the earliest form of the play Bridgewater Huntington (B H) Bridgewater Huntington Library Bought from the Earl of Ellesmere's collection at Bridgewater House Unidentified scribe Lansdowne (Ln.) Crane2British LibraryLansdowne CollectionRalph Crane (scribe) Malone (Ma.) Crane3Bodleian Library Formerly owned by William Hammond (d.1635) and John Pepys (d.1652) Ralph Crane (scribe) First Quarto (Q1) Okes n/a n/a Nicholas Okes (printer) Second Quarto (Q2) Okes2 n/a n/a Nicholas Okes (printer) A reprint of Q1 Third Quarto (Q3) Mathews/Allde n/a n/a Augustine Mathews and Edward Allde (printers) Rosenbach (Rs.) Rosenbach Folger Shakespeare Library Once owned by A. S. W. Rosenbach Two unidentified scribes Trinity (Tr.) MiddletonTTrinity College, Cambridge Perh. Patrick Young, librarian to King James I Thomas Middleton (author)
Саясат және дін
Шахмат ойыны туралы сын-пікірлер мен түсіндірмелер оның саяси, діни және аллегориялық мазмұнына негізделген. Ғалымдар Миддлтонның испан католиктері мен иезуиттер орденін әлемді бағындыруға ниеттенген саясаткерлер ретінде көрсету арқылы оларға қарсы шыққандығына келіседі. Қара патшайымның піядасы – ағылшын әйелдеріне, әсіресе бойжеткен қыздарға төнген ішкі қауіптің мысалы. Жалпы алғанда, Миддлтон испан католиктерін зұлым ("қара") деп бейнелеу үшін қара және ақ түстерін қолданады, олардың таза ағылшын ұлтын ("ақ") католицизмге көшіру ниеттерімен. Томас Когсвелл пьесаның Испанияны күлкілі және сын тұрғысынан бейнелеуімен ғана емес, сонымен қатар Букингем герцогы мен Принц Чарльзды батырлар ретінде көрсетуі арқасында сәтті болғанын айтады. Когсвеллдің пікірінше, Миддлтон Бэкингемді сынау арқылы өзінің демеушісі Пемброк графының мақсаттарын ілгерілетпейді. Керісінше, бұл пьеса Чарльз бен Бэкингемге халықтың қолдауын арттыруға бағытталған.
Much of the criticism and interpretation of A Game at Chess has focused on its political, religious and allegorical content. Scholars agree that Middleton antagonizes Spanish Catholics and the Jesuit order by portraying them as schemers intent on the domination of the world. The Black Queen's Pawn serves as an example, representing a domestic threat to English women, especially virgins. Overall, Middleton uses black and white imagery to portray Spanish Catholics as evil ("black") in their ambitions to convert the pure English nation ("white") to Catholicism. Thomas Cogswell has argued that the play enjoyed success not only because of its humorous and critical portrayal of Spain, but also because it celebrates the Duke of Buckingham and Prince Charles as heroes. Cogswell argues that Middleton does not advance the agenda of his patron, the Earl of Pembroke, by criticizing Buckingham. Instead, the play was an attempt to reinforce public support for Charles and Buckingham.
Қоғамға әсер ету
Мұса Гурнис ғалымдардың пьесаның драматургиясының көрермендерге тигізетін әсерін зерттемегенін атап өткен.
Musa Gurnis has observed that scholars have neglected to observe the impact of the play's dramaturgy upon audiences.