Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лиссабондағы жедел көлік жүйесі, Португалия. 2023 жылғы мәлімет бойынша жүйенің төрт желісінің жалпы ұзындығы шамамен және 56 станцияға қызмет көрсетеді.
Rapid transit system in Lisbon, Portugal
as of 2023, the system's four lines total of route and serve 56 stations.
Бастапқы жоспарлар
Лиссабон қаласы үшін метро жүйесін салу идеясы алғаш рет 1888 жылы туды. Бұл идеяны әскери инженер Хенрике де Лима е Кунья ұсынды, ол «Obras Públicas e Minas» (Халық шаруашылығы және кендер) журналында португал астанасына қызмет ететін бірнеше желілі желі жобасын жариялаған болатын. Дегенмен, нақты жоспарлар жасауға көбірек уақыт кетті. Лануэль Аусенак д'Абель мен Абель Коэльо 1923 жылы, ал Хосе Мантека Роджер мен Хуан Луке Арженти бір жылдан кейін, 1924 жылы өз жоспарларын ұсынды. Алайда, бұл жоспарлардың ешқайсысы іске аспады. Португалия бейтарап болған Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұлттық экономика дамыды, ал Маршалл жоспарының қаржылық мүмкіндіктері Лиссабонда метро салуға үлкен түрткіс берді. Жобаның техникалық және экономикалық мүмкіндігін зерттеу мақсатында 1948 жылдың 26 қаңтарында қоғам құрылды. Көк желідегі Амадора Эсте мен Реболейра арасындағы бөлік 2016 жылдың 17 сәуірінде ашылды, бұл Понтинья мен Амадора Эсте арасындағы бөліктің алғашқы құрылысы аяқталғаннан кейін он екі жыл өткен соң болды.
The idea of building a system of underground railways for the city of Lisbon first arose in 1888. It was first proposed by Henrique de Lima e Cunha, a military engineer who had published a proposal in the journal Obras Públicas e Minas (Public Works and Mines) for a network with several lines that could serve the Portuguese capital. Concrete plans took longer to evolve, though. Lanoel Aussenac d'Abel and Abel Coelho presented theirs in 1923, and José Manteca Roger and Juan Luque Argenti theirs one year later, in 1924. None of these plans were carried out. After World War II, in which Portugal remained neutral, the national economy took off and the financial possibilities arising from the Marshall Plan provided a strong boost to the potential construction of a metro in Lisbon. A society was formed on 26 January 1948 with the purpose of studying the technical and economic feasibility of the project. The Blue Line segment between Amadora Este and Reboleira on the Blue Line opened on 17 April 2016, twelve years after the initial portion of the segment between Pontinha and Amadora Este was completed.
2017 жылдан қазіргі уақытқа дейін
Лиссабон метрополитенін одан әрі жаңғырту жұмыстары 2017 жылдың 19 шілдесінде басталды, ол кезде Жасыл желідегі Аройос станциясы кеңейтілген платформалармен және алты вагонды пойызға мүмкіндік беру үшін күрделі жөндеуге жабылды. Станцияның қайта ашылуы бастапқыда 2019 жылға жоспарланған, бірақ құрылыс кешігулеріне байланысты кемінде 2021 жылға дейін шегерілді. Жаңартылған станция 2021 жылдың қыркүйек айында ақыры қайта ашылды. 2018 жылдың 8 маусымында Қызыл желідегі Encarnação станциясында платформа жиектерінің бір бөлігі рельстерге құлап, Moscavide және Aeroporto станциялары арасындағы учаскеде бір апталық жабылуға себеп болды. 2010 жылдардың соңғы екі жылында экономикалық алаңдаушылықтар нәтижесінде метроның жолаушылар ағыны өсуі баяулады. Тұрақты өсімнің жылдарынан кейін, жолаушылар саны 2018 жылы 169 миллионнан 2019 жылы 173 миллионға дейін өсті, бірақ COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылы азайды. 2020 жылдың 29 қыркүйегінде Көк желідегі Praça de Espanha станциясының жанындағы туннельдің бөліктері станцияда жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда құлап, Laranjeiras және Marquês de Pombal станциялары арасындағы желінің уақытша жабылуына әкеп соқты.
Further modernization works to the Lisbon Metro began on 19 July 2017, when the Arroios station on the Green Line was closed for extensive renovations and the expansion of the platforms to allow six car trains; the station was originally scheduled to reopen in 2019, but reopening was later postponed to no earlier than 2021 due to construction delays. The renovated station finally reopened in September 2021. On 8 June 2018, portions of the platform edges at the Encarnação station on the Red Line partially collapsed onto the tracks, which necessitated a week long closure of the segment between the Moscavide and Aeroporto stations. For the last two years of the 2010s, the metro's ridership growth began to slow as a result of economic concerns; after years of steady growth, ridership increased from 169 million passengers in 2018 to 173 million passengers in 2019 before it began to decline in 2020 as a result of the COVID 19 pandemic. On 29 September 2020, portions of the tunnel near the Praça de Espanha station on the Blue Line collapsed while the station was undergoing renovation works, necessitating a temporary closure of the line between Laranjeiras and Marquês de Pombal stations.
Ұсынылған кеңейтулер
2017 жылдың 8 мамырында Португалия үкіметі жаңа операциялық бас жоспардың бөлігі ретінде Сары желісін Cais do Sodré-ге дейін ұзарту туралы мәлімдеді. Жасыл желімен Сары желісін қосатын және 2024 жылы ашылуы күтілетін кеңейтуде Эстрела мен Сантостағы екі жаңа станция болады; Кампо-Гранде де жобаның бір бөлігі ретінде қайта құрылады. Бұл кеңейтудің құрылысы 2021 жылдың 16 сәуірінде басталды. Ұзарту пайдалануға берілгеннен кейін Жасыл және Сары желілер қайта ұйымдастырылады: Жасыл желі айналма жол ретінде жүреді және Campo Grande мен Rato арасындағы Сары желінің бөлігін өздеріне алады. Осы өзгеріспен Сары желіні Тель-Хейрастан Бенфикаға дейін ұзарту ұсынылуда. Бұл кеңейтуге бірнеше топ қарсылық білдірді, оның ішінде Одивелас үкіметі мен PSD; соңғысы 2019 жылдың шілдесінде үкіметке Лоурске метроны кеңейту үшін жобаны тоқтатуды ұсынатын заң жобасын ұсынды. Қызыл желіге де кеңейту салу жоспарлануда, ол төрт жаңа станцияға дейін созылады: Камполиде/Аморейрас, Кампо де Оурике, Инфанте Санто және Алкантара. Егер жоба іске асса, ол шамамен 2026 жылға дейін аяқталады деп күтілуде. Сондай-ақ, алдағы жылдары жаңа желі – Көк желіні салу жоспарлануда. Метроның қалған бөлігінен айырмашылығы, бұл желі ауыр рельстік емес, көбінесе жер астында емес, жер бетіндегі жеңіл рельстік болады. Ол Лурестегі Инфантадо аймағын Одивелас метро стансасына, содан кейін Беатрис Анжелу ауруханасына қосады, желі "С" пішінін құрайды. Оны 2025 жылға дейін аяқтау жоспарланған.
On 8 May 2017, the government of Portugal announced an extension of the Yellow Line to Cais do Sodré as part of a new operational master plan. The extension, which will connect the Yellow Line with the Green Line and is expected to open in 2024, will contain two new stations at Estrela and Santos; Campo Grande will also be reconstructed as part of the project. Construction on this extension began on 16 April 2021. Once the extension is placed into service, the Green and Yellow lines will be reorganised: the Green Line will run as a circular route and will take over the section of the Yellow Line between Campo Grande and Rato. With this change, the Yellow Line is proposed to extend from Telheiras to Benfica. This extension has been opposed by several groups, including the government of Odivelas and the PSD; the latter proposed a bill to the government in July 2019 that would call for the suspension of the project in favour of a metro extension into Loures. An extension to the Red Line is also projected to be built, extending it to four entirely new stations: Campolide/Amoreiras, Campo de Ourique, Infante Santo and Alcântara. The project, if it goes forward, is projected to be completed by around 2026. A new line, the Violet Line, is also projected to be constructed in the coming years. Unlike the rest of the Metro, this line would not be heavy rail, nor mostly underground, but rather surface light rail. It will connect the area of Infantado, in Loures to the metro station of Odivelas and then to Beatriz Ângelo Hospital, with the line making a "C" shape. It is planned to be completed by around 2025.
Жұмыс уақыты мен жиілігі
Метро қызметі күн сайын сағат 06:30-да басталып, 01:00-де аяқталады (соңғы пойыздар терминал станцияларына 01:30-ға дейін жетеді). Дегенмен, кейбір станциялардың кіреберіс-шығулары 01:00-ден бұрын жабылады. Пойыздардың арасы 5-8 минутты құрайды.
Metro service starts every day at 06:30 and stops at 01:00 (the last trains arrive at the terminal stations by 01:30). However, some station exits close before 01:00. Trains run at a 5–8 minutes headway.
Өнер
Метро станциясының архитектурасы және интерьері жолаушылардың жайлылығын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады, ал өнер саяхатты әдемі әрі тартымды етеді. Лиссабон метрополитені – әлемдегі өнер ең жақсы ұсынылған көптеген жер асты жүйелерінің бірі, мысалы, Германиядағы Мюнхен U-Bahn, Ресейдегі Мәскеу метрополитені, Канададағы Монреаль метрополитені және Швециядағы Стокгольм метрополитені сияқты. Бастапқыда жер бетінен жер астына көшу кезінде визуалды үйлесімділікке қол жеткізу мақсаты болды. Архитектор Франсиско Киль до Амарал (1910–1975) 1972 жылға дейін салынған барлық станциялар үшін үлгі ретінде пайдаланылған станция моделін жасады. Бұл модельде интерьер өте қарапайым, тегіс бірақ нақты сызықтармен, сол кездегі Португалияның саяси жүйесіне ұқсас болды. Авенида станциясын қоспағанда, алғашқы он бір станцияны оның әйелі, суретші Мария Кейл (1914–2012) безендірген. 1988 жылы жаңа кеңейтімдер аяқталғаннан кейін станцияларды ұйымдастыру және безендіру мәселесіне назар аударылды, сол себепті бұл станцияларда заманауи португал суретшілерінің туындылары орын алды: Роландо де Са Ногейра – Ларанжейраста, Жулио Помар – Альто-душ-Моиньюста, Мануэль Каргалейру – Колежиу-Милитар/Лузда, ал Виейра да Силва – Универсидаде станцияларында. Содан бері Лиссабон метросында өнер қалыпты жағдайға айналды. Жарықтандыру, дерлік барлық станцияларда кездесетін азулежу плиткаларының жарқырауымен ойнайды. Соңғы жылдары ең көне станциялар интерьерді және эстетиканы жақсарту үшін, сондай-ақ мүмкіндігі шектеулі жолаушылар үшін қолжетімділікті арттыру мақсатында қайта жаңартылды. Парк станциясы ең құнды және қызықты деп есептеледі, ондағы плиткалар Португалияның теңіз саяхаттарының және олардың философиялық және әдеби байланыстарының егжей-тегжейін көрсетеді.
The architecture and decor of an underground station is a key element for the well being of passengers, and art works to make travel more appealing. Lisbon Metro is one of the various underground systems in the world where art is best represented, much like the Munich U Bahn in Germany, Moscow Metro in Russia, Montreal Metro in Canada and the Stockholm metro in Sweden. From the beginning, there was a concern to make a smooth visual transition between surface and underground. Architect Francisco Keil do Amaral (1910–1975) designed a station model, which was used as a template for all stations built until 1972. In this model, the decor was very moderate, with smooth but firm lines, much like the Portuguese political regime at the time. The original eleven stations, except Avenida, had artwork by his wife, painter Maria Keil (1914–2012). In 1988, with the completion of new expansions, there was still a concern about organizing and decorating stations, thus these stations featured works by contemporary Portuguese artists: Rolando de Sá Nogueira in Laranjeiras, Júlio Pomar in Alto dos Moinhos, Manuel Cargaleiro in Colégio Militar/Luz, and Vieira da Silva in Cidade Universitária. Since then, art has become the norm in the Lisbon Metro; lighting plays with the brightness of the azulejo tiles that are present in almost every station. In recent years, the oldest stations have been refurbished, not only to enhance the decor and aesthetics, but also to improve accessibility for passengers with reduced mobility. Parque station is generally considered to be the most valuable and interesting of them all, where the tiles map details of the Portuguese voyages of discovery and their philosophical and literary links.