Кіріспе

Уильям Сомерсет Момның 1897 жылғы романы «Ламбет лизасы» (1897) – В. Сомерсет Момның алғашқы романы, оны ол медицина студенті және Ламбеттегі Сент-Томас ауруханасында акушерлікке қатысатын шәкірт болып жұмыс істеген кезінде жазған. Роман 18 жасар фабрика жұмысшысы Лиза Кемптің қысқа ғұмыры мен өлімін суреттейді. Ол қартайған анасымен бірге Ламбеттегі Вестминстер көпірі жолынан (шындық) жақын орналасқан, құрастырылған Вере көшесінде тұрады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Іс-қимыл шамамен төрт айға созылады, яғни 1890-шы жылдардағы бір жылдың тамыз-қараша айларына созылады. Лиза Кемп - 18 жасар фабрика жұмыскері және үлкен отбасының ең кішісі, қазір қартайған анасымен жалғыз тұрады. Ламбет қаласындағы Вэр көшесінің барлық тұрғындары арасында өте танымал, ол өзінің жасындағы жігіт Томды жақсы көреді, бірақ ол оны жақсы көреді, сондықтан ол оны ұсынғанда оны қабылдамайды. Дегенмен, ол 32 адамнан тұратын топқа қосылуға көндіріледі, олар тамыз айының банктік демалыс күнінде жақын маңдағы ауылға автобуспен (әрине, атпен тартылатын вагонда) саяхаттайды. Тойдың басқа мүшелері - Том; Лизаның досы Салли және оның жігіті Гарри; және Джим Блейкстон, 40 жастағы 5 баланың әкесі, жақында үлкен отбасымен бірге Вере көшесіне көшіп келді, және оның әйелі (олардың үлкен қызы Поли бауырларына қамқорлық жасайды). Олар бір-бірімен танысып, бір-біріне қызық болып, бәрі сыра ішіп мас болады. Қайтып келе жатқанда Лиза Джим Блейкстонның оған қол ұстап, шала-сымала жасап жатқанын түсінеді. Үйге оралғанда Джим онымен жалғыз сөйлесіп, оның бетінен сүйеді. Лайза Джимді ұнатады. Олар ешқашан жұрт алдында бірге көрінбейді, өйткені олар Вере көшесінің басқа тұрғындары немесе олардың әріптестері олар туралы сөйлесе бастамасын деп қалайды. Джим Блейкстонның Лизаның жүрегін жеңудегі алғашқы қадамдарының бірі - сенбі күні кешке онымен мелодрамалық спектакльге бару. Содан кейін олар жыныстық қатынасқа түседі. Күз келгенде және түндер салқын бола бастағанда, Лизаның Джиммен жасырын кездесулері ыңғайсыз және қиынға соғады; олар Ватерлоо станциясының үшінші сыныптағы күту бөлмесінде кездесуі керек. Лизаның үрейленуі, адамдар олардың сақ болуына қарамастан, олар туралы сөйлесе бастайды. Тек Лизаның шешесі, арақшы және қарапайым адам, олардың қарым-қатынасы туралы білмейді. Лизаның досы Салли үйленіп, көп ұзамай жүкті болады. Салли үйленіп, үйде қалады, тіпті Том оны тастап кетеді, Лиза өзін оқшауланып сезінеді, бірақ Джимге деген сүйіспеншілігі оны жалғастырады. Олар өздерінің махаббат туралы әңгімелейді: Джимнің әйелі мен балаларын тастап кету мүмкіндігі туралы ("Мен балаларсыз жүре аламын ба деп ойламаймын"); Лизаның көмегін қажет ететін анасынан кете алмайтыны туралы; "біз үйленгендей" басқа жерде өмір сүру туралы. Көп ұзамай жағдай толығымен нашарлайды; тағы да жүкті болған миссис Блейкстон Джимнің Лизамен қарым-қатынасына қарсылық білдіріп, онымен сөйлесуден бас тартады, содан кейін басқа адамдарға оны ұстаса, Лизамен не істейтінін айтып жүреді, ал олар Лизаға хабар береді, ол қорқады. Қараша айының бір сенбі күні Лиза жұмыстан үйге келе жатқанда ашулы миссис Блейкстон оған қарсы шығып, бетіне түкіріп, оған физикалық шабуыл жасайды. Көп ұзамай бір топ адам жиналып, шайқасты тоқтату үшін емес, оны күшейту үшін келеді. ("Қолақысы көтеріліп, қоштасып, қол шапалақтады".) Ақырында Том мен Джим екеуі де ұрысты тоқтатады, Том Лизаны үйге шығарады. Лиза қазір "қате адам" ретінде ашықтан-ашық қорланады, бұл факт ол өзі Томға мойындайды ("О, бірақ мен саған жаман қарадым. Мен тұрақты қате 'мен, мен"). Том Лайзаға үйленгісі келеді, бірақ ол оған "қазір тым аз" дейді, өйткені ол жүкті деп санайды. Том бұған ренжімейтінін айтады, бірақ ол бас тартуда. Сол уақытта Блейкстоунс үйінде Джим әйеліне ұрсып жатыр. Басқа тұрғындар оларды естиді және жас Полли кейбіреулерге көмек сұрап жүгінеді, бірақ олар басқа адамдардың үй мәселелеріне араласпауды таңдайды ("Ол бұған көңілі толады; ол мұны лайық, бәрі біледі"). Үйге келген Кенп ханым қызын жарақаттағанын көріп, оған тек алкоголь (виски немесе джин) ұсынады. Сол күні екеуі де мас болады. Келесі түні Лиза түсік жасады. Жоғарғы қабатта тұратын Ходжес мырза жақын маңдағы ауруханадан дәрігерді шақырады, ол оған ештеңе істей алмайтынын айтады. Қызын өлім құшағына тіккен кезде, миссис Кемп акушер және ауру медбике Ходжес ханыммен ұзақ сөйлеседі. Лизаның соңғы қонағы Джим, бірақ Лиза қазірдің өзінде комада. Миссис Кемп пен Миссис Ходжес жерлеу рәсімдері туралы сөйлесіп жатқанда, олар Лизаның өлім құлағын естіп, дәрігер оны өлі деп жариялайды.

Театрлық бейімделулері

Романға негізделген мюзиклді Вилли Раштон мен Берни Стрингл жазды, музыкасын Клифф Адамс жазды. Ол 1976 жылғы маусымда Лондонның Шафтсбери театрында ашылды және 110 қойылымға созылды. Оны Бен Арбид продюсерлік етті, Берни Стрингл режиссерлік жасады, Джон Берроуз музыкалық жетекші болды, ал басты рөлде Анжела Ричардс (Бі-Би-Си-дің «Құпия армиясы» сериалындағы тұрақты актриса ретінде танымал), Патрисия Хейс, Рон Пембер, Брайан Маршалл, Кристофер Нил, Тина Мартин, Майкл Роббинс және Эрик Шиллинг ойнады. Музыкалық стиль негізінен музыкалық зал жанрында, бірақ шоуға Гилберт пен Салливанның пародиасы, мүлдем үйлеспейтін мәтіндері бар шіркеу хорының әндері («A Little Bit on the Side») және әсерлі балладалар да кірді. «Алтын жүректі торт» Вест-Энд қойылымынан алынып тасталды және ол Лондондық түпнұсқа актерлік құрамының жазбасынан (Thames THA 100) да жоғалып кетті, бірақ ол басты әйел кейіпкерлердің бірінің негізгі мақсатын көрсетеді. Мюзикл әуесқойларға арналған ресми түрде жарық көрмеген, бірақ кейде әуесқойларға лицензия беріледі. Әлемдік әуесқойлық премьерасы 1977 жылғы маусымда Кент графтығының Эрит қаласындағы Эрит театрында өтті, және оған Лондондық өндіріс тобының өкілдері қатысты. Бұл мюзиклдің авторлық құқығы қазіргі уақытта Лондонның Thames Music компаниясына тиесілі.