Кіріспе

Британиялықтардың Римге жіберген хаты, V ғасыр

Британиялықтардың аңыры (gemitus Britannorum) – бұл 446 және 454 жылдар аралығында пикт және скот шабуылдарына қарсы римдік әскерден көмек сұрап, британиялықтардың жасаған соңғы үндеуі. Бұл үндеу алғаш рет Гилданың 6 ғасырдағы "De Excidio et Conquestu Britanniae" еңбегінде тіркелген; Гилданың баяндамасы кейінірек Беданың "Historia ecclesiastica gentis Anglorum" еңбегінің 13 тарауында қайталанды. Гилдасқа сәйкес, хат "Агитиусқа" жолданған, ол көбінесе генерал Флавий Этиймен теңестіріледі. Лесли Алкок гемитусқа жолданған "Агицийдің" шын мәнінде Эгидий болуы мүмкін деген болжам айтты, бірақ ол ешқашан консул болған емес. Бұл идентификацияны Стивен Джонсон қолдады, бірақ Дж. Н. Л. Майрс қабылдамады. Миллер бұл мүмкіндікті ашық қалдырды. 407 жылы Константин III Британиядан соңғы рим әскерін алып кетті, ал азаматтық басқару жергілікті тұрғындар тарапынан сәл кейін қуылды, нәтижесінде тұрғындар күрделене түскен жағдайда өздерін-өздері қорғауға мәжбүр болды. Өтініштің бір бөлігі тіркелді:

Дегенмен, римдіктер оларға көмектесе алмады, сондықтан британиялықтар өз күштерімен шешім табуға қалдырылды.

Түсіндіру проблемалары

Германның, бұрынғы римдік генерал және кейін Аусердің епископы болған, шамамен 446-447 жылдардағы екінші сапары, Лиондық Констанцийдің өмірбаянында жазылған, Этийдің бұл хабарламаға жауабы болуы мүмкін. Этийдің үшінші консулдығына (446 жыл) сілтеме жасау осы кезеңде Британиядағы күшейіп келе жатқан қақтығыстарды анықтауға көмектеседі. Гилдастың тілекқатына қатысты айтқандары – бұл әлдеқайда кең ауқымды діни пікірсайыстың шағын бөлігі ғана, демек, сипатталған бейне шындықтан ауытқып, гиперболалық болуы мүмкін, әсіресе оның деректері ауызша дәстүрден алынған болса. Римдік Британиядан кейінгі Рим-Британиялық қоғамының қоршауға алынып, хаостық жағдайға түскенін көрсететін дәстүрлі сурет археологиялық дәлелдермен күйреп барады. Археологиялық зерттеулер саксондардың Англияға жүйелі түрде көшіп келгенін көрсетеді. Гилдастың көзқарасы монахтық емес, классикалық білімімен қалыптасқан, ол римдік ритордың білімінен алыс болғандықтан, оның күрделі және қиын латын тілінің бастауы осында. Гилдас британдықтарды сакстарға қарсы тұру үшін тым күнәһар және ішкі талас-тартысқа ұшыраған деп сипаттайды. Олар Құдайға сене бастағанда жауларына қарсы кейбір жеңістерге жетті, бірақ көбінесе қатты қиындықтарға тап болды. Гилдас «мақтаншақ патша» деп атаған, ал Беда Вортигерн деп атаған адам шекараны қорғау үшін германдық жалдамалы әскерлерді шақырған, бірақ бұл тарихи тұлғаның кім екені әлі анықталған жоқ, сондықтан саксондық foederati-лердің Британияға келген мерзімі әлі де даулы. Археологиялық зерттеулер римдік әскерлер кеткенге дейін германдықтардың болғанын растайды. Археологиялық деректер 440 жылдарға дейін Англияда германдық қауымдастықтардың болғанын көрсетеді. Мысалы, 286 немесе 287 жылдың соңында Караузийдің көтерілісі және оның Саксон жағалауын күзету үшін фриздік және франк foederati-лерін жалдауы Вортигерн туралы мифке, оның ішінде оның сатқындығы мен өліміне өте сәйкес келеді. Егер сакстар легиондар кеткеннен кейін қалған римдік-британиялықтармен одақтас болса, онда Бадон төбесіндегі шайқас Англияның солтүстік-батысында Ирландиядан келген шотланд басқыншылары мен британдық саксон қорғаушылары арасында болған болуы мүмкін. Анық нәрсе – бесінші және алтыншы ғасырларда Англияда англосаксон халқының саны артып, олардың тілі мен мәдениеті де дамыды.