Кіріспе

Лекумберри сарайы – Мексика қаласының солтүстік-шығысында орналасқан, бұрын түрме болған үлкен ғимарат. Халық арасында "Лекумберридің қара сарайы" деп белгілі бұл ғимарат 1900 жылдан 1976 жылға дейін жаза тартатын орын ретінде пайдаланылды. Оны президент Порфирио Диас ашқан. 1976 жылы түрме ретінде қолданысы тоқтатылып, 1980 жылы елдің Ұлттық мұрағатына тапсырылды. Ұлттық мұрағат – Америкадағы ең ежелгі тарихи мұрағаттардың бірі.

Орналасуы, құрылымы және қолданылуы

Паласио де Лекумберри Мехико қаласы Федералдық округінің Солтүстік-Шығыс шекарасында орналасқан. Ғимарат 1900–1976 жылдар аралығында түрме ретінде, ал 1980 жылдан бастап Елдің Ұлттық мұрағаты ретінде пайдаланылды. Түрме негізінен қарсы тараптың маңызды саяси кеңесшілерін немесе елге қарсы қылмыскерлерді қамау үшін салынған. Құрылысы 1888 жылы басталды. Паласионың дизайны мен идеясын Мигель С. Македо жасаған, ол Мексика революциясы кезінде бірнеше ай түрмеде отырған. Дизайны Джереми Бентамның Паноптикон архитектуралық үлгісіне негіделген. Бұл үлгі бір күзетшіге тұтқындарды олардың байқалып отырғанын сезбей-ақ бақылауға мүмкіндік береді; сондықтан олар әрқашан қарауға түсіп тұрғандай әрекет етеді. Түрме 800 еркек, 180 әйел және 400 балаға есептелген. Онда 804 камера, шеберханалар, балалар бағы, ас дайындау және нан пісіру шеберханалары болған. Әрі, үкіметтік кеңсе, медициналық және күту бөлмелеріне арналған бөлімдер де қарастырылған.

Тұрғын үй жағдайы

Колумбиялық ақын Альваро Мутистің "Лекумберридің күнделігі" 1958 жылы түрмеге қамалғаннан кейінгі өмірін баяндайды. Түрмедегі жағдайлар тұтқындарға қараған күзетшілер мен персоналдың қатысы салдарынан өте қауіпті болды. Азаптаулар мен ұрып-сапалау кең таралған. Түрме жүйесінде сыбайлас жемқорлық та болды.

Қылмыскерлер

Алғашқы тұтқындардың көпшілігі Порфирио Диас және оның үкіметіне саяси қарсылық көрсеткендер еді. Мексика 68 студенттік наразылықтары және 1970 жылдардағы "Қанды соғыс" кезінде солшыл саяси тұтқындарды ұстады. 1913 жылы "Қиын он күн" оқиғасы кезінде президент Франсиско И. Мадеро мен вице-президент Хосе Мария Пино Суарес Лекумберриге жол тартқанда қанымен сұйылды. 76 жыл бойы түрме ретінде пайдаланылған кезеңде, бар болғаны екі адам тірі күйінде қашуға мүкіндік алды. Біріншісі, Панчо Вилла, 1912 жылы қашқан Мексика революциясының генералы еді. Екіншісі – кокаин контрабандасы үшін сотталған америкалық Дуайт Уоркер. Өзінің сол кездегі әйелінің көмегімен Уоркер 1975 жылдың 17 желтоқсанында әйел кейпінде қашып кетті. Кейін олар өздерінің басынан өткен оқиғалары туралы "Escape" атты кітап жазды.