Кіріспе

Бұл мақаладағы «иттер» терминологиясы тек иттерге қатысты, үй иттерінің әртүрлі сыртқы мүшелерінің ерекшеліктерін сипаттайтын арнайы терминдерді, сондай-ақ олардың құрылымын, қозғалысын және мінез-құлқын анықтайтын сөздерді қамтиды. Бұл терминология әдетте жабайы қасқырлар, түлкілер, койоттар, доолдар, шакалдар немесе иттер тұқымының жабайы түрлері мен топтары үшін қолданылмайды. Иттерге қатысты терминология көбінесе әр тұқымға немесе иттер түріне тән болады. Тұқым стандарттары осы терминологияны әр тұқымның идеалды сыртқы түрін сипаттауда пайдаланады, бірақ ұқсас ерекшеліктер әртүрлі тұқымдарда басқаша терминдермен де сипатталуы мүмкін.

Иттер үшін пальто

Оның түстері таза ақтан қараға дейін және одан да көптеген түрлері бар. Жоғарыда ақ американдық эскимо иті мен қара бельгиялық қойшы иті (гроендейл) бейнеленген. 2007 жылдың қазан айында «Science» журналында жарияланған Стэнфорд университетінің медицина мектебінің зерттеуі бойынша, жылқы мен мысықтардың түсін түсіндіретін генетика иттерге қатысты қолданылмайды. Бұл жобада 38 түрлі тұқымнан үлгілер алынып, иттердің түсіне жауапты ген (бета-дефензин гені) анықталды. Оның бір түрі сары түсті иттерді, ал мутация қара түсті иттерді тудырады. Барлық иттердің түстері қара немесе сары түстің өзгеру түрі болып табылады. Мысалы, ақ миниатюралық шнауцерлердегі ақ түс – албинизм емес, крем түсі (MC1R-дегі e/e генотипі). Бүгінде иттерде әртүрлі түк жамылғылары кездеседі, тіпті мексикалық түксіз ит сияқты түксіз иттер де бар. Иттердің түктері текстурасы, түсі және белгілері жағынан әртүрлі болады, және әрбір ерекшелікті сипаттау үшін арнайы терминология қалыптасқан. Үш түсті: әдетте қара, күміс және ақ немесе қоңыр, күміс және ақ түстердің қосындысы. «Алма бас» – иттің басы дөңгелек, жалпақ емес. Бракхицефалиялық, яғни тұмсығы қысқа, кейде тым қысқа болып, тыныс алуда қиындықтар тудыруы мүмкін, мысалы мопста. «Тарелкаға қараған бет» – иттің мұрын сүйегі, тоқтау нүктесінен қарағанда мұрынынан жоғары орналасқан. Долихоцефалиялық, яғни ұзын және тар, көбінесе «саяқ иттерде» кездеседі, мысалы борзой, сондай-ақ Rough Collie және сұр қасқыр сияқты тұқымдарда. «Төмен қараған бет» – иттің профилінен қарағанда тұмсығы сәл төмен қарай бұрылған, мысалы бультерьерде. Мезоцефалиялық, яғни клина тәрізді (кең бас сүйегі және тар тұмсығы бар).

Мұрын

Көбелектің мұрны екі түсті. Дадлидің мұрны – ет түсті мұрын.

Ұстауы

Тұмсығы тым үшкір болып, жақсы тұқым стандартына сай келмейтін тұмсық – снайпи деп аталады.

Тоқтаңыз

Тоқтату – бас сүйек пен мұрын сүйегінің көз маңындағы бұрылыс өзгерісінің шамасы. Сондай-ақ, мұрын мен бас сүйегі қосылатын көздер арасындағы ойыс.

Баяғы

Иттің төбесі – бұл кейбір тұқымдарда, мысалы, ағылшын сеттері мен бладхаундтарда, бас сүйегінің артқы жағында анық көрінетін дөңгелек немесе шығыңқылық. Дегенмен, басқа тұқымдарда ол жақсы байқаылмайды. Иттер туралы халық әңгімелерінде төбелік шығыңқының мөлшері иттің иіс сезу қабілетін көрсетеді деп сенген. Сондықтан, ол бүгінгі күнге дейін көптеген иісшіл иттерде жақсы дамыған. Бірақ, техникалық тұрғыдан алғанда, төбе сүйегі бастың артқы бөлігінен мойынға дейін созылады. Сондықтан, тұқымдық стандарттарда иттің бас сүйегінің ұзындығы көрсетілгенде, төбе осы өлшемге сирек қосылады. Төбеде көптеген нерв ұштары орналасқан, ол қорғаныс және қашу жүйесіне байланысты тыныштандыратын әсер береді. Иттерді тыныштандыру үшін оны иттің емдік массажында қолданады.

Құлақ

Иттің құлақтары түрлі мөлшерде, пішінде, ұзындығында, басындағы орналасуында, сондай-ақ иілу дәрежесі мен түріне қарай әртүрлі болады. Әрбір ерекшелікке арналған термин бар, мысалы:

Сиырқұлақ: Тік, басына жақын кең және ұшы дөңгелек, мысалы, чихуахуа немесе француз бульдогының құлақтары. Батырма құлақ: Ұшы бас сүйегіне жақын иіліп, V пішінін құрайтын кішкентай құлақ, мысалы, Джек Рассел терьерінде. Кесілген құлақ: Кесу арқылы жасалған пішін; кесу туралы қараңыз. Иілген құлақ: Басқа жақын иіліп, төмен түсетін құлақ, мысалы, көбінесе танылмаған Көк қайыңда. Бұған сері құлақ деп те айтуға болады. Табиғи: қасқырдың құлағы секілді. Тік құлақ: Тік және сүйір; сондай-ақ тік деп те аталады. Гүл құлағы: Артқа қарай иілетін өте кішкентай құлақ, мысалы, грейхаунд немесе бульдогта. Жартылай тік құлақ: Ұшы ғана алға қарай иіле бастайтын тік құлақ, мысалы, Rough Collie-де. Иісші құлақ: Мұрын тесігінің маңында ауа жинауға жеткілікті ұзын және иілгіш құлақ, мысалы, иісші итттер мен спаниельдерде.

Көздер

Иттің көру қабілеті адамның қызыл-жасыл түстерді ажырата алмауымен бірдей. Әр түрлі тұқымның көзінің пішіні әртүрлі болады. Бәрі мақсатына байланысты. Егер ит аңшы болса, оған жақсы көру қабілеті міндетті түрде керек. Сондықтан, осы тұқымдардың көру диапазоны басқаларына қарағанда кеңірек. Жалпы ереже бойынша, қысқа басы бар тұқымдардың көру өрісі тар, ал ұзын басы бар тұқымдардың көру өрісі кең болады, мысалы, қасқыр, тазы (sighthound).

Бетбұрыш немесе қас

Кабақтар көзге үстіндегі қалыпты, анық сызылған қабатты қана емес, айқын көрінбейтін де болуы мүмкін.

Мұсалары

Мұрттары көбінесе Питбуль/Терьер тұқымдас иттердегідей ұқсас. Орташадан ұзынға дейін жететін, жұмсақ бірақ қолға тигенде кедір-бұдыр сезіледі.

Құс

Флюс – иттің үстіңгі еріні, немесе иттің үстіңгі ерініне ұқсас мүше.

Ауыз және тістер

Тіс қағу – бұл ит аузы жабық кезде тістерінің қалай түйісетінін сипаттайды. Көбінесе кең ауыз және жақсы тістері болады, сондықтан осы тұқымдар ауыздарының кеңдігіне байланысты тістерін үнемі тазалатудан пайда көреді.

Денесі

Денесі "кобби" (қысқа және шаршы тәрізді) немесе кейде биіктігіне қатысты ұзындығының арақатынасы арқылы сипатталуы мүмкін.

Құрқық

Жынышқа арасындағы қыр; көбінесе бұл денедегі ең биік нүкте болып табылады.

Тері

Бұл тұқымның терісі қалыпты, бірақ кейде қышып жануы мүмкін, сондықтан оларды кем дегенде бір-екі айда реттеп жуу қажет.

Аяқтары

Қолдары мен аяқтарында күшті, бірақ жіңішке бұлшық ет құрылысы. Жоғары жағында кең, ал аяқ және тобу аймағында тар болып келеді.

Қадам

Бір тұтқалы галоп: Ит салмағын аяқтарымен RF, LF, RH, LH ретімен, тепе-теңдіксіз тізбекпен ұстап жүреді. Екі қос аспалы галоп: Алдыңғы аяқтары толық созылып алға қарай, артқы аяқтары толық созылып артқа қарай бағытталған.

Аяқ

Иттің денесінен жылуды шығарудың бір жолы - оның лаптарының арасынан. Кейбір иттердің аяғының табанында қажетсіздей көрінетін тырнағы болады. Бұл - қосымша тырнақ деп аталады.