Кіріспе

Дитмаршен (нем. Dithmarschen, Төменгі саксон тілінде: ; ежелгі ағылшын тілінде: Ditmarsh; Ditmarsken; белгі=Орта ғасырлық латын тілі) – Германиядағы Шлезвиг-Гольштейн жеріндегі аудан. Ол (солтүстіктен бастап, сағат тілі бойынша) Нордфрисланд, Шлезвиг-Фленсбург, Рендсбург-Экернфёрде және Штайнбург аудандарымен, Төменгі Саксония штатымен (Штаде ауданы, одан Эльба өзенімен бөлінеді) және Солтүстік теңізімен шектеседі. 13 ғасырдан 1559 жылға дейін Дитмаршен Киелі Рим империясының құрамындағы тәуелсіз шаруа республикасы және Ганза одағының мүшесі болды.

География

Аудан Солтүстік теңіз жағалауында орналасқан. Оңтүстікте Эльба сағасы, солтүстікте Эйдер сағасы оны қоршап тұрады. Бүгінде ол солтүстікте Эйдер өзенімен, шығыста және оңтүстік-шығыста Киль каналымен қоршалған, жасанды арал тәрізді. Бұл – бір кездері батпақтар мен шұңқырларға толы, жазық дала. Солтүстікке қарай Нордфрисланд және Шлезвиг-Фленсбургпен, шығысқа қарай Рендсбург-Экернфьордемен, ал оңтүстік-шығысқа қарай Штайнбургпен шектеседі. Оның құрлықтағы шекаралары шамамен Шарль Ұлы заманынан бері сақталған. Дегенмен, жерді мелиорациялау арқасында Дитмаршеннің ауданы дерлік екі есеге артты, өйткені теңізден жерлер қайтарылды. Шлезвиг-Гольштейндегі басты автомобиль және теміржол бағыттары солтүстік-оңтүстікке қарай жүргізілген, сондықтан Гамбург осы аймақ үшін ең қолайлы қала болып табылады. Ауданның солтүстік-оңтүстік бағыттағы ең ұзын жері – 54 шақырым, ал шығыс-батыс бағыттағысы – 41 шақырым. Шрум маңындағы ең биік нүкте теңіз деңгейінен бірнеше метр жоғары, ал Бург маңындағы ең төменгі нүкте теңіз деңгейінен төмен жатыр. Дитмаршеннің ландшафтының ерекшелігі Солтүстік теңізге байланысты. Батыстан шығысқа қарай Дитмаршен Вадден теңізі, тұзды дала, батпақ және geestland-тен тұрады. 6500 жыл бұрын Солтүстік теңізінің деңгейі бүгінгіге қарағанда жоғары болған, сондықтан жағалау жолы да geestland бойымен өтіп кеткен. Шамамен 4500 жыл бұрын, geestland құрылымдары құм мен қиыршық тас шөгінділері арқылы біріктіріліп, тілшелерді құрады. Тілшелердің артындағы аймақ су баспағандықтан, батпақтар, көлдер мен шұңқырлар пайда болды. Алғашқы өсімдіктер (шырақ) тамыр жайып, жер тұзды далаға, содан кейін батпаққа айналды. Бұл батпақтар Германияның ең құнарлы топырақтарының қатарына жатады. Дитмаршендегі көкөніс шаруашылығы Шлезвиг-Гольштейндегі ең жоғары өнімділікті қамтамасыз етеді. 8-ші ғасырдан бері Дитмаршен халқы теңізден қорғану үшін сойылған жерлерде (warf) тұрып келеді. 12-ші ғасырда олар жайылымдарын және егістіктерін қорғау үшін бөгеттер салуды бастады. Ал 15-ші ғасырдан бері теңізден жерлерді қайтарып алуда.

Флора мен фауна

Гест аймағында орман болғанымен, ағаштар батпақ жерлерде тек үйлер мен ауылдардың төңірегінде желден қорғау үшін кездеседі. Дәстүрлі түрде желден қорғайтын, тығыз жапырақ жамылғысы бар "Кникс" ағаштарынан жасалған ағаш қатарлары бар. Дитмаршенде бірнеше батпақтар орналасқан. Шлезвиг-Гольштейн батпақтарындағы әлі күнге дейін дерлік табиғи күйінде сақталған жалғыз батпақ – "Weißes Moor" (Ақ батпақ) ерекше мәнге ие. Шлезвиг-Гольштейн Вадден теңізі ұлттық паркінің бір бөлігі Дитмаршенде орналасқан. Бұл ауданның ең маңызды ортасы. Мұнда көптеген моллюскалар – екі жақтауы барлар мен жұмсақ денелілер, құрттар мен қабықтылылар кездеседі, олар ірі жануарларға тамақ етеді. Балықтар Вадден теңізін "балабақша" ретінде пайдаланады, онда олар өз балаларын қорғалған ортада өсіре алады. Көптеген құс түрлері Вадден теңізінде тұрақты мекендейтін болса, қалғандары оны қысқы орналасу немесе тоқтау орны ретінде пайдаланады. Дитмаршендегі типтік құстар: дунлин, қызыл түйін, ұзын құйрықты құс, солтүстік лапвинг, сақиналы плувер, еуразиялық остеркацтер, қаз және шағаланың көптеген түрлері, сэндвич терн, пид авоцет, брент қазы және барнакл қазы. Тамыз айында ғана 200 000 қарапайым шелбақ келеді. Шеңгелдер Вадден теңізінде қауырсындарын тастап, шамамен үш апта бойы ұша алмайды. Солтүстік-Батыс Еуропадағы көптеген шелбақтар осы уақытта осы аймаққа келеді. Фридрихсхог жағалауында және Нойфельд шығанағында үлкен тұзды батпақтар бар. Тришен, Тертиус және Блауорт атты үш құм жағасы теңізде орналасқан. Олар Германия жағалауындағы сирек қалған табиғи орталардың бірі және теңіз құстары мен етесіп жүретінлер үшін маңызды мекен. 1930 жылдары оларды адамдарға бейімдеуге жасалған сәтсіз әрекеттерден кейін, қазір олар ұлттық парктің құрамына кіреді және адамдарға кіруге тыйым салынған. Эйдер-Триен аңғарында ылғалды шалғынды жерлерді ұнататын көптеген құстар мекендейді.

Орта ғасырдың аяғы

Орта ғасырларда Дитмаршеннің батпақты ауылдары ерекше тәуелсіздікпен өмір сүрді. Көршілес князьдер Дитмаршенді өз билігіне бағындыруға жиі тырысты. 1180 жылдан кейін князь-архиепископ Зигфрид өзінің князьдік архиепископтығы Бременге тиесілі Дитмаршенді ағасы III Бернхардқа, жас Саксония герцогтығының герцогына тапсырды. Саксония герцогы ретіндегі жаңа лауазымында ол Эльба өзенінің оңтүстік жағалауында, Дитмаршенге қарама-қарсы Хадельн жерін басқарды. Асканиялықтармен араздасқан Шоуенбург графы Адольф III, Дитмаршенді де-факто өзіне қаратуға ұмтылды. Бернхардқа осы аумақты қайтарып алу міндеті жүктелді, бірақ ол сәтсіз аяқталды, нәтижесінде Адольф Дитмаршенге билік етуге мәжбүр болды. Князь-архиепископ Хартвиг II Дитмаршенге жорық дайындады. Бұл аймақ діни тұрғыдан Бремен архиепископтығына қарасты болғанымен және Гамбург соборындағы филиалы арқылы өкілдік етілгенімен, Бременнен әкімшілік билікті қабылдаудан бас тартты. Хартвиг III Адольфты Дитмаршенге деген талабынан бас тартуға көндірді, оның орнына Дитмаршенді бағындырғаннан кейін алынатын тұрақты салықтар төленуіне келісім берді. 1187 және 1188 жылдары Хартвиг пен оның одақтасы Ольденбург графы Морис I әскерлерін бастап Дитмаршенге шабуыл жасады. Дитмаршендіктің еркін шаруалары оған салық төлеуге уәде берді, бірақ Хартвиг пен оның әскері кеткен соң оны мазақтап, уәдесінен бас тартты. Дитмаршендіктер Шлезвиг герцогтығының уәкілі және Шлезвиг епископы Вальдемардан қолдау алды. Адольф III-ке және Морис I-ге сарбаздарына жалақы төлеуге міндетті болған Хартвиг қиын жағдайда қалды және екінші соғыс жүргізуге шамасы жетпеді. 1192 жылы Бремендік тарап Вальдемарды жаңа князь-архиепископ етіп сайлады. Вальдемар бұл сайлауды қуана қарсы алды, өйткені оның жаңа лауазымы Шлезвиг герцогы Вальдемармен және оның үлкен ағасы Данияның Канут VI-мен араздасуында көмектеседі деп үміттенеді. Бремен князьдік архиепископтығына кірмес бұрын ол Дитмаршеннің қолдауын алды.

Орта ғасырдың соңы

15 ғасырда дитмарсиандар шаруалар республикасын құрды. Көршілес князьдер бірнеше рет өздерінің рыцарьлары мен жалдамалы әскерлерімен тәуелсіз шаруаларды феодализмге бағындыруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. 1319 жылы Герхард III Вёрден шайқасында жеңіліске ұшырады. Саксен герцогы Эрик IV Дитмаршенге шабуыл жасағаннан кейін, дитмарсиандар оның күйеу баласы, Холштейн-Рендсбург графы Альберт II-ді осы шабуылға қатысқан деп айыптады. Ол бұл айыптауды 1403 жылы жасаған сәтсіз жаулап алу әрекеті үшін сылтау ретінде пайдаланды және науқан барысында алған жарақатынан қайтыс болды. 1468 жылы Дитмаршен Любекпен одақтасып, саудаға қатысты ортақ мүдделерін қорғады және аймақта феодализмнің таралуын тоқтатуға тырысты. Любекпен жасалған келісімге сәйкес, Ганзалық міндеттемелер мен артықшылықтар негізінде дитмарсиандар 15 ғасырда Ливониямен және көршілес Балтық аймақтарымен сауда жасады. Сол кездегі Хадельн жерінің вице-губернаторы Вурстен жеріндегі еркін фриз шаруаларын бағындыра алмады. Вурстен – Везер сағасындағы Солтүстік теңіздің батпағында орналасқан, Бремен князь-архиепископтығының ықпалындағы дербес аймақ болатын. Бұл еркін шаруалардың аймақтарын бағындыруға жасалған феодалдық әрекеттердің бастамасы болды және дитмарсиандар мен аймақтағы басқа батпақтардағы еркін шаруалар үшін ескерту ретінде қызмет етті. 1499 жылдың сәуір айында Ольденбург графы Иоанн XIV Везер және Солтүстік теңіздің батпақтарындағы Штадланд пен Бутжадингенге шабуыл жасады, себебі Бремен князь-архиепископтығы осы аймақтарға билік ету құқығын талап еткен. 1 тамызда альянс, енді Букстехуде де қосылған, Вурстенді қорғау және/немесе Хадельнге шабуыл жасау үшін 1300 жауынгер мен қару-жарақ жеткізуге міндеттенді. Дитмарсиан әскерлері Эльба өзенінен өтіп, Хадельн жерін жаулап алып, Магнусты жеңді. Қалалар бейбіт өмір сүргісі келсе, басқалардың ықпалынан азат болуды қаласа, дитмарсиандар еркін шаруалардың дербестігін қолдады. Гамбург пен Дитмарсиандар арасында келіспеушіліктер туды. 1499 жылдың 16 қыркүйегінде Гамбург жалдаған жер қызметшісі Бремен министрлігінің мүшесі Кордт фон дер Лийтты өлтіріп, Оттерндорф қақтығысын (Otterndorfer Streit) тудырды. Жер қызметшісі фон дер Лийтты дитмарсианның өлтіргені туралы қаңқу сөз таратты және қашып кетті. Гамбургтің жер қызметшілері кінәсі жоқ дитмарсиандарға шабуыл жасап, Оттерндорфқа жақын әскери лагерде 76 адамды өлтірді. Соңында, Рождество қарсаңында, Везер өзенімен Легеге келген Қара гвардия Вурстенге шабуыл жасауға тырысты. Бірақ, ондағы еркін шаруалар 26 желтоқсанда Веддварденге жақын жерде олардың шабуылын тойтарды. Содан кейін Гвардия солтүстік-шығысқа бет бұрып, Нейенвальде монастырын тонап, Хадельнге кірді. Род пен қалалардың бірлескен күштерін басып алды. Бремен рыцарьлары мен дитмарсиандардан қолдау алмағандықтан, 1500 жылдың басында Магнус үшін оны қайта басып алды. Род Генрих IV-ті өзінің жасағына қосты, Генрих IV және оның әскерлері Қара гвардияны қуалай бастады. Жылдар бойы дау-жанжалдан кейін, Дитмарш шаруалар республикасының сайланған басқару органы – 48-ші кеңес, 1523 жылдың тамызында Галликандық тәуелсіз католик шіркеуін құруға шешім қабылдады. Бұл шіркеу Гамбургтің капитул юрисдикциясын Дитмарштің барлық аймағында мойынламады. Капитул юрисдикцияны қайта ала алмады, соның ішінде Дитмарште алынатын шіркеулік алымдар мен айыппұлдардан үлесін де ала алмады. Реформация жақтаушыларының алғашқы уағыздауын қатаң түрде сынай отырып, 1524 жылдың желтоқсан айында Генрих Зутфенді өлтіргеніне қарамастан, лютерандық дін дитмарсиандардың арасында кеңінен тарала бастады. 1533 жылы 48-ші кеңес Дитмарш католик шіркеуін лютерандық мемлекеттік шіркеуге айналдырды.

Ортағасырдан кейінгі тарих

Хемингштедт жеңісінен кейін Дитмаршен өзінің өкілдерін Ханзалық мәжілістеріне (Ганза тағайындарына) үнемі жіберіп тұрды. 1554 жылы Ганзалық мәжіліс, еркін Дитмаршен шаруаларының бизнесімен айналысуы, еркін немесе тәуелсіз қалалардың азаматтары болып табылатын саудагерлермен теңестірілмейтінін, бірақ олардың Ганзаның барлық артықшылықтарынан пайдаланатынын растады. Осылайша, Дитмаршен саудагерлері, Тевтон Пруссиясынан келгендермен бірге, Ганза құрамындағы жартылай мүшелікке ие болды, бірақ тәуелсіз немесе еркін қалада азаматтық құқықтары болған жоқ. Тек 1559 жылы Дания королі мен Дитмаршен арасындағы соңғы қақтығыста ғана еркін шаруалар саяси және діни тәуелсіздігінен бас тартуға мәжбүр болды, бұл жеңістің нәтижесінде Штайнбургтан граф Иоган Ранцау басқарды, ол сол заманның ең көрнекті стратегияларының бірі болды. Осыдан бері Дитмаршеннің гербінде Ранцау рыцарын бейнелейтін атты жауынгер бейнеленген. Кейіннен бұл рыцарь Дитмаршеннің қасиетті покровительі саналған әулие Георгиймен теңестірілді. Жеңімпаздар – король Фредерик II, герцог Адольф және герцог Иоанн II Ұлы – Дитмаршенді екі бөлікке бөлді: оңтүстік бөлігі Даниямен жеке одақтағы Холштейннің құрамына кірді, ал солтүстік бөлігі Холштейннің басқа герцогтарының иелігіне өтті. 1773 жылдан бастап Холштейннің барлығы Даниямен жеке одақта болды және 1864 жылға дейін солай болды, содан кейін Екінші Шлезвиг соғысынан кейін Холштейн және Шлезвиг герцогтіктері неміс конфедерациясының оккупациялық аймағына айналды. Екі жылдан кейін, Австрия-Пруссия соғысынан кейін Дитмаршен Пруссия Корольдігінің құрамына кірді, ол Холштейн мен Шлезвигті аннексиялап, оларды кейіннен Шлезвиг-Гольштейн провинциясы етті. Дитмаршендегі орта ғасырлар 19 ғасырға дейін сақталды, осы кезде Киль каналы аяқталды, батпақтар кептіріле бастады және ауыл шаруашылығы реформалары жүргізілді. Шлезвиг-Гольштейн федералды жерінің ішінде аймақ 1970 жылы Дитмаршен ауданы ретінде біріктірілгенге дейін Нордердитмаршен (Солтүстік Дитмарш) және Зюдердитмаршен (Оңтүстік Дитмарш) аудандарына бөлінген.

Дәстүрлер

Дитмаршен халқы өзінің тарихына зор құрметпен қарады. Соңғы онжылдықтарда көптеген дәстүрлер қайта жандандырылды және дәстүрлі үлгіде жаңа шаралар ұйымдастырылды.

Тіл

Жоғары неміс тілі қазір басым тілге айналды, бірақ оның Holsteinisch түріндегі төменгі неміс тілі әлі де күнделікті сөйлесуде қолданылады. 1960 жылға дейін төменгі неміс тілі күнделікті қарым-қатынаста кеңінен таралған. Дитмаршенде 1960 жылға дейін туған көптеген адамдар төменгі неміс тілін ана тілі деп санайды. Төменгі неміс тілі қалалық жерлерге қарағанда ауылдық жерлерде жиірек кездеседі және көбінесе егде жастағы дитмарсиандар қолданады. Төменгі неміс тіліндегі "жоғары әдебиеттің" ең белгілі авторы – Хайде қаласынан шыққан Клаус Гротт. Бүгінгі Германияда төменгі неміс тілінде сөйлейтін ең танымал адам, әдетте, бұрынғы танымал жаңалықтар бағдарламасы Tagesschau-дың жүргізушісі болған, қазір төменгі неміс тілінде аудиокітаптар жазатын Вильгельм Вибен. Танымал қылмыстық телесериал Tatort-тың тек екі бөлімі ғана неміс көрермендері үшін субтитрлермен шығарылды. Осы бөлімдердің бірі Дитмаршенде өріледі: диалогтегі төменгі неміс тілінің жалпы неміс тілінде сөйлейтін көрермендерге түсініксіз болуы мүмкін деп есептелді.

Сәулет

Дитмаршен жерінде шіркеулер ұзақ уақыт бойы басымдық құрды. Шаруалар республикасында сарайлар ешқашан салынбаған. Салынған аз ғана қамалдар ұсақ рольдерді ғана атқарды және көптен бері негіздерге дейін тозды. Керісінше, шіркеулер рухани ғана емес, дүниелік биліктің де символы болды. Ортағасырлық республика шіркеулерге орталықтанған "Kirchspiele" ("шіркеу округтері") ретінде ұйымдасты. Дитмаршен шіркеуі – тек қана қасиетті ғимарат емес, сонымен қатар саяси жиналыстар өткізілетін басты орын болды. Рухани және саяси мәселелерді басқару бірдей адамдар мен бірдей жерде жүзеге асырылды, сондықтан өкілдік ететін тұрмыстық ғимараттарға қажеттілік тумады. Дитмаршендегі саяси және діни өмір 1867 жылы Шлезвиг-Гольштейннің Пруссияға енуіне дейін бөлінбеген күйде сақталды. Дитмаршеннің тегіс батпақты жерінде шіркеу мұнараларын көбінесе 10 шақырымнан астам қашықтықтан көруге болады. Шіркеулер Вессельбурен, Марне және Вёрден сияқты ауылдардың орталығындағы Терпеннің ең биік нүктесінде салынған. Ауыл көшелері орталық шіркеуге қарай бағытталған, бұл ауылдарға ерекше ортағасырлық сипат береді. Бұрынғы үйлер осы шіркеулерге орын ашу үшін бұрын алынып тасталған болуы мүмкін. Гестте ауыл шіркеуі ауылдың ортағасырлық шетінде немесе басқа үйлермен бірге орналасқан; Гест елді мекендері олардың шіркеулері салынбастан бұрын пайда болған және бұл шіркеулерді су тасқынынан қорғаудың ерекше қажеті болмады. Дитмаршеннің ең маңызды шіркеуі – Мелдорфтағы Санкт-Иоханнис шіркеуі (Айя Иоанн Баптист шіркеуі), оның үлкендігіне байланысты Мелдорф соборы деп те аталады. 9-11 ғасырларда ол Дитмаршендегі жалғыз шіркеу және Эльба өзенінің солтүстігіндегі сирек шіркеулердің бірі болды. Орта ғасырларда шіркеу Дитмаршеннің саяси округтерінің өкілдері жиналатын орын болды. Осы шіркеудің маңындағы жер Дитмаршендегі ең маңызды жиын орыны болды, ал Мельдорфтың өзі ерекше қалалық құрылымды дамытқан жалғыз елді мекен болды. Саяси орталық Хайдеге көшкеннен кейін де Мельдорфтағы Айя Иоанн шіркеуі Дитмаршендегі ең маңызды діни орын болып қала берді. Дитмаршендегі Реформация 1524 жылы Дитмаршеннің лютеран дініне өтуімен басталды. Қазіргі шіркеу 14 ғасырда салынған. Сыртқы жағы негізінен 19 ғасырда қайта жаңартылса, ішінде 1250-1300 жылдарға дейінгі готикалық сәулеттің іздерін көруге болады. Бұл суреттер Шлезвиг-Гольштейндегі ең әсем суреттердің бірі болып табылады, бұрынғы шаруалар республикасының байлығын көрсетеді. Хайдедегі Санкт-Юрген шіркеуі 15 ғасырда салынған шағын ғибадатхана ретінде басталып кеткен. Дитмаршендегі қақтығыстардың салдарынан Мельдорф орталық жиын орынының мәртебесінен айырылды. Солтүстік Дитмаршен халқы 1447 жылдан бастап "аф дер Хайдеде" ("айдалада") жинала бастады; кейіннен 48 кеңесі – ең маңызды отбасылардың өкілдері және Дитмаршеннің орталық шешім қабылдау органы Санкт-Юргенде жиналды. Ұзын, бір кемелі шіркеудің ядросы әлі де 15 ғасырлық ғимарат болып табылады. Оның сыртқы түріне 1724 жылы Иоганн Георг Шотт салған үш қабатты мұнара басымдық береді. Вессельбурендегі Санкт-Бартоломей де Иоганн Георг Шоттпен 1737/1738 жылдары салынған. Ол 1736 жылы Вессельбурн өртенгеннен кейін ескі шіркеулердің қалдықтарынан барокко стиліндегі ғимаратты тұрғызды. Оның пияз тәрізді күмбезі Солтүстік Германия үшін ерекше жайт. Сондай-ақ, 12 ғасырлық Теллингштедт шіркеуі және Хемме мен Бусумдағы шіркеулердегі "Гешлехтер" әулеттерінің дәстүрлі гербі де назар аударуға лайық.

Білім

1993 жылы Шлезвиг-Гольштейннің соңғы Фаххохшулесі (политехникалық институтқа ұқсас) Хайде қаласында құрылды. Фаххохшуле Весткустеде экономика, электротехника, ақпараттық технологиялар, халықаралық туризмді басқару және құқық салаларын 800 студент оқып жатыр. Кильдегі Христиан Альбрехт университетінің Бюсумда орналасқан Forschungs und Technologiezentrum Westküste (Батыс жағалау ғылыми-зерттеу және технологиялық орталығы) жағалау геологиясы, жағалау географиясы және жағалауды қорғау салаларын зерттейді. 2004 жылы Дитмаршен округіндегі мектептерде 17 900 оқушы білім алды. Округ бойынша алты гимназия, үш фахгимназия, екі кәсіптік-техникалық училище және 44 бастауыш мектеп бар.

Экономика

Дитмаршен экономикасы негізінен туризм, ауыл шаруашылығы және энергетикадан тұрады. Туризм солтүстікте Бюсумда, оңтүстікте Фридрихсхогта шоғырланған. Көптеген туристер Солтүстік теңіз жағажайларын тамашалау үшін отбасыларымен келеді. Велосипедпен саяхаттау үшін келетін туристердің саны да көп. Жыл сайын шамамен екі миллион туристің көбі Германиядан келеді. 2004 жылдың қыркүйек айындағы жұмыссыздық деңгейі 11,6% болды. Харц концепциясы енгізілгеннен кейін және жаңа статистикалық әдістер қабылданғаннан соң, 2005 жылдың қаңтарында жұмыссыздық деңгейі 17,4%-ға дейін өсті. Бұл көрсеткіш Шлезвиг-Гольштейн (12,7%) және Германияның қалған бөлігіндегі орташа көрсеткіштен әлдеқайда жоғары болды. Ауданның ірі жұмыс берушілері: Брунсбюттельдегі Bayer (1000 қызметкер), Sparkasse Westholstein (600 қызметкер), Хемингштедттегі Royal Dutch Shell мұнай өңдеу зауыты (570 қызметкер), Брунсбюттельдегі Sasol химия зауыты (570 қызметкер), Мельдорфтағы Evers баспаханасы (560 қызметкер) және Хайдедегі Beyschlag өндіріс орны. Бундесвер Хайдеде сержанттарды даярлайтын мектепке ие. Соңғы жылдары Дитмаршенде тұрып, Гамбургте және оның айналасында жұмыс істейтін адамдардың саны артып келеді. 2002 жылы 9200 адам ауданнан тыс жерлерде жұмыс істеуге кетті, оның ішінде 1700 адам Гамбургке бағыт алды.

Энергия

Германияда коммерциялық жел шаруашылығы Дитмаршенде басталды. Германияның алғашқы жел паркі 1987 жылы Кайзер Вильгельм Куг қаласында ашылды, 1983 жылдан 1987 жылға дейін тәжірибелік GROWIAN ("Große Windkraftanlage" – үлкен жел турбинасы) сол жерде орналасты. 2008 жылы әлемдегі ең биік жел турбинасы Эмден қаласының жанындағы эксперименталды Enercon E 126 болды. Дитмаршенде шамамен 800 жел турбинасы бар, олардың көбісі батпақты жерлерде орналасқан. Бұл Германиядағы барлық жел турбиналарының 5%-ы оның аумағының 0,15%-ында тұрғанын білдіреді. Бусумда, шағын әуежай олардың құрылысына кедергі келтіргеннен және Спишеркуг табиғат қорығынан басқа, бүкіл жағалау жел турбиналарымен жабылған. 2003 жылы олар шамамен киловатт-сағат энергия өндірді, бұл Дитмаршеннің энергия қажеттілігінің жартысына жуық. E. on Hanse компаниясының мәліметінше, жергілікті энергетикалық компания энергия үшін 59 миллион евро төлеген, ал турбиналар орналасқан фермерлерге 3-тен 5 миллион евроға дейін төленген. Ауданның салық түріндегі кірісі жылына шамамен 4 миллион евроны құрайды. Германияда коммерциялық жел шаруашылығы Дитмаршенде басталғандықтан, көптеген жел турбиналары салыстырмалы түрде ескі және аз электр энергиясын ғана өндіреді. Дегенмен, жел турбиналарына қызығушылық танытқандар үшін бұл қызықты контраст құрайды, себебі әртүрлі жұмыс істейтін жел турбиналарын бір-біріне жақын орналасқан жерде көруге болады. Жағалауға жақын орналасқан Mittelplate мұнай кен орны 2 миллион тонна мұнай өндіреді, бұл Германияның жалпы өндірісінің 54%-ын құрайды. Хемингштедттегі мұнай өңдеу зауыты жылына шамамен 4 миллион тонна мұнай өңдейді, оның бір бөлігі Mittelplate-тен, ал қалғаны Брунсбюттель порты арқылы жеткізіледі. Хайде мен Хемингштедт арасындағы тағы бір мұнай кен орны 1991 жылға дейін активті болды. Брунсбюттельдегі атом электр станциясы Германиядағы ең көне станциялардың бірі. Ол Шлезвиг-Гольштейндегі маңызды алюминий өнеркәсібіне арзан энергиямен қамтамасыз етеді және 2009 жылы жабылуы күтілуде.

Туризм

Дитмаршендегі басты туристік тартымдар – Солтүстік теңіз және Вадден теңізі ұлттық паркі. Ауданның шамамен 10 шақырымдай жасыл жағажайлары бар, ал Бюсумда жасанды құмды жағажай да бар. 2003 жылы 205 382 турист Дитмаршенде 1 173 205 түн өткізді, олардың көп бөлігі Бюсумда (756 630 түн), Фридрихсцогта (75 654 түн) және Бюсмер Дайхаузенде (33 811 түн) болды. Соңғы жылдары туризм аздап төмендегенімен, Шлезвиг-Гольштейн Балтық теңізі жағалауындағы туризмдей емес. Бұрынғы Варшава шартының елдері мен олардың Балтық теңізі жағалауларымен болған жаңа бәсекелестік Дитмаршенге олардың жағалау пішіндерінің өзгешелігіне байланысты аз әсер етті. Жағажайларға кіру үшін алым салу ауданда қызу пікірталас тудырып отыр. Бюсум (жыл сайын шамамен 1 000 000 адам жағажайға барады) және Фридрихсцог (300 000 адам) кіру үшін төлем қабылдаса, көптеген кішігірім жақын ауылдар мұндай алым салмайды. Дитмаршендегі туризм индустриясы туристік мүмкіндіктерді кеңейтуге тырысуда. Германияда фитнес пен денсаулыққа қызығушылық артып келеді, сондықтан велосипедтер мен роликтер үшін арналған жолдар салынуда. Солтүстік теңіз велосипед жолының бір бөлігі Дитмаршен арқылы өтеді. Дитмаршеннің шығысында Эдер өзені бойымен каноэ немесе каякпен экологиялық саяхаттар ұйымдастырылуда. Саясаткерлер мен туристік агенттіктер де ауданның мәдени және тарихи тамырларын атап көрсетуде.

Елтаңба

Аудандық гербінде Холштейн графының рыцары бейнеленген. Бұл герб Дитмаршенде көп жылдар бойы ұнамады, себебі ол басып алғандардың белгісі болды. Бұл елтаңба әкімдер қолданған, бірақ халық оны қабылдамады. 1930 жылы осы ежелгі антагонизмдердің мәнін жойғаннан кейін, бұл герб Оңтүстік Дитмаршен және Солтүстік Дитмаршен екеуі де сәл өзгеше түрінде қайта қолданысқа енгізілді. 1970 жылы екі аудан біріккенде, Оңтүстік Дитмаршеннің гербі жаңа біріккен ауданның символы болды.

Туининг

Дитмаршен қазіргі уақытта Ұлыбританияның Корнуолл графтығындағы Рестормельмен қалалық байланыс орнатып отыр. Басты байланыс Сент-Остл және Ньюквей қалаларымен, сондай-ақ Хайде қаласымен жүзеге асырылады.