Альфонс Чапанис: Адам факторын зерттеудің негізін қалаушы
Alphonse Chapanis
Альфонс Чапанис – эргономиканың негізін қалаушы, авиация қауіпсіздігін арттыруға үлкен үлес қосып, ұшқыш кабинасындағы бақылау элементтерін жетілдірген американдық дизайнер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Альфонс Чапанис (17 наурыз 1917 жыл - 4 қазан 2002 жыл) – өнеркәсіптік дизайн саласындағы американдық пионер және эргономиканың немесе адам факторының – дизайнның адам ерекшеліктерін ескеретін ғылымының – негізін қалаушылардың бірі деп кеңінен мойындалған.
Alphonse Chapanis (March 17, 1917 – October 4, 2002) was an American pioneer in the field of industrial design, and is widely considered one of the fathers of ergonomics or human factors – the science of ensuring that design takes account of human characteristics.
Өмірбаян
Чапанис 1943 жылы Йель университетінен психология ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде авиация қауіпсіздігін жақсартуда ерекше көзге түсті, бірақ оның мансабы кең ауқымды салалар мен қолданыстарды қамтыды. Оның маңызды еңбектерінің бірі – ұшақ пилоттық кабинасындағы пішінмен кодтау. Boeing B 17 Flying Fortress ұшағының ұшу-қону жолағындағы бірнеше апатынан кейін Чапанис пилот кабинасындағы кейбір басқару элементтерінің пішіндері мен орналасуының ұқсастығы салдарынан шатасып жатқанын анықтады. Атап айтқанда, қанаттар мен қону шассиін басқару элементтері шатасып, ауыр салдарға әкелуі мүмкін еді. Чапанис қону шассиін басқару тұтқасына дөңгелек, ал қанаттарды басқару тұтқасына үшбұрыш бекітуді ұсынды, осылайша оларды тек қолмен ұстап ажыратуға болады. Содан кейін осы ұшақта ұшақ жерде тұрғанда қону шассиінің қате көтерілуіне байланысты жағдайлар қайталанбады. Осы қону шассиі тұтқасының пішінмен кодталуы әлі де азаматтық авиацияда қолданылу регламентімен реттеледі. 1949 жылы ол эргономика тақырыбындағы алғашқы оқулықты жариялады: «Қолданбалы эксперименталды психология: Инженерлік жобалаудағы адам факторы». 1950 жылдары Чапанис Bell Labs компаниясымен бірлесіп, түймелі телефондардың дизайны бойынша жұмыс істеді, нәтижесінде кілттердің қазіргі орналасуына әкелген тәжірибелер жүргізді.
Chapanis received a PhD in Psychology from Yale University in 1943. He was notably active in improving aviation safety around the time of World War II, although his career covered a wide range of domains and applications. One of his major contributions was shape coding in the aircraft cockpit. After a series of runway crashes of the Boeing B 17 Flying Fortress, Chapanis found that certain cockpit controls were confused with each other, due partly to their proximity and similarity of shape. Particularly, the controls for flaps and landing gear were confused, the consequences of which could be severe. Chapanis proposed attaching a wheel to the end of the landing gear control and a triangle to the end of the flaps control, to enable them to be easily distinguished by touch alone. Thereafter for that aircraft there were no further instances of the landing gear being mistakenly raised while the aircraft was still on the ground. This particular shape coding of the landing gear lever is still regulated for use in civil aircraft. In 1949 he published the first textbook on the subject of ergonomics, Applied Experimental Psychology: Human Factors in Engineering Design. In the 1950s, Chapanis worked with Bell Labs on the design of push button telephone handsets, conducting experiments that led to the present layout of the keys.