Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англиядағы Дербишир графлығының тарихы
History of the county of Derbyshire in England
Дербишир тарихы соңғы мұз дәуірінен бері, 10 000 жылдан астам уақыттан бері адам қоныстануымен байланысты. Англиядағы Дербишир графлығы 11 ғасырда құрылған.
The history of Derbyshire can be traced back to human settlement since the last Ice Age, over 10,000 years ago. The county of Derbyshire in England dates back to the 11th century.
Дербиширдің пайда болуы
Дербишир алғаш рет 1048 жылы «Англосаксон хроникасында», «Солтүстік рецензия» деп аталатын D қолжазбасында еске алынады. Оның құрылуы Мерсия Корольдігінің Пик округінің таратылуының нәтижесі болған сияқты, ал хроникада 1048 жылға қатысты былай делінген: «her wæs eac eorðstyrung on Kalendas Maias on manegum stowum, on Wygracestre on Wic on Deorby elles gehwær, eac wæs swiðe mycel mancwealm orfcwealm, eac þæt wilde fyr on Deorbyscire micel yfel dyde gehwær elles.» («Бұл жылы мамыр айының басында көптеген жерлерде, Вустерде, Уикте, Дербиде және бүкіл Англияда жер сілкінісі болды; адамдар мен малдың қатты қырылуымен, ал Дербиширдегі және басқа жерлердегі өрт көп зиян келтірді»). Кейбір ескі дереккөздер 926 жылғы Хоуп және Эшфордтағы жерге қатысты жарлықты қате түрде «Дербиширде» деп көрсетеді, бірақ жарлықтың түпнұсқасында Дербишир деп жазылмаған, тек Хоуп және Эшфорд деп көрсетілген. Екінші жағынан, Мерсия Корольдігінің Пик округінің провинциясының кейінгі және соңғы айғағы 963 жылғы король Эдгардың жарғысында кездеседі, онда Вирксворт маңындағы Баллидон жері беріліп жатыр. Бұл жарлықта жер «in pago Pecset» деп, «Deorbyscire» емес деп аталады. Мерсия провинцияларының әкімшілік өзгерістері көбінесе король Эдгарға байланыстырылады, егер осылай болса, оның жарлықтарында бұл көрсетілуі керек еді, бірақ 963 жылғы Баллидон жарғысында мұндай көрсетілмеген. Сондықтан Дербиширдің құрылуы және Пексаеттің таратылуы 975 жылдан кейін Әтелредтің билігі кезінде болған болуы мүмкін. Пик округінің қалған бөлігі Нотингемширге (екі жүзге), Чеширге (бір жүзге) және Стаффордширге (бір, мүмкін екі жүзге) бөлінген, ал қалған жеті аудан Дербиширді құрады. Дербишир атауы көне ағылшын тіліндегі «shire» сөзінен шыққан, ол өз үкімшісі бар корольдіктің бөлігін білдіреді, ал Дерби қаласы оның әкімшілік орталығы болып табылады.
Derbyshire is first mentioned in the Anglo Saxon Chronicle in 1048 in Manuscript D, known as the "Northern Recension". Its creation appears to be a result of the dismemberment of the Mercian Kingdom's province of the Peak District and the chronicle says, under 1048: “her wæs eac eorðstyrung on Kalendas Maias on manegum stowum, on Wygracestre on Wic on Deorby elles gehwær, eac wæs swiðe mycel mancwealm orfcwealm, eac þæt wilde fyr on Deorbyscire micel yfel dyde gehwær elles.” ("This year also there was an earthquake, on the calends of May, in many places; at Worcester, at Wick, and at Derby, and elsewhere wide throughout England; with very great loss by disease of men and of cattle over all England; and the wild fire in Derbyshire and elsewhere did much harm"). Some old sources wrongly refer to a charter from 926 for land at Hope and Ashford as being “in Derbyshire” but the original of the charter does not say Derbyshire, it just says Hope and Ashford. On the other hand, the later and final appearance of the Mercian Kingdom's province of the Peak District occurs in a charter of King Edgar in 963, where land at Ballidon near Wirksworth is being granted. This charter refers to the land as being “in pago Pecset” not "on Deorbyscire". Administrative change of the Mercian provinces is often attributed to King Edgar and if this were so then his charters would reflect it, but the Ballidon charter of 963 does not. Therefore, it is more likely that the shiring of Derbyshire and the dismemberment of the Pecsaete took place after 975 in the reign of Æthelred the Unready with the remainder of the Peak District being hived off to Nottinghamshire (two hundreds); Cheshire (one hundred) and Staffordshire (one, possibly two, hundreds), the remaining seven forming Derbyshire. The name Derbyshire is derived from the Old English word shire, meaning a division of a kingdom with its own governor, with the town of Derby being its administrative centre.
Табиғат тарихы
Аймақтағы White Peak аймағы Дербишир Dome антиклинінің әктас ландшафтының құрметіне аталған. Карбон кезеңінің әктасы шамамен 300 миллион жыл бұрын қалыптасқан, ал плато теңіз деңгейінен әдетте 200-300 метр биіктікте жатыр. Бұл әктас жартасы батыс, солтүстік және шығыс жағынан жас құмтастар (gritstones) мен тақтатастардан тұратын, ат тұмсығы тәрізді пішіндес Dark Peak деп аталатын формациямен қоршалған.
The White Peak area of the county is named after the limestone landscape of the Derbyshire Dome anticline. The carboniferous limestone was formed about 300 million years ago and the plateau is generally between 200m and 300m above sea level. This limestone outcrop is surrounded on the west, north and east by a horseshoe shaped formation of younger sandstones (gritstones) and shales, known as the Dark Peak.
Тарихқа дейінгі дәуір
Адам қонысының палеолиттік қалдықтары Кресвелл жартасынан (Честерфилд пен Уоркшоптың арасында), Букстон қаласының жанындағы Доуэлл үңгірінен және Фокс үңгірінен, ал Болсовер қаласының жанындағы Аш ағашы үңгірінен және Лангвит үңгірінен табылды. Кресвелл жартасының шатқалдағы үңгірлердегі табылған заттарға ежелгі тас өрнектері, тас балқылар және гиена мен жүнді мүйізтүйелердің сүйектері кіреді. Арбор Лоу неолиттік хенджі – Дербиширдегі ең үлкен тас шеңбері, сонымен қатар округте Doll Tor, Nine Ladies, Nine Stones Close және The Bull Ring сияқты көптеген басқа неолиттік және қола дәуірі хендждері де бар. 1984 жылы Букстон қаласындағы Лисмор даласында тас дәуірі қонысының қалдықтары (мезолиттік ағаштан жасалған дөңгелек үй және екі неолиттік ұзын үй) табылды. Темір дәуірінде Назе замогында (Chapel en le Frith қаласын бақылайтын), Фин Копта (Ашфорд-ин-де-Уотер қаласының жанында) және Мам Торда (Кэстлтон қаласын бақылайтын) төбелер болған. Бұл орындардың барлығы дерлік қорғалатын ескерткіштер болып табылады.
Paleolithic remains of human settlement have been discovered at Creswell Crags (between Chesterfield and Worksop), in Dowel Cave and Fox Cave near Buxton and in Ash Tree Cave and Langwith Cave near Bolsover. The finds in the caves at Creswell Crags gorge include ancient rock art, stone axes and bones from hyena and woolly rhinoceros. Arbor Low Neolithic henge is the largest stone circle in Derbyshire and there are numerous other Neolithic and Bronze Age henges in the county including Doll Tor, Nine Ladies, Nine Stones Close and The Bull Ring. The remains of a Stone Age settlement (a Mesolithic timber roundhouse and of two Neolithic longhouses) was discovered in 1984 at Lismore Fields in Buxton. There were Iron Age hillforts at Castle Naze (overlooking Chapel en le Frith), Fin Cop (near Ashford in the Water) and Mam Tor (overlooking Castleton). These sites are nearly all protected Scheduled Monuments.
Римдік
Б.з.б. 1-ғасырда Британияны римдіктер жаулап алғанға дейін Дербишир Корэтани тайпасының аумағында орналасқан. Кейіннен ол Флавия Цезаренсис рим провинциясының құрамына кірді. Римдіктер 1-5 ғасырларда Британия провинциясын басып алған кезеңде Дербиширде әскери бекіністер, жолдар және қорғасын кендерін игерді. Бекіністер Дервентиода (Дербиге жақын Кіші Честер), Честерфилдте, Меландрада (Глоссоп) және Навиода (Ноедегі Брау) орналасқан. Әр бекіністің төңірегінде азаматтық елді мекендер (викустар) болды. Аква Арнеметия (тоғай құдайының сулары) – Бекстонның табиғи жылы бұлақтарының маңында салынған римдік моншалар қаласы. Лутударум – Вирксворт және Карсингтон аймағындағы римдік қорғасын кенін өндіру орталығы. Райклид көшесі Дербиді (содан кейін Глостерширге) Честерфилдпен (содан кейін Йоркширге) байланыстырды. Батам қақпасы ("моншаларға баратын жол") Темплбро фортынан (Ротерхамға жақын) Навио фортына және Бэкстонға дейін созылды. Доктор қақпасы Честерфилдті Навио арқылы Глоссоппен байланыстырды, ал The Street римдік жолы Глоссоптан Бекстон арқылы Дербиге қарай жалғасты. Этельред Дайынсыз патша мен Ұлы Альфред патша тұсында Дербиширде сакстар мен даниялықтар арасында көптеген шайқастар болды. Викингтер Дерби қаласын көп жылдар бойы басып алды.
Before the Roman conquest of Britain in the 1st century AD, Derbyshire was within the territory of the Coretani tribe. It then became part of the Roman province of Flavia Cæsariensis. The Romans established military forts, roads and lead mining in Derbyshire, during their occupation of the province of Britannia during the 1st to 5th centuries. Forts were situated at Derventio (Little Chester near Derby), Chesterfield, Melandra (Glossop) and Navio (Brough on Noe). Each fort had a civilian settlement (vicus) around it. Aquae Arnemetiae (waters of the goddess of the grove) was a Roman bath town, founded around the natural warm springs of Buxton. Lutudarum was the Roman lead mining centre in the area of Wirksworth and Carsington. Ryknield Street connected Derby (and on to Gloucestershire) with Chesterfield (and on to Yorkshire). Batham Gate ("road to the bath town") ran from Templebrough fort (near Rotherham) to Navio fort and on to Buxton. Doctor's Gate linked Chesterfield with Glossop via Navio, The Street Roman Road ran from Glossop through Buxton and on toward Derby. During the reigns of King Æthelred the Unready and King Alfred the Great, there were numerous battles between the Saxons and the Danes in Derbyshire. The Vikings occupied the town of Derby for many years.
Ортағасырлық жүздер
Дербишир дәстүрлі түрде жүзге бөлінген, атап айтқанда Апплетри, Хай Пик, Морлистон және Литчерч, Рептон және Гресли, Скарсдейл, Вирксворт. Бұл Domesday Book-та тіркелген алты ертерек Wapentake-ге негізделген, соның ішінде Walecross Wapentake-і Repton және Gresley-ге, ал Hamenstan Wapentake-і High Peak және Wirksworth-қа бөлінген, және жүздердің немесе Wapentake-тердің аттарында басқа да біртіндеп өзгерістер болған. Дербиширдің солтүстік-батыс Лестерширде Меашам мен Донисторпты қоршап тұрған бөлігі болған. Бұл 1844 жылы реттелмеген және 1888 жылы округтік кеңестер құрылғанда Лестерширге қосылған. Эксклав пен Дербиширдің арасындағы, Оверсил мен Нетерсилді қамтитын Лестерширдің тар жолағы қазір Дербиширдің бөлігі саналады. Одан басқа, тарихи Дербиширдегі Доре, Нортон және Тотли сияқты бірнеше приходтар қазір Оңтүстік Йоркширдегі Шеффилд қаласының құрамында, бұрын Скарсдейл Wapentake-іне қараған. Нормандтар шапқаннан бастап Пик Корольдік орманы корольдік аң аулау қорығы ретінде құрылды және Дербиширдің солтүстік-батысының көп бөлігін қамтыды. Оны Уильям Певерел басқарды және 1305 жылы оның ауданы шамамен 100 шаршы мильді құрады.
Derbyshire was traditionally divided into Hundreds, namely Appletree, High Peak, Morleyston and Litchurch, Repton and Gresley, Scarsdale, Wirksworth. These were based on the six earlier Wapentakes recorded in the Domesday Book, with a split of Walecross Wapentake into Repton and Gresley and a split of Hamenstan Wapentake into High Peak and Wirksworth taking place, among other gradual changes in the Hundred or Wapentake names. Derbyshire had a detached part in north western Leicestershire, surrounding Measham and Donisthorpe. This escaped regularisation in 1844, and was incorporated into Leicestershire in 1888 when the county councils were set up. The thin strip of Leicestershire between the exclave and Derbyshire, containing Overseal and Netherseal, is now considered part of Derbyshire. Apart from this, some parishes in historic Derbyshire, including Dore, Norton and Totley, are now in the City of Sheffield in South Yorkshire, having formerly been in the Scarsdale Wapentake. From the time of the Norman Conquest the Royal Forest of Peak was established as a royal hunting reserve and it covered most of the north west of Derbyshire. It was administered by William Peverel and in 1305 it extended over about 100 square miles.
Елизавета дәуірі
Елизавета I билік құрған кезеңде Чатсворт үйі (17 ғасырдың соңында қайта салынған), Хардвик залы, Пэдли залы және Барлборо залы сияқты бірнеше елизавета шағын үйлер салынды. Шотландия королевасы Мэри 1569 және 1584 жылдар аралығында бірнеше рет Шрусберидің 6-шы графы Джордж Талботтың күзетінде, патшалық бұйрық бойынша Чатсворт үйінде ұсталды. 1573 жылдан 1584 жылға дейін ол жыл сайын ревматизмін емдеу үшін Бекстон қаласына қауіпсіздік шараларымен, бір айға дейін баруға рұқсат алды.
During the reign of Elizabeth I, several Elizabethan great houses were built including Chatsworth House (rebuilt in the late 17th century), Hardwick Hall, Padley Hall and Barlborough Hall. Mary Queen of Scots was held in custody (on royal command) by George Talbot, 6th Earl of Shrewsbury at Chatsworth House several times between 1569 and 1584. She was permitted to visit the spa town of Buxton to ‘take the cure’ for her rheumatism most years from 1573 to 1584, under guard and for up to a month at a time.
Стюарт
Дербишир 1642–1646 жылдардағы ағылшын азамат соғысы кезінде парламент жақтастарына ("Roundheads") қосылды. Хоптон Холлдан сэр Джон Гелл Дербиширде полк құрып, Дербиді роялистердің ("Кавалерлер") қауіп-қатерлерінен қорғады. 1644 жылы роялистер Эггинтон Хит шайқасында жеңіліске ұшырады. Девоншир герцогы, Чатсворт үйінің иесі Уильям Кавендиш, роялист болғандықтан елден қуылды және тек 1660 жылы монархия қалпына келтірілген соң ғана отанға оралды. Ол корольдік бекінісіне айналуын болдырмау үшін қиратылған Болсовер қамалын жөндеді. 1665–1666 жылдардағы Ұлы оба кезінде Еям ауылы айналасындағы қалалар мен ауылдарға жұқпасын болдырмау үшін өзін-өзі оқшаулады.
Derbyshire was aligned to the Parliamentarians ("Roundheads") during the English Civil War of 1642–1646. Sir John Gell of Hopton Hall raised a regiment in Derbyshire and fortified Derby against threats from the Royalists ("Cavaliers"). In 1644 the Royalists were defeated at the battle of Egginton Heath. The Duke of Devonshire, William Cavendish of Chatsworth House, was a Royalist and went into exile, only returning with The Restoration of the monarchy in 1660. He repaired Bolsover Castle, which had been ruined to in order prevent it becoming a Royalist stronghold. During the Great Plague of 1665–1666, the village of Eyam famously isolated itself to prevent spreading the bubonic plague to the surrounding towns and villages.
Өнеркәсіптік революция
18 ғасырдың басында Ричард Аркрайт Дервент өзенінің жанындағы Кромфорд пен Матлок-Батт қалаларында жаңа машиналарды қолданып, мақта илеу фабрикаларын ашты. Кромфорд, Масон, Дерби жібек фабрикалары және Бельпердегі Джедедая Струтт фабрикалары өнеркәсіптік тоқыма фабрикасы жүйесін дамытты. Дервент аңғарындағы фабрикалар қазір ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Кромфорд және Хай Пик темір жолы 1831 жылы Кромфорд каналы мен Уэйли көпіріндегі Пик Форест каналы арасындағы өнеркәсіптік тауарларды тасымалдау үшін салынып аяқталды. Бакстон аймағында ғасырлар бойы әк тас кеніштерінде жұмыс істеу және әк күйдіру жүргізіліп келеді. Индустриялық революция кезінде әкке (немесе тез өртелетін әкке) деген сұраныс күрт өсті. Бакстон арқылы Кромфорд және Хай Пик темір жолының келуі кеніштерді одан әрі кеңейтуге мүмкіндік берді. 19 ғасырда Бакстоннан шыққан әк Ланкаширдің мақта өнеркәсібі үшін Нортвичте сода жасауға, ал Сент-Хеленсте шыны өндірісіне жіберілді. Дербиширде қорғасын Рим дәуірінен бері қазылып келеді. 16 ғасырдың соңында қорғасын кенін өнеркәсіптік деңгейде балқыту үшін сумен және ағаш немесе көмірмен жұмыс істейтін балқыту фабрикалары пайда болды. Бэйкуэлл маңындағы Магпи кеніші, Латкилл Дейл кеніштері және Бонсалдағы Бойз және Бекон кеніштері 17-19 ғасырлар аралығында өндірісті арттыру үшін жаңа технологияларды енгізді. Дерби 19 ғасырда инженерлік орталық ретінде дамыды және Солтүстік Мидленд темір жолының базасы болғандықтан ірі темір жол вагон жасау орталығына айналды.
In the early 18th century, Richard Arkwright established cotton spinning mills, using pioneering machinery, by the River Derwent at Cromford and Matlock Bath. The Cromford Mill, Masson Mills, Derby Silk Mill and Jedediah Strutt’s mills at Belper developed the industrial textile factory system. Derwent Valley Mills is now a UNESCO World Heritage Site. The Cromford and High Peak Railway was completed in 1831, to carry industrial goods between the Cromford Canal and the Peak Forest Canal at Whaley Bridge. Limestone quarrying and lime burning has taken place around Buxton for centuries. Demand for lime (also known as quicklime) grew dramatically during the Industrial Revolution. The arrival of the Cromford and High Peak Railway through Buxton generated further expansion of quarrying. During the 19th century lime from Buxton was supplied to make soda ash in Northwich for the Lancashire cotton industry and for glass manufacture in St Helens. Lead has been mined in Derbyshire since Roman times. In the late 16th century watered powered smelting mills, with furnaces fired by wood or charcoal, were introduced to smelt lead ore on an industrial scale. Magpie Mine near Bakewell, Lathkill Dale mines and the Beans and Bacon mine near Bonsall adopted innovative machinery to increase production throughout the 17th to 19th centuries. Derby developed as an engineering centre in the 19th century and became a major railway manufacturing centre as the base for the North Midland Railway.
Георгий және Виктория дәуірлері
Бекстон мен Матлок-Бат 18-ші ғасырда шипажай қалалары ретінде дамыды. Девоншир герцогтары Бэкстон үшін Бат және Харрогейт сияқты шипажай қалаларымен бәсекелесу мақсатында Кресцент және Бэкстон моншаларын салуға бұйрық берді. 1698 жылы Матлок-Батта жылы су бұлақтары табылды және Виктория дәуірінде ол танымал шипажай орнына айналды. 19-шы ғасырда теміржолдың енгізілуі Лондон мен Манчестерден Пик округі қалаларына келушілердің санын едәуір арттырды.
Buxton and Matlock Bath were developed as spa towns during the 18th century. The Dukes of Devonshire commissioned the building of the Crescent and Buxton Baths for Buxton to rival the spa towns of Bath and Harrogate. In 1698 warm springs were discovered at Matlock Bath and by Victorian times it had become a fashionable spa destination. The advent of the railways in the 19th century brought much greater numbers of visitors from London and Manchester into the Peak District towns.