Кіріспе
Азаматтық іс-қимыл партиясы (Citizens' Action Party, PAC) – Коста-Рикадағы саяси партия. Оның бағдарламасы азаматтардың саяси өмірге қатысуы мен белсенділігін арттыруға бағытталған. Партияның негізгі ұстанымдарының бірі – жемқорлыққа қарсы күресу, оны елдің қалыптасуының тежелуіне және сайлаушылардың бейжайдығына себеп болатын басты фактор деп санайды. Бұл партия Коста-Риканың Орталық Америка еркін сауда аймағына кіруіне қарсы өткен сәтсіз науқанды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды.
Құрылтай және 2002 жылғы сайлау
PAC 2000 жылдың желтоқсанында Коста-Риканың екі дәстүрлі партиясы – Ұлттық азаттық партиясы және Социал-христиандық бірлік партиясының бірнеше наразылары құрды. Бастапқыда сыбайлас жемқорлыққа қарсы партия ретінде құрылған ол, 2002 жылғы жалпы сайлауда күшті көрсетілім жасап, Коста-Рика саяси аренасын таң қалдырды. Президенттік сайлауда партияның негізін қалаушы және үміткер Оттон Солис дауыстардың 26 пайызын алып, Коста-Рикада үшінші партия үшін беспрецедентті нәтиже көрсетті және PLN мен PUSC арасында екінші тур өткізуге себеп болды. Партия халықтың 21,9 пайызының қолдауын және 57 орынның 14-ін жеңіп алып, заң шығарушы жиналыстағы үшінші күшті саяси күшке айналды. Бірақ бірнеше айдан кейін, ішкі даулардың нәтижесінде партияның 14 депутатының алтауы партиядан шығып кетті, соның салдарынан PAC-та тек сегіз орын қалды.
2006 жылғы сайлау
2006 жылғы 5 ақпанда өткен парламенттік сайлауда партия 57 орынның 17-сін жеңіп алды. Оттон Солис президенттікке қайта кандидат болды, бірақ PLN партиясының Оскар Ариас Санческе дауыстардың 2 пайызынан кемімен жеңілді. Ариас екінші турдан қашу үшін қажетті 40 пайыздық шектен бірнеше мың дауысқа ғана басымдықпен өтті. Бұзылған бюллетеньдер саны Солис пен Ариас арасындағы айырмашылықтан артық болды. 2006 жылғы сайлаудан кейін Оттон Солис бір жыл саясаттан кетіп, АҚШ-та оқытумен айналысты. PLN партиясының бұрынғы бас хатшысы Луис Гильермо Солистің аты "топтың" отырыстарында айтыла бастады, бұл PAC шенеуніктерінің бейресми жиыны, бұрынғы депутат Альберто Салом басқарды. PAC шенеуніктерінің бірнешесі Луис Гильермо Солистің Сан-Хоседе депутаттыққа және 2010 жылы вице-президенттікке кандидат болуын қалады. Олар 2014 жылғы сайлауға дайындықпен байланысты "топтың" отырыстарына одан кейін қатысты.
2018 жылғы сайлау
Үшінші ұлттық конвенция тек екі кандидат арасында өтті, екеуі де ПАК-тың бірінші кабинетінің бұрынғы министрлері: Экономика министрі Велмер Рамос және Еңбек министрі Карлос Альварадо. Рамос экономист, әлеуметтік тұрғыдан консервативті және "оттонист" фракциясына жақын болса, Альварадо жазушы және саясаттанушы, әлдеқайда либералды және жас, "прогрессист" фракциясына жақын еді. Альварадо алғашқы сайлауда жеңіске жетіп, үкімет кезінде ПАК партиясының тұңғыш рет кандидат атанды. Луис Гильермо Солис үкіметінің беделіне нұқсан келтірген "Цементазо" жанжалына қарамастан, Альварадоның прогрессивті көзқарастары оны екінші турға шығарды. Бұл, евангелистік христиан әншісі және ультра-консервативті кандидат Фабрисио Альварадоның, ЖАХР-ның (IACHR) бірқалай еркектердің арасындағы некеге рұқсат беру туралы шешіміне қарсы толқыннан кейін өсуіне жауап ретінде болды. Альварадо екінші турда үлкен артықшылықпен, дауыстардың 60% және 1,300,000-нан астам дауыспен жеңіске жетті, ал оның қарсыласы 39% және шамамен 800,000 дауысқа ие болды. Бұл партияның екінші турда миллионнан астам дауыс жинаған екінші реті болды.
Платформа
Сыбайлас жемқорлықпен күресу PAC құрылғаннан бері басты мақсаттарының бірі болғанымен, Солис партияның бағдарламасын кеңейтті. Ол инфрақұрылымды дамытуды, Коста-Риканың баршаға арналған денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру жүйелерін күшейтуді және экологиялық саясатты ілгерілетуді жоспарлап отыр. Тарихи тұрғыдан алғанда, PAC CAFTA сияқты еркін сауда келісімдеріне қарсы болды, ал Солис бұл келісімнің тиісінше орындалмағанын айтады. Бұдан өзге, PAC елдің салық жүйесінің жеткіліксіз екенін мәлімдейді, оның орнына прогрессивті жүйе қажет екенін жеткізеді.
Халықаралық қатынастар
PAC прогрессивті альянстың мүшесі. Ол басқа прогрессивті және социал-демократиялық партиялармен бейресми қарым-қатынас ұстап тұрады. Оттон Солис Коста-Рикаға сапары кезінде Чилидің Социалистік партиясының өкілі Рикардо Лагоспен, Кристина Фернандеспен және АҚШ Демократиялық партиясының мүшелерімен жеке кездесті.
Эстафа істері
2016 жылы партия қазынашысы Мейнор Стерлинг пен штаб-пәтердің қызметкері Боланос партия тарапынан сыйға берілген тауарлар мен қызметтер үшін Жоғарғы сайлау сотынан ақша алуға тырысқандары үшін кінәлі деп танылды, нәтижесінде партия қаржыны заңсыз пайдаланғаны үшін сотталды. Сот шешімімен 500 миллион колона айыппұл салынды және екеуі де түрмеге жабылды. 2020 жылдың желтоқсанында PAC мемлекетке жасалған алаяқтық үшін қарызды өтеу мақсатымен қайырымдылық көмек сұрауға мәжбүр болды.
PAC-тің басқа да елеулі мүшелері
PAC-тің белгілі мүшелері Аты (тегі, аты) Ескертулер Кэмпбелл Барр, Эпси Депутат (2002–2006 және 2014–2018 жж.), партия президенті (2005–2009 жж.), саясаткер, азаматтық құқықтарды қорғаушы. Бланко, Вильфридо Абель Пачеко әкімшілігінің Білім вице-министрі (2002–2006 жж.). Бұрынғы PLN мүшесі. Каразо Зеледон, Родриго Альберто Ұлттық омбудсмен (1993–1997 жж.) және депутат (2002–2006 жж.). Бұрынғы президент Родриго Каразо Одионың ұлы. Чакон Эчеверрия, Ана Хелена Абель Пачеко әкімшілігінің Қоғамдық қауіпсіздік министрі (2002–2006 жж.), депутат (2006–2010 жж.), Луис Мануэль Чаконның қызы (PUSC-тің негіс қалаушы мүшесі), вице-президент (2014 ж.). Салом Эчеверрия, Альберто Коста-Рика университет студенттері федерациясының президенті (1974–1975 жж.), Коста-Рика Ұлттық университетінің вице-президенті (1995–2000 жж.), PAC депутаты (2006–2010 жж.). Канас Эскаланте, Альберто PAC-тің негіс қалаушы мүшесі, 1948 жылғы Екінші Республиканың Құрылтайшы Кеңесінің хатшысы, 1948–1949 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымының елшісі, «Editorial Costa Rica» президенті, депутат (1962–1966 жж.), Заңнамалық Ассамблеяның президенті (1994–1998 жж.), премьер-министр (1970–1974 жж.). Фаллас, Хелио Рафаэль Анхель Кальдерон Фурнье әкімшілігінің жоспарлау министрі (1990–1994 жж.), Абель Пачеко әкімшілігі кезіндегі тұрғын үй министрі (2002–2006 жж.), вице-президент (2014 ж.). Салас Бонилья, Хорхе Антонио Тибас кантонының мэрі (2007–2011 жж.). Солано, Эрнан Абель Пачеко әкімшілігінің (2002–2006 жж.) жастар вице-министрі. Бұрынғы PUSC мүшесі. Солис Фаллас, Оттон Оскар Ариас әкімшілігінің жоспарлау министрі (1986–1988 жж.), депутат (Фигуэрес әкімшілігі) (1994–1998 жж.), PAC-тің негіс қалаушы мүшесі, PAC-тің үш рет президенттік кандидаттығы, депутат (2014–2018 жж.). Солис Боланос, Рональд PAC депутаты (2006–2010 жж.), CAFTA-ға қарсы белсенді, кәсіпкер. 2013 жылғы PAC президенттік праймеризіне қатысты. Солис Ривера, Луис Гильермо Саясаткер, тарихшы, Латын Америкасы зерттеулерінің профессоры. Бұрынғы PLN бас хатшысы. 2014–2018 жылдар аралығында сайланған президент. Трехос Лалли, Эдуардо Халықаралық саяхатшы және кеңесші, қазіргі барлау директоры. Вильясусо, Хуан Мануэль Луис Альберто Монге әкімшілігінің Коста-Рика электр энергиясы институтының президенті (1982–1983 жж.), Луис Альберто Монге әкімшілігінің жоспарлау министрі (1983–1986 жж.). Бұрынғы PLN мүшесі.
Президенттік
Сайлау үміткері Бірінші тур Екінші тур Дауыс % Орын Нәтижесі Дауыс % Орын Нәтижесі 2002 жылы Оттон Солис 400,681 26.19% 3-орын 2006 жылы 646,382 39.80% 2-орын 2010 жылы 464,454 25.15% 2-орын 2014 жылы Луис Гильермо Солис 629,866 30.64% 1-орын ─ 1,314,327 77.81% 1-орын 2018 жылы Карлос Альварадо Кесада 466,129 21.63% 2-орын ─ 1,322,908 60.59% 1-орын 2022 жылы Уэлмер Рамос Гонсалес 13,803 0.66% 10-орын
Парламент
Сайлау жетекшісі Дауыстар % Орын +/– Үкіметтік позиция 2002 Оттон Солис 334,162 22.0% Жаңа 3-орын 2006 409,030 25.3% 3 2-орын 2010 334,636 17.6% 6 2-орын 2014 Луис Гильермо Солис 480,969 23.4% 2 2-орын 2018 Карлос Альварадо Кесада 347,703 16.3% 3 3-орын 2022 Уэлмер Рамос Гонсалес 44,622 2.2% 10 7-орын