Кіріспе

Usedom (Usedom, Uznam) – Германия мен Польша арасында бөлінген Помераниядағы Балтық теңізіндегі арал. Бұл Рюгеннен кейін екінші үлкен Померания аралы және Балтық теңізіндегі ең көп халқы бар арал. Ол Одер өзенінің Шчецин лагунасының құйылысының солтүстігінде орналасқан. Аралдың шамамен 80% Германияның Мекленбург-Алдыңғы Померания жеріндегі Vorpommern Greifswald ауданына жатады. Аралдағы ең ірі қала – Свиноуйстье, Польшаның Батыс Померания воеводтығының құрамына кіреді. Аралдың жалпы ауданы – Германия бөлігінде және – Польша бөлігінде. Оның халқы 76 500 адамды құрайды (неміс бөлігі 31 500, поляк бөлігі 45 000). Жылдық орташа 1906 сағат күн сәулесіне ие болғандықтан, Уседом Германия мен Польшаның ең күнге толы аймағы болып табылады, сонымен қатар Балтық теңізіндегі ең күнге толы аралдардың бірі, сондықтан оған "Күн аралы" (Sonneninsel, Wyspa Słońca) деген лақап ат қойылған. Арал 19 ғасырдағы Gründerzeit кезеңінен бері туристік орынға айналған және курорттық архитектураға ие. Теңіз жағалауындағы курорттарға батыстағы Зиновьиц және Амбер Спас, шығыстағы Кайзербад және Свиноуйстье жатады.

Тарих

Тас дәуірінен бері қоныстанған бұл аймақта, бәлкім, 5-7 ғасырларда полаб славяндары келгенге дейін герман ругиялары тұрған. Аралдың төңірегінде Виннета/Жомсборг және Мензлин сияқты венд-скандинавия сауда орталықтары құрылды. 1110 жылдары Узнам қаласы даниялықтар тарапынан қиратылды. 1120 жылдары арал, Батыс Помераниямен бірге, Болеслав III Вриемоуттың билігіне өткен Польшаның вассалдық мемлекетінің бір бөлігі болды. Польша билеушісі христиандықты қадағалап, бұл міндетті Отто Бамбергке тапсырды. 1128 жылы славян Помераниясының герцогы Вартислав I Оттоның күш-жігері арқасында христиан дініне көшті. 1155 жылы Премонстраттар Гробеде монастырь салды, ол әдетте Узедом аббаттығы деп танылады, және 1309 жылы Пудагла ауылына көшірілді. Осы уақыт аралығында Крумминде цистерциандық әйелдер монастыры құрылды, көп ұзамай аралдың барлық бөлігінің иесі шіркеулік ордендердің бірі болды. 1170 жылдары Дания королі Вальдемар I аралды шабуылдады. Реформация кезінде арал Померанияның славян герцогтарының меншігіне өтті. Отыз жылдық соғыс кезінде, 1630 жылдың 26 маусымында король Густав Адольф басқаратын швед әскері Пенеменде ауылына қонды, ол Пенестром бұғазында орналасқан. 1637 жылы Померанияның соңғы герцогы Богислав XIV қайтыс болды, Грифин әулеті жойылды және герцогтік тоқтатылды. Узедом соғыстан кейін шамамен бір ғасыр бойы Швецияның құрамында болды, содан кейін 1720 жылы пруссиялық король Фридрих Вильгельм I-ге 2 миллион талерге сатылды. 1740 жылы Фридрих Ұлы Свинуйстеде (бұрынғы Свинемюнде) теңіз портын дамытты. Пруссия Корольдігімен арал 1871 жылы Германия Империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пенеменде шағын ауылы қайтадан маңызға ие болды. Люфтваффе V 1 және V 2 сияқты зымырандар мен ракеталарды сынақтан өткізді. Германия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Узедомда мыңдаған құл еңбекшілерді пайдаланды. Соғыс кезінде Узедом қаласында Заксенхаузен концлагерінің бөлімшесі орналасқан. Соғыстың соңғы кезеңдерінде, 1945 жылы, Сталаг XX B және Сталаг Люфт IV тұтқындар лагерлерінен одақтас әскери тұтқындарының өлім шерулері арал арқылы өтті. 1945 жылы аралдың шығыс бөлігі, Свинемюнде қаласы мен порты (қазіргі Свинуйсте) Потсдам конференциясында жарияланған шекаралық өзгерістерге сәйкес Польшаға берілді, ал қаладағы неміс тұрғындарының қалдықтары батысқа қуылды. Аймақ поляктармен қайта қоныстандырылды, олардың көпшілігі кеңестік биліктен Польшаның бұрынғы шығыс бөлігінен қуылғандар еді.

Әскери

Польшаның Свинуйстi теңіз порты аралда орналасқан.