Кіріспе
Барбара Пимнің романы. Барбара Пимнің жарық көрген екінші романы – «Тамаша әйелдер» 1952 жылы «Джонатан Кейп» баспасынан алғаш рет жарық көрді. Әдеп-ғұрыптық роман болып табылатын бұл шығарма, оның ең қызықты және осы жанрдағы ең сәтті туындысы деп есептеледі.
Excellent Women, the second published novel by Barbara Pym, first appeared from Jonathan Cape in 1952. A novel of manners, it is generally acclaimed as her funniest and most successful in that genre.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кітап бірінші тұлғадан баяндалады, онда Милдред Латбери соғыстан кейінгі Лондондағы күнделікті өмірінің қарапайым деректерін жазады. Өзін-өзі әрдайым қорлайтын, бірақ өткір зиялылығы бар Милдред – дін қызметкерінің қызы, қазір отыздан асып, «Виктория станциясының «жаман» жағында» тұрады. Ол жасөспірім әйелдерге көмектесетін қоғамда жарты күндік жұмыс істейді және жергілікті шіркеуде көмектеседі. Ол жерде үйленбеген дін қызметкері Джулиан Малоримен және оның үйін күзететін, өзінен сәл үлкен әпкесі Виннифредпен жақын қарым-қатынаста болады. Жақында Милдред мектептегі досы Дора Кальдикоттпен бір пәтерде тұрған, ал бұрын Дораның ағасы Уильяммен қысқа уақытқа танысқан, олар әлі де ара-тура байланыста. Оның тыныш өмірі жаңа көршілердің келуімен қызықтырақ болады – антрополог Хелена Нейпер және оның әдемі күйеуі Рокки. Милдред өзіне олардың тартылысын сезінеді. Алайда, Рокки Италиядағы Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен кезде оның басты міндеті «Вренс» деп аталатын әйелдерге көмектесу болғанын білген соң, оның сүйкімділігіне тым беріліп қалмауға тырысады. Хелена шаруашылыққа қызығушылық танытпайды және пәтерді тәртіпсіз күйде қалдырады. Отанына оралғаннан кейін Рокки үйге көбірек мән береді, ол Милдредтің пәтеріне барып, одан шай дайындауды сұрайды. Соңында Елена ыстық қазанды жылтыратылған жаңғақ үстелге қойғанда, олар ұрысады; ол анасымен бірге тұруға, ал ол өзінің ауылдық үйіне кетеді. Милдред олардың арасында кімнің қандай жиһазға ие екенін келісуге және ақырында олардың татуласуына көмектеседі. Кішкентай оқиға Джулиан Малоридің ісіне байланысты, ол әдемі дін қызметкерінің жесірі Алегра Грейді пасторлық үйінің пәтеріне жалға алушы ретінде қабылдайды. Джулиан Алеграмен шаруасы біткеннен кейін, ол Джулианның әпкесін үйден қууға тырысады. Содан кейін Виннифред Милдредке жылап қашып, онымен бірге тұруға рұқсат сұрайды. Джулиан оны тығыз бақылайды, Алеграның мінез-құлқы үшін оны кінәлайды. Олардың никесі бұзылады және Алегра Кенсингтонның сәнді аудандарына көшеді. Виннифред Милдредтің Джулианға үйленуді және барлығы бірге өмір сүруді армандағанын мойындайды, бірақ енді бұл мүмкін емес. Осы оқиғалар барысында Милдред некедегі жақсы-жаман жақтарын байқап, оларға құлақ естіп, өзі сөреде қалып қойса бақытты бола ма деп ойлайды. Хелена Нейпиердің «Білімді қоғам» жиналысына қатысқанда (бұл ешқашан нақты айтылмаған), Милдред Хеленаның басқа бір сүйіктісімен танысады – антрополог Эверард Боун. Ол үйленген әйелмен араласудан сақтанып, бір кезде солтүстікке қашып, тарих алдынан зерттеулермен айналысады. Кейіннен ол Милдредке қарағанда оған көбірек әсер ететіндей көрінеді, оған телефон соғып, кешкі асқа шақырады. Бірақ, романның соңында Милдред Эверардтың өміріндегі «үздік әйел» рөлін ойнауға келіседі, оның ғылыми еңбектерін түзетуге және оларды тізімдеуге көмектеседі.
Жариялану тарихы
Барбара Пим романның бастапқы жоспарын өзінің бір дәптерінде жасаған, онда ол "Толық өмір" деп аталады, дәл осы сөздермен кітаптың соңғы тарауы аяқталады. 1949 жылдың ақпан айында тағы бір жартылай жоба қолға алынды, бұл жолы "Өзіне тиесілі өмір жоқ" деп аталды, ол Милдредтің бойжеткен қыздарға қатысты басқалардың пікірлері туралы ойларымен байланысты. Сондай-ақ, "роман 1946 жылдың ақпан айында басталады" деген жазба бар, бұл соғыстан кейінгі уақыттың көңілсіздігіне назар аударуын түсіндіреді. Пим романды 1951 жылдың ақпан айында аяқтады, ал ол келесі жылы оның бұрынғы "Біраз жайлы газель" романын жариялаған Jonathan Cape баспасынан шықты, мұқабасында көрсетілгендей. Кітап жақсы қабылданды, Church Times оның туындыларын Джейн Остинмен салыстырды, ал Джон Бетджеман The Daily Telegraph газетіндегі рецензиясында оның юморын жоғары бағалады. 1950 жылдардың соңына қарай роман Ұлыбританияда 6577 данада сатылды, бұл оның басқа романдарынан әлдеқайда көп, бірақ ол бестселлер емес еді. 1954 жылы Пим сегіз американдық және 10 еуропалық баспагерлердің қолжазбамен танысып, оны жариялаудан бас тартқанын жазды. Шындығында, "Тамаша әйелдер" романы 1978 жылы АҚШ-та E. P. Dutton баспасынан жарық көргенге дейін күтуге мәжбүр болды. Романшы Джон Апдайк сол кезде оны қарап шығып, былай деп жазды: text= Excellent Women – бұл жалғыздық таңдау арқылы қол жеткізілуі мүмкін екенін және осы регрессивті ізгілік – әйелдердің шыдамдылығы шеңберінде жанды, толыққанды роман құруға болатынын еске түсіретін керемет жайт. Еуропа тілдеріне аудармалар көп ұзамай басталды, 1980 жылы голланд тіліндегі Geweldige Vrouwen, одан кейін 1985 жылы испан тілінде, сол жылы итальян тілінде және 1988 жылы неміс тілінде аудармалары жарық көрді. 1990 жылғы француз аудармасы атауын Des Femmes Remarquables деп өзгертіп қана қоймай, романның әзіл-қалжыңдарының көп бөлігін жоғалтты. Кейін "Тамаша әйелдер" романы орыс, эстон, исланд, түрік және парсы тілдеріне де аударылды.
text= Excellent Women is a startling reminder that solitude may be chosen, and that a lively, full novel can be constructed entirely within the precincts of that regressive virtue: feminine patience. Translations into European languages began soon after, with the Dutch Geweldige Vrouwen in 1980, followed by a Spanish translation in 1985, an Italian in the same year, and a German in 1988. The French translation of 1990 not only changes the title to Des Femmes Remarquables but is reported to lack much of the novel's wit. Excellent Women was later translated into such languages as Russian, Estonian, Icelandic, Turkish and Persian.
Талдау
"Тамаша әйелдер" соғыстан кейінгі Англиядағы өмірді дәл талдағанымен белгілі, онда рационирование және басқа да тапшылықтар әлі де сақталып тұрды. Пим романның кейбір элементтері үшін өзінің өмірінен шабыттанды. Бұл антропологтарды таныстыратын алғашқы романдарының бірі, ол 1946 жылдан бері Лондондағы Халықаралық Африка институтында жұмыс істеді – ол сипаттап отырған кезеңде. Бұрын ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италиядағы WRNS офицері болған және, әрине, сол кезде Рокки Нейпирге ұқсас адамдармен кездескен. Романның юморі лингвистикалық, сондай-ақ жағдаяттық тәсілдер арқылы жетістікке жетеді. Көбінесе, маңызды жайттар қаһармандық стильде батикалықпен салыстырылады. Милдред былай деп ойлайды: "Өзім өмірдегі көптеген жағдайлармен, тіпті маңызды сәттермен – туу, неке, өлім, сәтті аукцион, жаман ауа-райымен бүлінген бақша кешімен күресе алатынымды білемін". Милдредтің күнделікті егжей-тегжейге берілуі осы көңіл-күйді ұзартады, мысалы, Еленамен алғашқы кездесуінде жертөледегі қоқыс жәшіктерінің жанында, олар ортақ жуынатын бөлмедегі дәретхана қағазын басқару жоспарларын жасасады, содан кейін Милдредтің басқалар ести алатын жерде мұндай мәселелерді талқылауға деген ықыласы. Бірақ юмордың артында, бір сыншы айтқандай, "осы романда сипатталған анық сағыныш әлемі, бұл бізге осындай үміттердің қайғысын көрсетіп қана қоймай, оларға күлімсіреуге де мүмкіндік береді" деген қараңғы көңіл-күй бар. Пимнің шығармаларын ұзақ жылдар бойы бағалаған Филип Ларкин 1964 жылғы 14 шілдедегі хатында "Тамаша әйелдер" романын қайта оқып, "Мен есімдегідей жақсы, қатал азапқа толы [ ] бұл жалғыздықтың ауыртпалығын зерттейді, қайта-қайта Милдредтің азап шегетінін ғана емес, сонымен қатар ешкімнің оның неге азап шегетінін түсінбейтінін, викториялық ат сияқты" деп атап өтті. Кейінірек, 1971 жылғы хатында ол қуана айтты: "Онда қандай керемет кейіпкерлер бар! Менің жалғыз сын айтатыным, Милдред кейде тым қарапайым, бірақ ол өзін-өзі пародизациялап отырған болуы мүмкін. Мен ешқашан Роккилерді көрмеймін, бірақ жас ғалым әйелдерінің әрқайсысы ('Мен ештеңе емеспін') Хеленаға ұқсайды".
Бейімделулер
Роман 1950-ші жылдары BBC Woman's Hour радиосында сериал ретінде жарияланды. "Үздік әйелдер" 2022 жылдың басында BBC Radio 4-тің "Кітаптар ұйықтар алдында" бағдарламасында 10 бөлімнен тұратын сериал болып эфирге шықты.
Басқа Пим романдарымен байланыстар
Барбара Пимнің кейіпкерлері кейінірек жазылған романдарында жиі қайта пайда болады немесе олар туралы айтылады. «Джейн мен Пруденс» (1953) романында кейіпкерлердің бірі «жақсы Латбери ханымның» антропологқа (демек, Эверардқа) үйленгенін айтады. «Less than Angels» (1955) романында Эверард қайтадан кейіпкер ретінде пайда болады, ол «өзінің жұмысына үлкен көмек көрсеткен, бірақ өте қарапайым әйелге үйленген; дін қызметкерінің қызы болғандықтан, ол Африкаға қайта оралғанда кездесетін миссионерлермен жақсы қарым-қатынаста болды» деп сипатталады. Кейін Пим «Эверардтың әйелі Милдред мәтіндерді теруші болар еді» деп жазады. Бон соңғы рет «Жарамсыз байланыс» романында пайда болады, онда ол әйелі Милдред ауырып жатқанда кешкі асқа қатысады. Бұл роман Эверард Боунның көмекшісі Эстер Кловисті де таныстырады, ол «Аңдар періштелерден кем» және «Жарамсыз байланыс» романдарында кездеседі, ал оның қосылу рәсімі «Академиялық сұрақ» және «Бірнеше жасыл жапырақ» романдарында әртүрлі көзқарастардан баяндалады. «Үздік әйелдер» романындағы Архиепископ Хокклив кейіпкері Пимнің алғашқы романы «Жабайы Газель» романында үлкен рөл атқарған.