Кіріспе
Веб-қосымшалар технологиясы – қазіргі браузерлерде қолданылмайтын ескі технология. Бай веб-қосымша (Rich Internet Application, RIA немесе орнатылатын интернет-қосымша деп те аталады) – бұл десктоптық бағдарламалық қамтамасының көптеген қасиеттерін иеленген веб-қосымша. Бұл түсінік бір беттік қосымшамен тығыз байланысты және пайдаланушыға сүйреп тастау, фондық мәзір, WYSIWYG өңдеу сияқты интерактивті мүмкіндіктерді ұсынуға мүмкіндік береді. Бұл ұғымды алғаш рет 2002 жылы Macromedia компаниясы Macromedia Flash MX өнімін сипаттау үшін енгізді (кейін Adobe Flash аталды). 2000-шы жылдар бойында бұл термин басқа бәсекелес браузер плагиндері технологияларын, соның ішінде Java апплеттерін, Microsoft Silverlight-ты дамыту үшін қолданылатын браузерлік қосымшаларды сипаттау үшін кеңейтілді. Браузер плагиндері интерфейсінің тоқтатылуымен және стандартты HTML5 технологиясына өтумен, Бай веб-қосымшалар JavaScript веб-қосымшаларымен, оның ішінде бір беттік қосымшалармен және прогрессивті веб-қосымшалармен алмастырылды.
legacy technology no longer used by modern browsers
A Rich Internet Application (also known as a rich web application, RIA or installable Internet application) is a web application that has many of the characteristics of desktop application software. The concept is closely related to a single page application, and may allow the user interactive features such as drag and drop, background menu, WYSIWYG editing, etc. The concept was first introduced in 2002 by Macromedia to describe Macromedia Flash MX product (which later became Adobe Flash). Throughout the 2000 s, the term was generalized to describe browser based applications developed with other competing browser plugin technologies including Java applets, Microsoft Silverlight. With the deprecation of browser plugin interfaces and transition to standard HTML5 technologies, Rich Internet Applications were replaced with JavaScript web applications, including single page applications and progressive web applications.
Тарих
"Rich Internet Application" және "rich client" терминдері 2002 жылдың наурызында Macromedia (қазір Adobe) компаниясының ақ парақшасында, ал "X Internet" термині 2000 жылдың қазан айында Forrester Research зерттеу компаниясымен ұсынылды. 2011 жылдың қараша айында HTML5 баламаларын пайдалануға басымдық беру мақсатында браузерлік қосымшаларға негізделген Rich Internet Application архитектураларына деген сұраныстың төмендегенін көрсететін бірнеше хабарламалар жарияланды. Adobe компаниясы мобильді құрылғылар немесе теледидарлар үшін Flash өндірісін тоқтататынын (күш-жігерін Adobe AIR-ға қайта бағыттайтынын) мәлімдеді. Сарапшылар оның тіпті десктоптық нұсқасының да қажеттілігіне күмән келтіріп, оны "соңының бастауы" деп сипаттады. Research In Motion (RIM) компаниясы PlayBook үшін Flash әзірлеуді жалғастыратынын хабарлады, бірақ бұл шешімге кейбір сарапшылар қарсылық білдірді. Microsoft компаниясы 5-ші нұсқасынан кейін Silverlight-тан бас тартатыны туралы ақпарат тарады, және бұл кейіннен расталды. Осы хабарламалардың жиынтығы браузерлік қосымшалардың өмірі аяқталғанын жариялады.
Бай мобильді қосымшалар
Бай мобильді қосымша (RMA) – веб-қосымшалардың көптеген қасиеттерін мұраға алған және контекстке сезімталдық және кең таралғандық сияқты бірнеше ерекше қасиеттері бар мобильді қосымша.
РМА-ның шығу тегі
Веб-қосымшаларды үстел компьютерлеріне сәтті орнатылғаннан кейін және мобильді құрылғылардың танымалдылығы артып келе жатқанда, зерттеушілер осы кеңейтілген веб-қосымша мүмкіндіктерін смартфон платформасына көшірді. 2003 жылы Жапонияның NTT DoCoMo компаниясы мобильді қосымшалардың функционалдығын арттыру үшін Adobe Flash Lite-ты пайдаланды. 2008 жылы Google, платформаға тәуелсіз мобильді қосымшаларды офлайн режимде қолдау үшін Google Gears-ты Windows Mobile 5 және 6 құрылғыларына енгізді. Google Gears мобильді құрылғылар үшін – веб-қосымшаларды жасауға арналған мобильді браузердің қосымшасы, ол жеке, пайдаланушы орнататын модульмен толықтырылады. Бұл қосымшалар архитектурасына, операциялық жүйесіне және технологиясына қарамастан, мобильді құрылғыда веб-браузер арқылы жұмыс істей алады. 2008 жылдың сәуір айында Microsoft мобильді құрылғылар үшін тартымды, интерактивті UI жасау үшін Microsoft Silverlight mobile-ды таныстырды. Silverlight – бірнеше мобильді браузерлермен үйлесімді, Silverlight қолдауы бар мобильді қосымшаларды іске қосатын .NET плагині. Android, Android қолданушыларының өзара әрекеттесу тәжірибесін жақсарту үшін Google Chrome Lite браузерінде Google Gear плагинін қолдады.
Adobe Flash-пен жұмыс істеу
Adobe Flash мәтін, суреттер және тұрақты кескіндерді анимациялау үшін векторлық және растрлық графиканы өңдейді. Ол аудио және бейне ағынын екі бағытта қолдайды және тышқан, пернетақта, микрофон және камера арқылы пайдаланушының енгізгенін қабылдай алады. Flash ActionScript деп аталатын объектіге бағытталған тілді қамтиды және JavaScript Flash тілі (JSFL) арқылы автоматтандыруды қолдайды. Flash мазмұны әртүрлі компьютерлік жүйелерде және құрылғыларда, әдеттегі веб-браузерлер үшін тегін қолжетімді Adobe Flash Player, сондай-ақ кейбір ұялы телефондар мен басқа да электрондық құрылғыларда (Flash Lite арқылы) көрсетіледі. Apache Flex, бұрынғы Adobe Flex – Adobe Flash платформасына негізделген платформааралық RIА-ларды жасау және орналастыруға арналған бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу жиынтығы (SDK). Алғашқыда Macromedia компаниясы жасаған, кейін Adobe Systems сатып алған Flex 2011 жылы Adobe компаниясы Apache Software Foundation-ға табыс етті.
Java апплеті
Java апплеттері интерактивті визуализациялар жасау, бейнелерді, үш өлшемді объектілерді және басқа да медиа мазмұнды көрсету үшін қолданылды. Java апплеттері күрделі визуализациялар үшін қолайлы болды, оларға жоғары деңгейдегі бағдарламалау тілінде немесе апплет пен бастапқы сервер арасындағы байланыста көп еңбек талап етілді.
JavaFX
JavaFX – кең ауқымды қосылған құрылғыларда жұмыс істейтін бай интернет-қосымшаларын (RIA) жасау және таратуға арналған бағдарламалық платформа. Ағымдағы нұсқасы (JavaFX 12, 2019 жылдың 11 наурызы) десктоп, браузер және ұялы телефондарға арналған қосымшаларды құруға мүмкіндік береді және 3D қолдауымен бірге келеді. Телевизиялық приставкалар, ойын консольдары, Blu-ray ойнатқыштар және басқа да платформалар да жоспарлануда. Java FX Java апплеті ретінде немесе Webstart арқылы іске қосылады.
Microsoft Silverlight бағдарламасы
Silverlight Microsoft компаниясы ұсынған тағы бір жекеменшік балама болды. Бұл технология кеңінен қолданылмады және, мысалы, көптеген мобильді құрылғыларда қолдау көрсетілмейді. Оның қолданылуының мысалдары: 2008 жылғы Бейжіңде өткен жазғы Олимпиада ойындары, 2010 жылғы Ванкуверде өткен қысқы Олимпиада ойындары, сондай-ақ АҚШ-тағы екі үлкен саяси партияның 2008 жылғы съездері үшін бейне трансляциясы. Silverlight Netflix компаниясының жылдам бейне трансляция қызметінде де пайдаланылды. Silverlight енді дамытылмайды және Microsoft Edge браузерінде қолдау көрсетілмейді.
Жылжымалы дискілер
Gears, бұрын Google Gears деп аталған, Google Chrome-ды қоса алғанда веб-браузерлерге офлайн сақтау және басқа да қосымша мүмкіндіктер ұсынатын тоқтатылған қосымша бағдарламалық жасақтама. Gears стандартталған HTML5 технологияларының пайдасына тоқтатылды. Gears Google Chrome 12 нұсқасынан алынып тасталды.
Басқа әдістер
RIA-лар өздерінің мүмкіндіктерін кеңейту үшін XForms-ты қолдана алады. XML және XSLT-ні XHTML, CSS және JavaScript-пен бірге пайдалану арқылы деректер кестелері сияқты, серверге қайта жібермей-ақ клиенттік жағында қайта реттеуге болатын байытылған клиенттік UI компоненттерін жасауға болады. Бұл мүмкіндікті Mozilla және Internet Explorer браузерлері қолдайды.
Ескі стандарттардағы қауіпсіздік мәселелері
RIA веб-іздестіру жүйелері үшін индекстеу қиындықтарын тудырады, бірақ Adobe Flash мазмұны енді кем дегенде жартылай индекстелуге қолжетімді. Қауіпсіздік қолданбалық бағдарламалық қамтамасыз етуге қарағанда жақсаруы мүмкін (мысалы, құмдықтарды және автоматты жаңартуларды пайдалану арқылы), бірақ кеңейтімдердің өзі осал болуы мүмкін және оларға қол жеткізу жиі жергілікті веб-қосымшаларына қарағанда әлдеқайда кеңірек. Қауіпсіздік үшін көптеген RIA клиенттік бөліктерін клиенттік жұмыс үстелінің арнайы оқшауланған аймағында, яғни құмдықта іске қосады. Құмдық файлдық жүйеге және клиенттік операциялық жүйеге қол жеткізуді және көруді байланыс желісінің екінші жағындағы қолданба серверімен шектейді. Бұл тәсіл клиенттік жүйеге жергілікті әрекеттерді, форматтауды және басқа да операцияларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді, соның арқасында клиент-сервер трафигінің көлемі мен жиілігі төмендейді, әсіресе «жұқа клиенттер» деп аталатын клиент-серверлік жүйелермен салыстырғанда.