Кіріспе

Америкалық қауіп-қатерлерден Кингстон, Онтарионы қорғау үшін салынған қорғаныс мұнарасы.

Мурни мұнарасы – Канаданың Онтарио штатындағы Кингстон қаласында орналасқан Мартелло мұнарасы, оның құрылысы 1846 жылғы қаңтарға дейін созылған. Мұнара 1840 жылдары Британдық Солтүстік Америка мен АҚШ арасындағы шекара мәселесіне байланысты туған Орегон дағдарысына жауап ретінде салынды. Мұнара Кингстон портын, әскери-теңіз кемежайын, әскери жабдықтау қоймасын және Ридо каналының оңтүстік кіреберісін қорғаған Кингстон бекіністерінің бес бөлігінің бірі болып табылады. Мурни мұнарасы Онтариодағы Форт-Генри, Седар аралындағы Кэткарт мұнарасы, Конфедерация бассейніндегі Шоал мұнарасы және Канада Корольдік әскери колледжі аумағындағы Форт-Фредерик бекіністерін күшейтеді. Бұл бекіністер Кингстонға жақын орналасқан кемежайды және жолдарды қорғаумен қатар, сол кезде артиллерияны тиімді түсіруге болатын жалғыз орын болған Гардинер аралына от шоғырландыру үшін де арналған.

Өмірбаян

Мұнара алғаш салынған кезде оны қару-жарақ бас директорының атымен Мюррей мұнарасы деп атау жоспарланған. Алайда, жер Мурни отбасының меншігінде болды және жергілікті тұрғындар оны Мурни Пойнт деп атады. Сондықтан олар мұнараны Мурни мұнарасы деп атай бастады. Бұл ат қалыптасып кетті. Есіктің үстіндегі бастапқы жазу тасында "Мюррей мұнарасы" деп жазылған. Бірінші "Р" әрпінің үстіне "Н" әрпі қосылып, қазіргі тақтада "МУРНАЙ МҰРАЖАСЫ" деп жазылған, бұл екі нұсқаның аралас жазылуы. Мұнараның құрылысы 1846 жылдың 7 ақпанында басталды. Сол жылдың 15 маусымында Орегон шарты шешіліп, американдықтармен арадағы шиеленіс азайды. 19 маусымда қабырғалар толық биіктікке дейін салынды. Мұнараның құрылысы 1846 жылдың 10 қарашасында аяқталды.

Таудағы өмір

Мұнара 1848 жылдан 1885 жылға дейін пайдаланылды. Басты қабат (жер деңгейі) - сарбаздар мен олардың отбасылары тұратын, тамақтанатын және ұйықтайтын казарма деңгейі болды. 1870 жылға дейін оны Корольдік Канадалық атқыштар полкі басқарды, содан кейін 1880 жылға дейін А батареясы, ал 1884 жылға дейін В батареясы басқарды. 1885 жылдан кейін оны Уэльс ханшайымының жеке полкі күзетті. Мұнарада ең көп 24 сарбаз және бір офицер немесе бірнеше сарбаз бен олардың отбасылары орналасатын болды. 1882 жылы мұнарада туған бала тіркелді. Сержант Томас Пью және оның әйелі Марта Мэри жеті баласымен – Уильям, Томас, Джеймс, Мурни Мэй, Лилиан, Берта және Сиднеймен мұнарада тұрды. Мурни Мэй Пью отбасы мұнарада тұрғанда Мамыр айында дүниеге келді. Кейін ол Кингстоннан медбике болып кетіп, Бірінші дүниежүзілік соғыста шетелде қызмет етті. Пью отбасы Кингстон және Канада тарихына елеулі үлес қосты, әскери қызметте 470 жылдан астам уақыт өткізді.

Сәулет және қорғаныс

Мұнара құрғақ бекініспен қоршалған, оған тек көпір арқылы ғана кіруге болады. Мұнара алғаш салынғанда құрғақ бекіністен өтуге көпір болмаған. Олар сол кезде мұнараға екі баспалдақпен, бекініс ішіне орнатылған, кіргенімен мүмкін. Мурни мұнарасы жергілікті карьерде алынған әк тастан салынған, ал казарма мен жертөле деңгейлерінде ерекше кірпіш жұмыстары қолданылған. Ең қалың жерінен қабырғалар негізінде 15 фут, ал жоғары жағында 13 фут қалыңдыққа ие. Қабырғаның нашар жағы 8 фут қалыңдықпен салынған. Оңтүстік жақтағы қабырғалар қалыңдатылған, себебі америкалықтардың теңізден шабуыл жасауы ең мүмкін болғандықтан, мұнара осы шабуылға дайындықпен салынған. Теория бойынша, жау кемелерінен атылған ядролар қабырғалардан секіріп кетуі керек еді. Қазіргі уақытта казармада екі ішкі карронадалық зеңбірек орналасқан, олар жапсырмалы терезелер арқылы 32 фунт салмақтағы ядроларды атуға қабілетті. Бұл зеңбіректердің ату қашықтығы 400 метрді құрайды және құрлықтағы шабуыл жағдайында адамдарға қарсы соғыс жүргізу үшін қолданылатын. Бұл зеңбіректерді ішкі жақтағы қоршаулар бойынша жылжытуға болады, осылайша көпірді қоса, көптеген бағыттарды қамтиды. Төменгі қабатта желдетілетін оқ-дәрі және артиллерия қоймалары, қойма бөлмелерімен қатар 4 капониер орналасқан, олар мұнараны қоршап тұрған құрғақ бекініс үшін қорғаныс жүйесі ретінде қызмет етеді, сарбаздарға мұнараның негізіне шабуыл жасайтын әскерлерге шағын ойықтар арқылы оқ атуға мүмкіндік береді. Капониерлер Кингстон Мартелло мұнараларына тән, себебі оларға қатысты даулар болған. Капониердегі қабырғалар мұнараның қалған бөліктеріне қарағанда әлдеқайда жұқа, сондықтан шабуылға осал. Алайда, олар әскерлерге қарулы ойықтар арқылы құрғақ бекіністі қорғау мүмкіндігін берді, стратегиялық қосымша есіктер мен мылтық тесіктері капониерді сәтті бұзған жауды тоқтатуға арналған. Ең жоғарғы деңгей – артиллериялық платформа, ол Бломефилд зеңбірегін (ол да 32 фунт салмақтағы ядроларды атуға қабілетті) қолдайды, оны темір жол бойымен айналдыруға болады, осылайша мұнараның барлық периметрін толық қамтиды. Бломефилд зеңбірегі 1780 жылы Корольдік мыс қорытынды зауытының инспекторы және басқарушысы Томас Бломефилдтің жобалауымен қайта жасалған. Бломфилд бұрын британдық әскерлері қолданған Армстронг зеңбірегін қайта жасап, оны қарапайым, жеңіл және тиімдірек кері соққыны ұстайтын зеңбірекке ауыстырды. Зеңбіректің салмағы 6429 фунт, ату қашықтығы 2000 метрді құрайды. Шатырлар Мартелло мұнараларының бастапқы Жерорта теңізі дизайны емес, бірақ мұнара салынғаннан екі жыл өткен соң ашық зеңбірек платформасына уақытша қар шатыры қосылды, зеңбіректі қорғап, көп мөлшердегі қардан сақтады. Шатырды қосу – канадтық Мартелло мұнараларында кең таралған ерекшелік. Алғашқы шатыр 1849 жылы орнатылған. 1921 жылы болған дауыл кезінде ағаштан және қалайыдан жасалған алғашқы шатыр бұзылды. Шатырдың кейбір бөліктері 1925 жылы қайта құрылған, бірақ қазіргі шатырдың көп бөлігі 1970 жылдардан бастап салынған және қауіпсіздік себептерімен алынып тасталмайды. Британдықтар жасаған ең күрделі Мартелло мұнараларының бірі болғанына қарамастан, Мурни мұнарасы әскери қару-жарақ пен кеме құрылысындағы жақсартулардың арқасында тез ескірді.

Қазіргі күн

1925 жылы музей Кингстон тарихи қоғамы тарапынан халыққа ашық музей ретінде ашылды. Ол Кингстон тарихи қоғамымен жаз айларында (мамырдан қыркүйектегі Еңбек күніне дейін) Мурни мұнарасы мұражайы ретінде жұмыс істеуін жалғастыруда. Көрмеде үш зеңбірек (32 фунттық), сол кездің киім-кешектері, мылтықтар және 19 ғасырдың ортасына тән басқа да әскери заттар қойылған. Канадада 14 Мартелло мұнарасы салынған, бірақ олардың бар болғаны 9-ы ғана сақталған, олардың 4-і Кингстон қаласында орналасқан. Қазіргі таңда жұртшылыққа тек Мурни мұнарасы мұражайы ғана ашық. Форт-Генриде Мартелло мұнараларына ұқсас екі мұнара бар, алайда олар каналдық мұнаралар болып табылады.

Тағайындаулар

1930 жылы Мурни мұнарасы күрделі дизайны үшін ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 1989 жылы Кингстон бекіністері Канаданың ұлттық тарихи орны мәртебесін алды. 2007 жылы Ридо каналы мен Кингстон бекіністері (Мурни мұнарасын қоса) ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Олар Британдық Солтүстік Американы қорғауда және Канаданың жеке саяси және мәдени ерекшеліктерін қалыптастыруға көмектескені үшін маңызды роль атқарғаны мойндалды.