Кіріспе

Бір жынысты адамдармен әлеуметтену

Социологияда гомосоциализм – романтикалық немесе сексуалдық сипаттамасы жоқ, мысалы, достық, ұстаздық немесе басқа да бір жынысты қарым-қатынастарды білдіреді. Зерттеушілер бұл ұғымды негізінен ер адамдардың қоғамдағы үстемдігін қалай сақтайтынын түсіндіру үшін пайдаланады. Гомосоциализмді Ева Кософски Седжвик ерлердің гомосоциалдық құштарлығын талқылағанда танымал етті. Седжвик бұл терминді гомосексуализмнен ажырату және гомосексуализмге деген қорқыныш немесе жек көрумен қатар ерлердің байланысының бір түрін білдіру үшін қолданды. Жан Липман Блюмен одан бұрын (1976) гомосоциализмді сексуалдық емес, әлеуметтік бағыттылық ретінде анықтаған. Гомосоциализмге қарама-қарсы гетеросоциализм – қарама-қарсы жынысты адамдармен сексуалдық қатынассыз әлеуметтік қарым-қатынастарды сипаттайды.

Эмпирикалық дәлелдер

Роуз ұсынған зерттеуде 20 мен 28 жас аралығындағы ерлер мен әйелдер бір жынысты және әртүрлі жынысты достық қарым-қатынастарды бағалау бойынша тексерілді. Нәтижелер ерлер мен әйелдердің бір жынысты қарым-қатынастарды артық көретінін көрсетті. Әртүрлі жынысты қарым-қатынастарды ерлер мен әйелдер бір жынысты достыққа қарағанда аз пайдалы және адал деп бағалады, сондай-ақ достық қарым-қатынастардың әртүрлі жынысты және бір жынысты қарым-қатынастар арасында өзгеше екені анықталды. Мәдениетке, отбасы мен әлеуметтік құрылымға байланысты бір жынысты әртүрліліктер 3 пен 9 жас аралығында қалыптасатыны анықталды (LaFreniere, Strayer, & Gauthier, 1984; Jacklin & Maccoby, 1978; Harkness & Super, 1985). Лафреньер, Страйер және Готье (1984) үш жылдық зерттеу жүргізіп, 1 мен 6 жас аралығындағы он бес құрбы топ, 98 ұл және 93 қызды бақылады. Балалық шақтағы жыныстық бөлінуді зерттегенде, зерттеушілер бөлінудің жасқа қарай артатынын және көптеген батыс балаларының осы бейімділікті 3-4 жаста көрсететінін анықтады. Алайда, Харкенс пен Супердің зерттеуінде кениялық балалар 6-9 жасқа дейін ойнас серіктестерін таңдауда жыныстық әртүрлілікті көрсетпеді. Зерттеушілер 152 кениялық баланы ауылдық жерлерде бақылап, ата-аналардың күтулері мен дәстүрлі міндеттер артқан кезде ғана бұл өзгеріс орын алғанын анықтады. "Мұндай жыныстық бөлінудің қашан және қалай пайда болатыны – жеке тұлға мен мәдени тұрғыдан құрылған ортаның бірлескен өнімі" (Harkness & Super, 1985). Балаларда өз жынысына қатысты әлеуметтік бейімділік ерте дамуы мүмкін. Атап айтқанда, зерттеулер көрсеткендей, 3-4 жасқа дейін балалар өз жынысына жататын адамдарды қарама-қарсы жыныстағылардан артық көреді (Bussey & Bandura, 1992). Яғни, қыздар ұлдарға қарағанда басқа қыздарды (қыздар мен әйелдерді) артық көреді. Бұл нәтижелер жас ұлдар үшін де сәйкес келеді. Сонымен қатар, Кэрол Мартиннің (1989) зерттеуі 4,5 жастағы ұлдардың "еркекше қыз" ретінде бейнеленген қызға қарағанда "әлсіз ұл" ретінде бейнеленген ұлға көбірек қарсылық білдіретінін көрсетті; ал 8,5 жастағы ұлдар "әлсіз ұл" ретінде бейнеленген ұлға көбірек қарсылық білдіреді. Бұл жас айырмашылығы 4 жастағы балалардың жыныстық роліне қарамастан өз жынысын артық көретінін көрсетеді. Алайда, 8 жасқа келгенде, ұлдар еркектерге қатысты әлеуметтік күтулерді ұстана бастайды және әйелге тән мінез-құлықты төмен бағалайды. Сондай-ақ, 10-12 жастағы балалар бір жынысты адамдармен әлеуметтенуді артық көретіні анықталды. Яғни, қыздар басқа қыздармен әлеуметтенетін қыздарды, ал ұлдар басқа ұлдармен әлеуметтенетін ұлдарды жақсы көреді.

Жыныстық бейімділік

Гомосоциалдық, өз анықтамасы бойынша, гетеросексуалдықты да, гомосексуалдықты да білдірмейді. Мысалы, гетеросексуал ер адам еркектермен қарым-қатынас жасауды қалайтын болса, оны гомосоциалды гетеросексуал деп санауға болады. Бұл термин феминистер тарапынан ерлер арасындағы ынтымақтастықтың қырларын көрсету үшін жиі қолданылады. Кейбір феминистер әйелдердің гомосоциалдығы, феминизм және лесбияндық құштарлық арасындағы тығыз байланысты анықтайды. Одре Лорд: "Нағыз феминист, ол әйелдермен қарым-қатынас жасаса да, жасаса да, лесбияндық санамен әрекет етеді" деп мәлімдеген.

Феминисттік теория

Феминист ғалымдар, Розабет Мосс Кантер, Хайди Хартман сияқтылар, жұмыс орнында ерлердің үстемдік ету үлгілерін жалғастыруда ерлердің гомосоциалдығының ролін атап көрсетті. Кантер "метафоралық 'гомосоциалдық көбейту' – ерлер өздерінің үстемдік билік қатынастарын тек оларға ұқсас еркектермен бірігіп, ортақ кәсіби кеңістік пен жеңілдіктерді бөлісу арқылы қайта жаңартуға тырысады" дегенді зерттеді, бірақ "кейінгі зерттеулер Кантердің негізгі аргументіне қатысты кейбір түзетулер енгізді [re] 'гомосоциалдық көбейту'". Тимоти Лори "гомосоциалдық" терминінің еркектік социологиясында қолданылуын сынға алып, "гомосоциалдық туралы көптеген зерттеулер еркектердің табиғи түрде басқа еркектермен сәйкестендіруге және қарым-қатынас құруға ұмтылатындығы туралы алғышартты сақтайды. Осылайша, құпия "ерлер саясаты" ерлердің әйелдермен қарым-қатынасына немесе әйелдердің еркектікпен қарым-қатынасына қарағанда басымдық береді". Карен Габриэль Үндістан контекстінде гомосоциалдықтың жұмыс істеуін нақты зерттеулер арқылы тиімді түрде картаға түсіреді.

Гомосоциалдық/жыныстық

Гомосоциалдық пен гомосексуализм арасындағы қарым-қатынасқа қатысты пікір таласы бар: "Ерлердің гомосоциалдығы ерлердің гомосексуализмімен қандай байланыста, егер байланыс болса, бұл саладағы ғалымдардың алдында тұрған маңызды сұрақтардың бірі". Ив Кософски Седжвик гомосоциалдық пен гомосексуализм арасындағы үздіксіздік спектрін анықтайды және феминизм мен лесбияндық құштарлықты байланыстырады. Бұл көзқарас Адриен Ричтің "лесбияндық үздіксіздік" тұжырымдамасымен салыстырылды. Сонымен қатар, Седжвик "ерлердің гомосоциалдығын үшбұрышты құрылыммен сипатталатын ерлердің байланысының бір түрі ретінде анықтайды. Бұл үшбұрышта ерлер бір-бірімен тығыз, бірақ жыныстық емес қарым-қатынаста болады, ал әйелдер осы қарым-қатынастарды білдіретін құрал ретінде танылады". Седжвиктің "екі еркек әйелдің махаббаты үшін бәсекелесіп жатқандай көрінетін махаббат үшбұрышы" туралы талдауы Рене Жирардтың мұндай үшбұрыш ерлер арасындағы тартымдылықты бәсекелестік ретінде жасыруы мүмкін деген пікірін дамытады. Жирар "гомосексуалистік тенденцияның логикалық себебі – үлгі/басты бәсекелес ер адам болуы" деп мәлімдеді, бұл кейде "орталық тұлғаның айқын артуына және [әйел] нысанының біртіндеп жойылуына" алып келеді. Австралияның Секс, Денсаулық және Қоғам зерттеу орталығының (ARCSHS), Ла Тробе университетіндегі зерттеулері, гетеросексуалдық қызметтен гөрі өзара тану ерлердің гомосоциалдық байланысын құруға көмектесетінін көрсетті.

Броманс

Халықтық мәдениетте "броманс" сөзі жақында екі ер адам арасындағы тығыз, бірақ жыныстық қатынассыз, әлеуметтік байланысты білдіру үшін қолданыла бастады. Броманс көбінесе екі гетеросексуал ер адам арасында қолданылады, алайда танымал гей-гетеросексуал броманстары (сондай-ақ гомоманс немесе хоброманс деп те аталады) да болған. Әйелдер арасындағы осыған ұқсас байланыс "воманс" деп аталады.