Кіріспе
Американдық актер (1918–1961)
Джефф Чандлер (нағыз аты Ира Гроссел; 15 желтоқсан 1918 – 17 маусым 1961) – американдық актер. Ол «Сынған жебе» (1950) фильміндегі Кочиз рөлімен ең көп танылды, осы рөлі үшін «Оскар» сыйлығының «Үздік қосалқы актер» номинациясына ұсынылған. 1950 жылдары ол Universal Pictures студиясының ең танымал актерлерінің бірі болды. Оның басқа жұмыстары: «Шөлдегі қылыш» (1948), «Шығарылған» (1950), «Жағадағы әйел» (1955) және «Кемелер кетті» (1956). Кинодағы актерлік қызметінен басқа, ол «Біздің Мисс Брукс» радио бағдарламасындағы Филипп Бойнтон рөлімен де танымал болды – ол оның әріптес мұғалімі және сүйіспеншілікке лайық емес адам, сондай-ақ музыкалық жазбаларымен де белгілі болды.
Ерте өмір
Чендлер Бруклинде еврей отбасында Айра Гроссел болып дүниеге келді, Анна (құрметті аты Герман) және Филипп Гросселдің жалғыз баласы. Ол кішкентай кезінде ата-анасы ажырасқаннан кейін анасымен тәрбиеленді. Ол көптеген сахна және кино жұлдыздарының бітірген орны – Эразм Холл орта мектебінде оқыды, онда мектеп спектакльдерінде ойнады; оның сыныптастарының арасында Сьюзан Хейвард болды. Чендлердің әкесі мейрамхана бизнесімен айналысып, ұлына мейрамханада кассир болып жұмысқа орналастырды. Чендлер актер болғысы келгенін айтты, бірақ коммерциялық өнер курстары арзан болғандықтан, бір жыл өнерді оқыды және пошта арқылы тапсырылатын каталогтар үшін макетші ретінде аптасына 18 доллар таба жұмыс істеді. Соңында ол Нью-Йорктегі Фейгин драмалық өнер мектебінде драма курсына түсу үшін жеткілікті ақша жинады. Ол радиода қысқа уақыт жұмыс істеді, содан кейін Лонг-Айлендтегі актерлік труппада актер және сахна менеджері болып жұмысқа орналасты. Ол екі жыл актерлік труппада жұмыс істеді, оның ішінде танымал әншілер мен актерлер Гордон МакРей және оның әйелі Шила МакРеймен бірге «Трояндық жылқы» қойылымында ойнады, олар оның жақын достары болды. Чендлер 1941 жылдың жазында Иллинойста өзінің «Шейди Лейн» театры атты жеке труппасын құрды. Труппа Орта Батысты сәтті гастрольдеп, «Жаман адам», «Жетінші жұмақ», «Жаңа пастор» және «Шошқалар» сияқты пьесаларды қойды. Америка Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда, Чендлер әскерге шақырылды. Чендлер бастапқыда Голливудта жұмыс табуға тырысты, және 1946 жылдың мамырында радиоактер ретінде алғашқы жұмысын алған кезде барлық жинаған ақшасын жұмсап қойған еді. Ол «Қашқындар» (Escape) және «Кино академиясы» (Academy Award Theater) сияқты антологиялық драмалық сериалдардың эпизодтарында ойнады, сондай-ақ Майкл Шейн рөлімен танымал болды. Чендлер «Шекаралық қала» (Frontier Town) фильмінде Чад Ремингтон рөлін алғаш ойнаған актер еді.
Алғашқы кинодағы рөлдері
Чандлер Дик Пауэллмен бірге "Родж галереясында" эфирге шықты, ол актерге әсер қалдырып, Колумбия студиясына Чандлерге алғашқы кино рөлін – "Джонни О'Клок" (1947) фильміндегі бандит рөлін беру үшін қысым жасады. Бірақ ол бұл рөлді алмады. Одан кейін ол "Розалар қызыл" және "Көрінбейтін қабырға" фильмдерінде шағын бандит рөлдерін, ал "Мистер Белведер колледжге барады" фильмінде полиция қызметкері рөлін ойнады. Чандлер 1948 жылдың шілде айында дебют жасап, үлкен сәттілікке ие болған "Біздің мисс Брукс" радио спектаклінде Ева Арденнің сүйіктісі рөлінде көбірек назар аударды.
Шөл даладағы семсер
Чандлердің "Біздің мисс Брукс" фильміндегі ойыны оны Universal компаниясының басшыларының назарына әкелді, олар "Шөлдегі қылыш" (1949) фильмінде ізраилдық көшбасшы рөлін ойнайтын адамды іздеп жүрген еді. Ол 1949 жылдың ақпанында түсірілімге қабылданды. Чандлер студия басшыларын өзінің жұмысымен соншалықты әсер етті, сол үшін түсірілім басталғаннан кейін Universal оны жеті жылдық келісімшартқа бекітті. Оның осы келісімшарт бойынша түскен алғашқы фильмі – "Тастап кетілген" (1949) фильміндегі екінші рөл болды.
Жаңа келісім-шарт
1952 жылдың шілдесінде Чандлер Universal компаниясымен жаңа келісімшартқа қол қойды, ол оның жалақысын екі есеге арттырды. Осы келісімшарт бойынша түсірілген алғашқы фильмі – «The Great Sioux Uprising» вестерні болды. Одан кейін тағы да оқиғалы фильмдер шықты: «Суматраның шығысы» және Морин О’Харамен бірге түсірілген «Соғыс жебесі». Бұл Чандлерге Fox студиясындағы «Көмелек» (1953) фильміндегі Димитрий рөлінен бас салуға тура келді, ол үшін ол қарастырылып, ақырында Виктор Матурға берілді. Сонымен қатар, ол «Магнифицент обсешн» фильмінің қайта түсіріліміндегі басты рөлге де үміткер болған, бірақ ол Рок Хадсонға достас болғандықтан, рөлді Рок Хадсон алды. «Көмелек» және «Магнифицент обсешн» екеуі де үлкен табысқа ие болды. Чандлер үшінші рет Кочисе рөлін ойнады, ал Хадсонның басты рөлде ойнаған «Кочистің ұлы Таза» фильмінде эпизодтық рөлде пайда болды, ол көп ұзамай Universal студиясының ең танымал актері атанды. Бірақ бұл рөл ақырында Виктор Матурға достас болды. Оның орнына ол «Янки-паша» фильмінде ойнап, түнгі клубтарда ән айта бастады. Чандлер бес жылдан кейін «Біздің Мисс Брукс» радиошоуынан «демалу үшін» кетті, ол былай деді: «Шоуды жасау көп уақыт алмаса да, ол менің барлық жексенбі күндерімді алып қойды». Чандлер Universal үшін қымбатқа түскен тарихи фильмде император Марциан рөлін ойнады, ал «Foxfire» (1955) фильмінде Джейн Расселмен бірге ойнады, себебі ол «Бұл фильмде менің көп сөзді болмауым керек екеніне ризамын» деді. Содан кейін ол Джоан Кроуфордпен бірге «Жағадағы бойжеткен» фильмін түсіріп, музыкалық жазбалар шығара бастады.
Өндіруші және Universal компаниясымен жаңа келісімшарт
1956 жылы Universal Чандлерге олармен жасасқан келісімшартынан "бірнеше айға" босатылып, Earlmar үшін жеке фильмін жасауға мүмкіндік берді. Бұл үшін Чандлер Universal компаниясымен жасасқан алғашқы келісімшарты бойынша тағы екі фильм түсіріп, содан кейін үш жыл бойына жылына екі фильмге қатысатын жаңа келісімге келуге міндеттенді. Earlmar United Artists компаниясымен алты фильмге келісімшарт жасады, оған сәйкес Чандлер кем дегенде үш фильмде ойнауға тиіс болды. Ол Earlmar компаниясының алғашқы туындысы – «Дранго» вестернінде ойнады және оны өндірді. «Бұл үндістер туралы оқиға емес, – деді Чандлер, – Кочисті тыныштықта қалдырайық». Чандлер «Линкольн МакИвер» романының құқықтарын сатып алды, бірақ ол ешқашан түсірілмеді; «Дранго» Earlmar компаниясының жалғыз фильмі болды. «Дрангодан» кейін Чандлер Universal компаниясымен жасасқан келісімшарты бойынша тиіс болған соңғы екі фильмді түсірді: мелодрамалық «Жыртылған көйлек» фильмінде заңгер рөлінде ойнады және Орсон Уэллспен бірге «Көлеңкедегі адам» фильмінде түсті. 1959 жылға дейін ол Universal киностудиясы үшін жылына екі фильм түсіруге міндеттенген.
Еркін жұмысшы
Чендлер Колумбияға көшіп барып, Ким Новакпен бірге "Жанна Иглз" фильмінде ойнады. Ол Universal үшін екі фильм түсірді, Лана Тернермен бірге "Леди флайер алады" және Эстер Уильямспен бірге "Едемдегі шикі жел". "Motion Picture Exhibitor Poll" оны 1957 жылы АҚШ-тағы ең танымал ондық жұлдыз деп атады. Чендлер Universal үшін тағы бір фильм түсірді, ол "Жүніс Эллисонмен бірге менің қолымдағы бейтаныс" болды. Ол Тони Кертиске қарсы Операция Петтикоатта (1959) ойнауға тиіс еді, бірақ науқастанып, кері қайтуға мәжбүр болды. Чендлер келесі екі фильмді жаңа компания үшін түсірді, Жеті өнер: тозаққа он секунд, режиссер Роберт Олдрич үшін Джек Паланспен драма және Сьюзан Хейвардпен күннің астында найзағай, батыс. Соңғысын "Парамаунт" компаниясы таратты, ол "Джейхокерлер" атты тағы бір вестерн фильмін шығарды. "Ата-анаға он секунд" және "Джейхокерс"! Чендлер зұлымдық жасады. Кейінірек ол "Мен ауыр салмақты сынап көрдім, бірақ көрермендер бұған ұнамады" деп ойлады. "Альлид" фильмге қатты риза болды, олар Августтан тағы үш фильмді сұрады, бірақ Чендлер оларды ешқашан жасай алмады. Оның келесі фильмі, Дәуіттің оқиғасы, американдық теледидар үшін түсірілді, бұл оның осы ортадағы алғашқы жұмысы, бірақ басқа елдерде театрландырылды. Ол Лондон мен Израильде түсірілді. Чендлер былай деді: Мен басқа елдерде фильм түсіргім келмейді; Мен үйде болғым келеді. Бірақ кенеттен бұл жерде жеткілікті сурет түсірілмейді. Барлық басқа елдер компаниялар мен ойыншыларға ынталандыру береді, тіпті Израиль сияқты кішкентай мемлекет субсидиялар жоспарын жасауға тырысады. Біздің үкімет әлі де халықтан төлейтін салықтарды төлеп жатыр, біреу оларды оятуы керек. 1954 жылы қайтадан ажырасу туралы арыз жазды. Оның әйелі Чендлер "қазаққа созылған шаршаумен, біз қайда болсақ та, ұйықтап қалады" деп шағымданады. Олар 1955 жылдың наурыз айында татуласты. 1957 жылы ол Эстер Уильямспен бірге фильм түсіріп жатқанда роман құрды, ал оның әйелі жылдың соңында ажырасуды талап етті. 1958 жылы ажырасу процесінде Чендлер әйеліне айына 1500 доллар жәрдемақы төлеп отырғаны белгілі болды. Ол 1957 жылы бір фильмге 60 000 доллар, ал 1958 жылы бір фильмге 75 000 доллар төлеп, жылына екі фильм түсіру туралы "Универсал" компаниясымен келісімшарт жасағанын айтты. Ол 1957 жылы актерлік өнер мен әншіліктен 250 000 доллар тапқанын, бірақ жеке менеджері, бизнес менеджері және агенті оның табысының 25% -ын алып жатқандықтан, көптеген шығындар болғанын айтты. Сот Чендлерге айына 1500 доллар төлеуді бұйырды. Олардың ажырасуы 1959 жылы маусым айында болды, Чендлер әйеліне 100 000 доллар және айына 2166 доллардан астам алимент, сондай-ақ балаларды асырау үшін айына 500 доллар береді. "Ол өзінің мансабына соншалықты беріліп кетті, - дейді әйелі. - Сондықтан ол жұмыс істемейтін уақытын кеңседе өткізді. "Менде жара пайда болды". Чендлер 1960 жылы өгей әкесі туралы өсиет бойынша дауға түсіпті. Чандлер Билли Джек фильміндегі жас қасқыр Бернард Познердің рөлін сомдаған актер Дэвид Рояның туысы болды. Досы Самми Дэвис кіші бір көзіне зақым келтіріп, екіншісін жоғалту қаупі төнгенде, Чендлер Дэвиске өз көзіне беруді ұсынды. Чендлер бірнеше жыл бұрын болған жол апатынан көзінен айрылып, көзге көрінетін жарақат алған. Чендлер Глория ДеХейвенмен қарым-қатынаста болған, ол туралы "Конфиденциал" журналында жарияланды. Сотта Фред Оташ детективтер оларды оқиғаны білу үшін ұстанғанын айтты. Эстер Уильямс 1999 жылғы өмірбаянында олардың қарым-қатынасын үзгенін және Чендлер транссексуал екенін жазды. Los Angeles Times газетінің хабарлауынша, Чендлердің көптеген достары мен әріптестері оның мәлімдемесін жоққа шығарды. Джейн Расселл былай деп түсіндірді: "Мен мұндай нәрсені ешқашан естімеген едім. Джефтің киімін киюі - мен күткен соңғы нәрсе. Ол өте жақсы жігіт еді, әрине, еркек". Ол Энн Шериданмен де байланыста болды. Чандлердің 1956 жылы Суэц дағдарысы кезінде Израильдің Мысырға шабуыл жасауына берген қоғамдық қолдауы Біріккен Араб Республикасын 1960 жылы оның фильмдеріне араб елдерінде тыйым салу туралы үгіт-насихат жүргізуге итермеледі. Ол 1960 жылы актерлер ереуілі кезінде Скрин Актерлер Гильдиясының өкілдері болды.
<blockquote>I don't want to make pictures in other countries; I want to stay home. But suddenly there are not enough pictures being made here. All other countries are giving inducements to companies and to players; even a little country like Israel is trying to formulate a plan for subsidies. Our government still taxes the hell out of people; somebody ought to wake 'em up. again in 1954, and filed for divorce in 1954. His wife complained that Chandler was "chronically fatigued so that he would fall asleep wherever we were." They reconciled in March 1955. In 1957, he had an affair with Esther Williams while they made a movie together, and his wife filed for divorce at the end of the year. In his 1958 divorce proceedings, Chandler was revealed to be paying his wife an allowance of $1,500 per month. He said he was under contract to Universal to make two films a year at $60,000 per film for 1957 and $75,000 per film for 1958. He said he earned $250,000 in 1957 from his acting and singing, but had a lot of expenses, with his personal manager, business manager, and agent taking 25% of his income. The court ordered Chandler to continue paying $1,500 per month. Their divorce was granted in June 1959, with Chandler giving his wife $100,000 and over $2,166 per month in alimony plus $500 per month in child support. "He became so absorbed by his career that he spent all time when not actually working on a picture in his business office", said his wife. "I developed an ulcer." Chandler was involved in a will dispute concerning his stepfather in 1960. Chandler was a cousin of actor David Roya, who played the young villain Bernard Posner in Billy Jack. When his friend Sammy Davis Jr. lost an eye in an accident and was in danger of losing the other, Chandler offered to give Davis one of his own eyes. Chandler had nearly lost an eye and had been visibly scarred in an auto accident years earlier. Chandler had a relationship with Gloria DeHaven that was exposed in Confidential magazine. At a trial, Fred Otash said the detectives had followed them to get the story. Esther Williams wrote in her 1999 autobiography that she broke off their relationship and that Chandler was a cross dresser. According to the Los Angeles Times, many friends and colleagues of Chandler rejected her claims. Jane Russell commented, "I've never heard of such a thing. Cross dressing is the last thing I would expect of Jeff. He was a sweet guy, definitely all man." He was also linked with Ann Sheridan. Chandler's public support for Israel's 1956 attack on Egypt during the Suez Crisis prompted the United Arab Republic to campaign for his films to be banned in Arab countries in 1960. He represented the Screen Actors Guild during talks throughout the 1960 actors' strike.
Өлім
1961 жылы 15 сәуірде Филиппинде «Мерриллдің мараудерлері» фильмі түсірілімінде жұмыс істеп жатқанда, Чандлер фильмде эпизодтық рөлдерде ойнаған АҚШ Армиясының Арнайы күштерінің сарбаздарымен бейсбол ойнағанда арқасын жарақаттады. Ол ауырсынын басу үшін инъекция жасатып, түсірілімді аяқтауға мүмкіндік алды. 1961 жылы 13 мамырда ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы ауруханаға түсіп, омыртқа дискісінің жарылуынан операция жасады. Ауыр асқынулар туындады: артерия зақымдалып, Чандлер қан кетуге ұшырады. 17 мамырда, алғашқы операциядан кейін өткен жеті жарым сағаттық шұғыл операция кезінде оған 55 литр қан құйылды. 27 мамырда тағы бір операция жасалып, қосымша 20 литр қан берілді. Ол 1961 жылы 17 маусымда қайтыс болды. Өлімінің себебі – пневмониямен бірге асқынған қан инфекциясы болды. Чандлер қайтыс болған кезде британдық актриса Барбара Шеллимен қарым-қатынаста болған. Тони Кертис және Джеральд Мор Чандлердің 1500-ден астам адам қатысқан жерлеу рәсіміне қатысқандардың арасында болды. Ол Калвер-Ситидегі Хиллсайд Мемориал Парк зиратында жерленді. Чандлердің өліміне қатысты жүргізілген тергеу медициналық қателікке байланысты болғанын анықтады, оның балалары аурухананы 1,5 миллион долларға сотқа берді. Чандлердің мүлігі 600 000 долларға бағаланып, оны қыздарына қалдырды. Оның бұрынғы әйелі ажырасқан кездегі келісім бойынша қарыз ақшасы үшін оның мүлкін 80 000 долларға талап етті. Киноиндустриясына қосқан үлесі үшін Чандлердің жұлдызы Голливуд Даңқ аллеясында, 1770 Вайн-стрит мекенжайында орналасқан.