Кіріспе
Жаңа Зеландияның шығысында орналасқан, Зеландия құрлығының бір бөлігін құрайтын мұхит түбінің аймағы – Чатэм көтерілісі. Ол батыста Оңтүстік аралдан басталып, шығыста Чатем аралдарына дейін созылады. Бұл Жаңа Зеландияның ең өнімді және маңызды балық аулау аймағы, сондай-ақ киттердің маңызды мекені. Жаңа Зеландия төңірегіндегі Тынық мұхитының басқа аймақтарымен салыстырғанда, Чатэм көтерілісі салыстырмалы түрде жайлы, ең терең жері де ешқандай жерде аспайды. Бұл жайлылық солтүстік және оңтүстікке қарайғы мұхиттың тереңдігімен қатар келмейді. Солтүстік-шығыста Хикуранги шұңқыры, Кермадек шұңқырының тереңдеген жалғасы, Жаңа Зеландия жағалауына жақын жерде тереңдейді, ал жағалаудан алшақтағанда Чатэм көтерілісі Хикуранги платосымен шектеседі. Оңтүстікке қарай Баунти ойысы да осындай тереңдікке жетеді. Көтерілістің шығыс бөлігінен өткеннен кейін теңіз түбі құрдымға құлап, терең жазыққа дейін барады.
The Chatham Rise is an area of ocean floor to the east of New Zealand, forming part of the Zealandia continent. It stretches for some from near the South Island in the west, to the Chatham Islands in the east. It is New Zealand's most productive and important fishing ground, as well as important habitat for whales. Relative to the rest of the Pacific Ocean waters around New Zealand, the Chatham Rise is relatively shallow, no more than deep at any point. This shallowness is made more remarkable by the depth of the ocean immediately to the north and south. To the northeast, the Hikurangi Trench, an extension of the much deeper Kermadec Trench, drops to below close to the New Zealand coast, and further from the coast the Rise borders on the Hikurangi Plateau. To the south, similar depths are achieved in the Bounty Trough. Past the eastern end of the rise, the sea floor drops away to the abyssal plain.
Геология
Геологиялық және тектоникалық тұрғыдан Чатем көтерілісін Оңтүстік аралдың шығыс бөлігінің жалғасы ретінде қарастыруға болады. Ол креда кезеңінің соңында (66 миллион жыл бұрын) көбінесе құрғақ жер болған және сол кезде Жаңа Зеландиядан Чатем аралдарына дейін созылған үлкен жартыарал құраған. Чатем көтерілісінің креда кезеңіне тән ландшафты вулканизммен сипатталады. Чатем аралдарында табылған қазба жәндіктер мен өсімдік қалдықтары мезозойдың соңғы кезеңіндегі Чатем көтерілісінің флорасы мен фаунасын көрсетеді. Аймақта гимнаспермдер (мысалы, араукария, матайя және подокарп) және ликоподиопсидтар (клубмохтар) басымдығымен сипатталатын ормандар болған. Сондай-ақ кейбір қырықжапырақтар да кездескен. Тероподтар сияқты динозаврлар осы жартыаралда мекендеген және көптеген эндемикалық түрлерге эволюциялаған болуы мүмкін (Stilwell et al. 2006).
Коммерциялық балық аулау
Чатем көтерілісі Жаңа Зеландияның ең өнімді және маңызды коммерциялық балық аулау аймағы болып табылады. Бұл аймақ Солтүстік теңіздің Broad Fourteens аймағына ұқсас, бірақ одан әлдеқайда терең. Солтүстіктен келетін жылы субтропиктік және оңтүстіктен келетін суық субантактикалық сулар Чатем көтерілісі маңында кездесіп, субтропиктік фронтты құрайды. Оңтүстіктен келетін, қоректік заттарға толы сулар, солтүстіктен келетін жылы сулармен араласып, планктон мен олармен қоректенетін жануарлар үшін қолайлы жағдай жасайды. Субтропиктік фронтқа жақын, әсіресе Чатем көтерілісіндегі балық аулау орындары Жаңа Зеландияның балық аулау көлемінің 60% -ын құрайды. Чатем көтерілісі салыстырмалы түрде жайпақ болғандықтан, ортаңғы және түбінде траулинг жасауға мүмкіндік бар. Ауланатын балық түрлері: хоки, мүк, линг, күміс варехоу, кальмар, апельсин тәрізді рукки және терең теңіздік (орео) дория. Балық шаруашылығын басқарудың дәстүрлі тәсілі – бір түрге назар аудару, оның көбею популяциясына зиян келтірмейтіндей етіп, қанша балық аулануға болатынын анықтау. Қазіргі тренд – экожүйеге негізделген балық шаруашылығына қарай. Кез келген балықты алып тастау, тағам тізбегінің жоғары және төменгі буындарындағы теңіз жануарларына әсер етеді, мысалы, балықты жейтін жануарларға, сондай-ақ, балықты жейтін жануарларды жейтін жануарларға. NIWA ғалымдары Чатем көтерілісіндегі әртүрлі түрлердің не жеп жатқанын анықтау үшін 40 мыңнан астам балықтың асқазанын зерттеп жатыр. Бұл зерттеулер, теңіз сүтқоректілері мен теңіз құстары туралы басқа зерттеулермен, сондай-ақ, тиісті мұхит және климат зерттеулерімен бірігіп, Чатем көтерілісі экожүйесіндегі әртүрлі элементтердің қалай байланысқандығын көрсетеді.