Жозеф Кофер Блэк: Американ саяхаты және терроризмге қарсы күрес жетекшісі

Кіріспе

АҚШ барлау қызметкері және дипломаты (1950 жылы туған)

Джозеф Кофер Блэк (1950 жылы туған) – американдық бұрынғы ЦРУ офицері, 11 қыркүйекке жасалған шабуылдарға дейін және кейін Терроризмге қарсы орталық директоры қызметін атқарған. Кейіннен ол АҚШ Президенті Джордж Буш тарапынан Сыртқы істер министрлігіндегі Терроризмге қарсы күрес жөніндегі арнайы елші және үйлестіруші болып тағайындалды, ол 2004 жылы отставкаға шыққанға дейін қызмет етті. Терроризмге қарсы күрестегі қызметтерінен бұрын Блэк ЦРУ-дың Операциялар дирекциясында әртүрлі лауазымдарда жұмыс істеді.

Ерте өмір

Коннектикут штатының Риджфилд қаласында туған Блэк 1973 жылы Оңтүстік Калифорния университетінде бакалавр дәрежесін алды. Келесі жылы ол USC-де халықаралық қатынастар саласында магистр дәрежесін аяқтады. Содан кейін ол USC-де докторантураға қабылданды, бірақ 1975 жылы ЦРУ-ға жұмысқа тұру үшін оқуын тастап кетті.

1999 жылға дейінгі ЦРУ мансабы

ЦРУ-да Блэк жасырын қызметке дайындалды және балалық шағынан әкесімен континент бойынша саяхаттағандықтан Африка аймағы туралы біліміне сүйене отырып, Африкаға ерікті болып келді. Бастапқыда ол Родезия Буш соғысы кезінде Замбияның Лусака қаласында іс-қызметкер ретінде жұмыс істеді. Кейін Сомалиге ауыстырылды, онда эфиопиялықтар мен сомалилер арасындағы қақтығыс кезінде екі жыл қызмет етті. Ол Оңтүстік Африкада апартеид жүйесіне қарсы партизандық қозғалыстарға қарсы Ұлттық партия үкіметінің соғысы кезінде жұмыс істеді. Заирдің Киншаса қаласындағы қызметі кезінде Блэк Рейган әкімшілігінің көршілес Анголадағы антикоммунистік партизандарды қаруландыру жөніндегі жасырын операциялар бағдарламасына қатысты. 1993 жылы Блэк Лондоннан Суданның Хартум қаласына ауыстырылды, онда ол 1995 жылға дейін ЦРУ станциясының бастығы болып қызмет етті. Бұл АҚШ-Судан қарым-қатынасының ең қиын кезеңі болды, себебі Судан терроризмді қолдады және «Аль-Каида» ұйымының негізін қалаушы Осама бен Ладенді бағындырды. Блэк террористік топтар мен оларды қолдайтын құрылымдар туралы адамдық барлау (ХУМИНТ) жинауды басқарды; өкілеттігінің соңына таяу ол «Аль-Каида» тарапынан өлтіруге алынды (Вудвард, «Буш соғыста», 9-бет). Блэк сондай-ақ 1994 жылы «Карлос Шакал» деп танылатын террористі ұстауға әкелген барлау ақпаратын жинауға жауапты болды. 1995 жылы Блэк Таяу Шығыс және Оңтүстік Азия бөліміндегі Арнайы топтың бастығы болып тағайындалды. 1998 жылдың маусымынан 1999 жылдың маусымына дейін Латын Америкасы бөлімінің бас орынбасары қызметін атқарды.

Орталық коммуникациялар басқармасының директоры (1999-2002)

1999 жылдың маусым айында Орталық барлау қызметінің директоры Джордж Тенет Блэкті ЦРУ-ның Терроризмге қарсы орталығының (CTC) директоры етіп тағайындады. Осы қызметінде Блэк ЦРУ директорының терроризмге қарсы арнайы көмекшісі және терроризмге қарсы ұлттық барлау қызметкері болып жұмыс істеді. Блэктің тағайындалуы Тенеттің "Әл-Қаидамен күресудің" "үлкен жоспарының" бір бөлігі еді. Блэк осы күш-жігердің операциялық жетекшісі болды. Тенет сондай-ақ өзінің көмекшілерінің бірі "Ричардты" Бин Ладенді іздеу бөлімінің басшысы етіп тағайындады. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Дүниежүзілік сауда орталығына шабуыл жасалған кезде Блэк әлі де CTC-ге жетекшілік етіп тұрды.

Әл-Қауида стратегиясы, 1999-2001

1998 жылдың желтоқсан айында ЦРУ басшысы Тенет Усама бен Ладенге "соғыс жариялады". 1999 жылдың басында Тенет КТК-ге ЦРУ-ның бен Ладенге қарсы стратегиясын "негізгі" тексеруді бастауға бұйрық берді. Көктемде ол "Бин Ладен мен оның одақтастарына қарсы "жаңа, жан-жақты шабуыл жоспарын" талап етті". КТК бен Ладенге қарсы "жалпылама шабуыл жоспарын" жасады және жаңа стратегияны ЦРУ басшылығына 1999 жылдың шілде айының соңында ұсынды. Қыркүйек айының ортасына қарай бұл туралы ЦРУ-ның операциялық деңгейіндегі қызметкерлері, АНБ, ФБР және басқа да серіктестер хабардар болды. Бұл стратегия "Жоспар" деп аталды. Блэк пен оның жаңа бин Ладен тобы Ауғанстанға барып, бин Ладеннің баспанасына енуді көздеді. Олар өздерінің жоспарларын әскери офицерлер сияқты сипаттады. Олар Ауғанстанды ЦРУ операциялары үшін қауіпсіз жасырын базалармен қоршауға тырысты – мүмкіндігінше көп база. Содан кейін олар әр платформадан операцияларды ұйымдастырып, Ауғанстанның ішіне кіруге тырысты және бин Ладенге мүмкіндігінше жақын орналасып, агенттерді тартуға және тұтқындау операцияларын жүргізуге ұмтылды. Блэк жауынгерлерді тартқысы келді және аймақтың мұсылман халқымен "араласа" алатын офицерлер мен сарбаздардан тұратын командалық немесе жарымәскери шабуыл тобын құруды көздеді. Осы оқиғалармен қатар 1999 жылдың қараша-желтоқсанында Мохамед Атта, Марван әл-Шехи, Зиад Джарра және Наваф әл-Хазми Ауғанстанға барып, олар "ұшақ операциясы" үшін таңдалды, ол кейін 9/11 деп аталды. Малайзияның қауіпсіздік бөлімдерімен бірлесіп жұмыс істеген ЦРУ 2000 жылдың қаңтарында Куала-Лумпурда өткен "Әл-Каида" конференциясына қатысқан әл-Хазми мен оның серігі Халид әл-Михдарды бақылады, кейіннен бұл конференцияда "ұшақ операциясы" туралы шешімдер қабылданғаны анықталды. ЦРУ-ның 9/11 шабуылдарына дейінгі агенттіктің жұмысы туралы ішкі есебіне сәйкес, Блэк ФБР-ге әл-Хазми мен әл-Михдар кейіннен АҚШ-қа кіргенін хабарламағаны үшін сынға түсті. Сонымен қатар, 9/11 комиссиясы Блэктің Конгрестің 9/11 бойынша бірлескен тергеуі алдында ФБР-дің екі ұшқыш туралы ақпаратқа қол жеткізгенін айтқанмен, 9/11 комиссиясы мұндай дәлелдерді таппады. ЦРУ өз ресурстарын терроризмге қарсы күреске көбірек жұмсады, сондықтан осы қызметтің ресурстары күрт өсті. "Жоспардың" кейбір қарапайым мақсаттары іске асырылды. 1999 жылдан бастап бин Ладен мен "Әл-Каида" туралы ақпарат жинау жұмыстары едәуір күшейді. "11 қыркүйекте картада осы ақпарат жинау бағдарламалары мен адамдардың [хабарлама беру] желілері Ауғанстанды жапқандай көрінетін", - деді Тенет. 2001 жылдың жазында Тенет, Блэк және Блэктің ең жоғары көмекшілерінің бірі – "Рич Б" (яғни "Ричард") – "Әл-Каиданың" қауіп-қатерін Буш әкімшілігіне жеткізуде белсенді болды. 2001 жылдың 10 шілдесінде Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Кондолиза Райс және басқалармен өткен кездесуде "Рич" АҚШ мүдделеріне қарсы "жақын апталарда немесе айларда" "көптеген және бір мезгілде шабуылдар болуы мүмкін" деген "көрнекті" террористик шабуылды болжады. Кездесуден кейін "Рич пен Кофер бір-бірін құттықтап", ЦРУ-ға әкімшіліктің толық назарын аударғанын сезінді. Шілде айының соңында ЦРУ-ның ішкі жаңартуында "Рич" "Олар осында келеді!" деп драматикалық түрде болжады (яғни АҚШ). Осама бен Ладенді Ауғанстан базасында бақылаудың бір жолы – "Predator" барлау дроны болды. 2000 жылдың күзінде АҚШ Әскери-әуе күштерімен бірлескен ұшу бағдарламасы ("Афған көздері" деп аталды) "Әл-Каиданың" көшбасшысын байқады. Блэк бин Ладенді және басқа да "Әл-Каида" басшыларын нысанаға алу үшін зымыранмен қаруландыруды "күлкілі түрде жақтады". 2001 жылы Блэк пен "Ричард" бейімделген "Hellfire" танкіге қарсы зымырандары бар "Predator" ұшақтарын алу үшін күш салды. Заңдық және техникалық мәселелер бағдарламаны кейінге шегерді. Блэк Тенетті 2001 жылдың 4 қыркүйегінде күткен Министрлер кабинетінің терроризм жөніндегі комитет отырысында бұл мәселені көтеруге шақырды. ЦРУ басшысы солай істеді. ЦРУ-ға "жарақтармен қаруланған ұшақтарды орналастыруға" рұқсат берілді.

In December 1998, CIA chief Tenet "declared war" on Osama bin Laden. Early in 1999 Tenet "ordered the CTC to begin a 'baseline' review of the CIA's operational strategy against bin Laden." In the spring, he "demanded 'a new, comprehensive plan of attack' against bin Laden and his allies." The CTC had produced a "comprehensive plan of attack" against bin Laden and previewed the new strategy to senior CIA management by the end of July 1999. By mid September, it had been briefed to CIA operational level personnel, the NSA, the FBI, and other partners. The strategy was referred to as "the Plan." [Cofer] Black and his new bin Laden unit wanted to "project" into Afghanistan, to "penetrate" bin Laden's sanctuaries. They described their plan as military officers might. They sought to surround Afghanistan with secure covert bases for CIA operations—as many bases as they could arrange. Then they would mount operations from each of the platforms, trying to move inside Afghanistan and as close to bin Laden as they could to recruit agents and to attempt capture operations. Black wanted recruitments and he wanted to develop commando or paramilitary strike teams made up of officers and men who could "blend" into the region's Muslim populations. Parallel with these developments, in November–December 1999, Mohamed Atta, Marwan al Shehhi, Ziad Jarrah, and Nawaf al Hazmi visited Afghanistan, where they were selected for the "planes operation" that was to become known as 9/11. Working with a Malaysian security unit, the CIA watched al Hazmi and his companion Khalid al Mihdhar as they attended a January 2000 Al Qaeda conference in Kuala Lumpur, later determined to be where decisions about the "planes operation" were made. According to an internal CIA report on the performance of the agency prior to the 9/11 attacks, Black was criticized for not informing the FBI that al Hazmi and al Mihdhar had subsequently entered the United States. In addition, the 9/11 Commission found that while Black testified before Congress's Joint Inquiry into 9/11 that the FBI had access to information on the two hijackers, the 9/11 Commission found no such evidence of this. The CIA increasingly concentrated its resources on counter terrorism, so that resources for this particular activity increased sharply. Some of the Plan's more modest aspirations were translated into action. Intelligence collection efforts on bin Laden and Al Qaeda increased significantly from 1999. "By 9/11," said Tenet, "a map would show that these collection programs and human [reporting] networks were in place in such numbers as to nearly cover Afghanistan." During the summer of 2001, Tenet, Black, and one of Black's top assistants—"Rich B" (i. e. "Richard")—were active in conveying the dangers of Al Qaeda to the new Bush administration. At a meeting with National Security Adviser Condoleezza Rice and others on July 10, 2001, "Rich" predicted a "spectacular" terrorist attack against US interests "in the coming weeks or months" "Multiple and simultaneous attacks are possible." After the meeting, "Rich and Cofer congratulated each other," feeling that at last the CIA had gotten the full attention of the administration. At an internal CIA update in late July, "Rich" dramatically predicted, "They're coming here!" (i. e. the United States). One of the ways by which CIA/CTC surveilled Osama bin Laden in his Afghan base was the Predator reconnaissance drone. A joint CIA Air Force program of flights in autumn 2000 (dubbed "Afghan Eyes") produced probable sightings of the Al Qaeda leader. Black became a "vocal advocate" of arming the aircraft with missiles to target bin Laden and other Al Qaeda leaders. Throughout 2001, Black and "Richard" continued to press for Predators armed with adapted Hellfire anti tank missiles. Legal and technical issues delayed the program. Black urged Tenet to promote the matter at the long awaited Cabinet level Principals Committee meeting on terrorism of September 4, 2001. The CIA chief did so. The CIA was authorized to "deploy the system with weapons capable aircraft."

2001 жылдың 11 қыркүйегі

Дүниежүзілік сауда орталығы мен Пентагонға жасалған шабуылдардан кейін, CTC қызметкерлерінің бір бөлігі Лэнглидегі ЦРУ штаб-пәтерін эвакуациялау туралы бұйрықтан бас тартты. Бұл жағдайға алтыншы қабаттағы жаһандық жауап орталығының көшірілуі де кірді, ал Блэк кейіннен бұл орталықтың "осындай дағдарыста маңызды рөл атқаратынын" айтты. ЦРУ директоры Тенет ақырында Блэктің кетпейтінін және олардың өміріне қауіп төнетінін қабылдады. CTC сол күні таңертең қару ретінде пайдаланылған ұшақтардың жолаушылар тізімдерін алды, сонда Халид әл-Михдар мен Наваф әл-Хазмидің есімдері тіркелгенін анықтады. Бұл шабуылдардың "Әл-Қаида" ұйымының жоспары екенін көрсететін алғашқы "нақты дәлел" болды. CTC бұл есімдерді алғаш рет 1999-2000 жылдардың қысында террористік қызметке байланысты кездестірген (жоғарыда қараңыз).

Blackbird Technologies & Total Intelligence Solutions компаниясының компаниясы

2009 жылдан 2014 жылға дейін Блэк «Блэкбирд Технологиялары» компаниясына Глобалдық операциялар жөніндегі вице-президент болып жұмысқа орналасты. «Блэкбирд» – 2014 жылы «Raytheon» компаниясы сатып алғанға дейін барлау, қорғаныс және корпоративтік міндеттерге қатысты заманауи технологиялық шешімдер ұсынған мердігер компания еді. Кейін Блэк жеке барлау тобы – «Total Intelligence Solutions» («Total Intel») төрағасы болды. Бұл компания 2007 жылдың ақпанында «Blackwater» компаниясына иелік ететін «Prince Group» холдингімен құрылған. «Total Intel» компаниясы «The Black Group LLC» (сонымен қатар Блэк басқарған), «Terrorism Research Center, Inc.» және «Technical Defense» компанияларының бірігуі нәтижесінде пайда болды. 2021 жылға қарай «Total Intel» компаниясы бизнес-барлау және дағдарыс жағдайларына жауап беру жөнінде кеңес беру тобы – «OODA Group» компаниясына қосылды. Блэк компанияның кеңесшілер тізімінде көрсетілген.

Митт Ромнидің президенттік науқаны

2007 жылдың 26 сәуірінде Митт Ромни Блэкті 2008 жылғы АҚШ президенттік науқаны барысында терроризмге қарсы саясат жөніндегі кеңесші топты басқаруға тағайындады. 2011 жылдың қазанында Ромни Блэкті 2012 жылғы президенттік науқанындағы барлық сыртқы саясат мәселелері бойынша "Арнайы кеңесші" ретінде таңдады.

Буризма

2017 жылдың ақпан айында Украинаның мұнай және газ корпорациясы Burisma компания директорлар кеңесіне Black-тің қосылғанын жариялады, ол компанияның қауіпсіздік және стратегиялық дамуын басқарды. Хантер Байденнің электрондық хаттарына қатысты даудан кейін The Wall Street Journal газеті Black-тің компаниядағы қызметін «Вашингтондағы жақсы байланыстары бар адамдар тобымен байланыстырды, олар украин прокурорларын оған қарсы қылмыстық істерді тоқтатуға көндіруге тырысты». 2020 жылғы президенттік сайлау кезінде Трамптың штабы консервативті бағыттағы басылымнан Блэктің Burisma компаниясымен жұмысы және Митт Ромнидің президенттік науқандарымен байланысы туралы арзан сөздерді тарату мақаласын бөлісті. Науқан бұл мақаланы Ромниді Хантер Байденнің электрондық хаттарына қатысты дауға байланыстырып, оның Трампты алғашқы импичмент кезінде кінәлі деп тануға берген дауысын Байдендермен жасалған сыбайлас жемқорлықтың нәтижесі деп көрсетуге тырысты. Ромнидің жақтастары бұл мәлімдемелерге жол бермеді.

Мюллер тергеуі

Блэктің есімі 2020 жылғы Сенаттың Ақпарат комитетінің 2016 жылғы президенттік сайлауға Ресейдің араласуы туралы баяндамасының бесінші томында айтылады. Psy Group – Израильдің жеке барлау агенттігі, олар бал тұзақтары мен қабылдауды манипуляциялау кампанияларына маманданған. Psy Group-тың бас директоры Джоэл Замель куәлік бергендей, фирма Трамптың сайлау штабына жасаған ұсынысынан өзге, үш клиентке де жобалар ұсынған: Ресейлік олигархтар Олег Дерипаска мен Дмитрий Рыболовлев және Blackwater компаниясының негізін қалаушы Эрик Принс. Блэк 2016 жылы Принсті Замельмен таныстырған.

Басқа рөлдер

2016 жылдың қаңтар айында Блэк, акциялары биржада саудаланатын Northwest Biotherapeutics (NWBO) биотехнологиялық компаниясының тәуелсіз директоры болды. Бұл компания Мэриленд штатында орналасқан және қатерлі ісікке қарсы иммунотерапияны әзірлеумен айналысады.

Марапаттар

Құрметті марапаттармен қатар, ЦРУ-да қызмет еткен кезінде Блэк Ұлттық барлау қызметінің ең жоғары наградасымен және 1994 жылғы «Ерекше коллекционер» сыйлығымен марапатталды.