Кіріспе

Ариандық топ, 350-365 жылдары. Акациандар (/ə/'k/eɪ/ʃ/ən/), немесе дәлірек айтқанда гомоиандар (гр. hómoios) немесе Homoeans (/h//ɒ/'/m//iː//ən/) – IV ғасырдағы Ариандық дау кезінде шіркеуде үстемдік құрған, Никейлік емес христиандық бағыты болды. Олар Ұлдың Құдай Әкеге ұқсас екенін, бірақ мәнісін (сарысын) нақты айтпай жариялады. Гомоиандар Рим империясының Дунай провинцияларында готтарды христиан дініне өткізуде маңызды рөл атқарды.

Қолдаушылар

Гомояндық теология – Кесариялық Евсевийдің теологиясының дамуы болды.

Гомояндық ариандық Кесариялық Евсевий мен Арийдің ойларынан туындады. 325 жылы Никея кеңесіне қатысты.

Орташа позициялар

Р. П. С. Хансон 592–595 беттерде «Герминийдің доктринаға қатысты басымдығын өзгертуін» талқылайды, бұл сол кездегі ариандық айналымдардағы дауларды түсіндіреді. Герминий 351 жылы Сирмиум епископы болып тағайындалды және кейбіреулер оны ариандық идеологияның негізгі қолдаушысы деп есептейді. Ол былай деп жазды: «Бір ғана шын Құдай – Әке, мәңгілік, құдіретті; ал Мәсіх – оның жалғыз Ұлы және біздің Иеміз Құдай, барлық нәрседен бұрын туған, құдайлық, махаббат, ұлылық, күш, даңқ, білім, даналық жағынан Әкесімен толыққанды ұқсас». «Осы сенім жариялануы басқа гомоян ариандық епископтардың арасында алаңдаушылық тудырды». «Ариминде жарияланған католик сенімінде» «Ұл Киелі кітаптарға сәйкес Әкесімен ұқсас» делінген. Гомояндықтар «ол заттық жағынан ұқсас» дегенді айқындауға немесе тіпті «барлық жағынан» деуге құштар емес еді. «Мұндай доктриналарды қабылдау Ариминде айыпталып, сотталған Василийдің (Анкиралықтың) бұрыс іліміне оралумен тең болар еді». (Қараңыз, Гомойосиандық).

Бірақ Герминий сынға жауап ретінде өз пікірін қорғады және былай деп жазды: «Құдайдың Ұлы Мәсіх, біздің Иеміз, Әкесімен барлық жағынан ұқсас, тек тумағандықтан басқа. Құдайдан Құдай, жарықтан жарық». Хансон мынадай қорытындыға келді: «Анық көрініп тұрғанындай, Герминий енді гомояндық ариандықтан бас тартқан».

Неліктен гомоиандық теология 350-ші жылдары пайда болды

Дәстүр бойынша, гомоузиос Никеялық сенімнің кілтті термині саналады. Мысалы: «Никей кеңесінің ғасырлар бойғы есебінде»: құпия догманың барлық күші бірден, бір ғана сөзбен – гомоузиос арқылы бекітілді. Бір шешіммен шіркеу өзінің нанымын ереске қарсы қорғайтын терминді (гомоузиос) анықтады. Бірақ, жоғарыда Гомояндық сенімдерде айтылғандай, Никейден кейінгі 20-25 жыл ішінде ешкім бұл терминді есімдеріне алмады. Алайда, 350 жылдары Афанасий Никеялық сенімді, әсіресе гомоузиосты, өзінің poleмикалық стратегиясының бір бөлігі етіп алды. Осылайша, Афанасий терминді қайта дау-жанжалға енгізді: «Афанасийдің Римдегі Марцеллмен араласуы оны өз жауларын үнемі жетілдіре түсуге итергендей көрінеді; төртінші ғасырдың есептерін 1500 жылдан астам уақыт бойы қалыптастырған poleмикалық стратегияның толық гүлденуі; риторикалық өнердің шедеврі». 350 жылдары Афанасий өзінің poleмикасын қатайтты. Афанасийдің Никея мен гомоузиосты өзінің теологиясының орталық мәселесі етуінің себебі 350 жылдардың өзгеретін жағдайында. Афанасийдің гомоузиос терминін қолдануы Батыста бірте-бірте қабылданды және Евсевийлерге қарсы шабуылдау үшін пайдаланылды. Жауап ретінде, 350 жылдардың соңында анти-Никейлік сенімдер мен Гомояндық теология дамыды. Хомояндық ариандыққа қараңыз.

359 және 360-шы кеңестер

Пуатьелік Илариус қатысқан, сөзсіз түрде памфлеттер тарату науқанымен бірге өткен бірнеше дайындық конференцияларынан кейін, Рим империясының батыс бөлігінің епископтары мамыр айының соңында Ариминумде, ал шығыс бөлігінің епископтары қыркүйек айында Селеукия Исаурияда бас қосты, 359 жылы. Екі Синодтың да теологиялық бағыты бірдей болды, кем дегенде, Селеукияда Акакий, ал Ариминумде Урсакий мен Валент өкілдік еткен келісімшілдер тобы саяси тұрғыдан, бірақ сандық артықшылықтары болмаса да, үстемдік танытты және өздерінің жетекшілерінің дәлелдеу өнері мен олардың сарайлық беделіне байланысты айқын ықпал етуге мүмкіндік алды. Екі кеңесте де адалсыздықпен жасалған сыбырласулар мен қатыгездікпен қорқытудың нәтижесінде Акакий есімімен байланысты Гомоян формуласы соңында жеңіске жетті.

Табыс пен құлдырау

Осы оқиғаның бастапқысынан-ақ Акакий мен оның ізбасарлары оны басқарды. Олар уақытша шешімдерді қолдайтындар ретінде алға шығып, Эусебиандық немесе жартылай арийлік партияны Атиус пен оның аномаеялықтарынан бас тартуға шабыттандырды. Олар осыған дейін тәжірибеде көрсеткендей, оларды алға шығарған күтпеген қозғалыс барысында, енді теорияда олар сол заманғы орта жолдың жақтаушылары болды. Акакийлер "homoousios" сөзін қабылдамау арқылы Афанасийшілер мен Никейліктерден, "homoiousios" сөзінен бас тарту арқылы жартылай арийліктерден, ал "homoios" терминін қабылдау арқылы этийлерден өзгешеленді. Олар өздерінің өкілі және басшысы Акакий Констанцийдің қолдауына ие болғанша, жеке партия ретіндегі ықпалын сақтап келді. Юлиан Мұрттық тұсында Селеукиядағы сот процесінің нәтижесінде жер аударылған Атиусқа ықпалын қайтаруға рұқсат берілді. Акакийлер бұл мүмкіндікті пайдаланып, оның идеяларын қолдады, бірақ бұл одақ тек саяси болды; олар оны 363 жылы Жовиан басшылығымен өткен Антиохия Синодында тағы да жоққа шығарды. 365 жылы Лампсак Синодында жартылай арийліктер Акакийді айыптады. Оның діни идеялары жартылай арийліктерге тым радикалды көрінді. Ол қызметтен алынып, осы оқиғамен оның атымен аталған партияның тарихы іс жүзінде аяқталды.