Кіріспе

Лиссабондағы жедел көлік жүйесі, Португалия. 2023 жылғы мәлімет бойынша жүйенің төрт желісінің жалпы ұзындығы шамамен және 56 станцияға қызмет көрсетеді.

Бастапқы жоспарлар

Лиссабон қаласы үшін метро жүйесін салу идеясы алғаш рет 1888 жылы туды. Бұл идеяны әскери инженер Хенрике де Лима е Кунья ұсынды, ол «Obras Públicas e Minas» (Халық шаруашылығы және кендер) журналында португал астанасына қызмет ететін бірнеше желілі желі жобасын жариялаған болатын. Дегенмен, нақты жоспарлар жасауға көбірек уақыт кетті. Лануэль Аусенак д'Абель мен Абель Коэльо 1923 жылы, ал Хосе Мантека Роджер мен Хуан Луке Арженти бір жылдан кейін, 1924 жылы өз жоспарларын ұсынды. Алайда, бұл жоспарлардың ешқайсысы іске аспады. Португалия бейтарап болған Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұлттық экономика дамыды, ал Маршалл жоспарының қаржылық мүмкіндіктері Лиссабонда метро салуға үлкен түрткіс берді. Жобаның техникалық және экономикалық мүмкіндігін зерттеу мақсатында 1948 жылдың 26 қаңтарында қоғам құрылды. Көк желідегі Амадора Эсте мен Реболейра арасындағы бөлік 2016 жылдың 17 сәуірінде ашылды, бұл Понтинья мен Амадора Эсте арасындағы бөліктің алғашқы құрылысы аяқталғаннан кейін он екі жыл өткен соң болды.

2017 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Лиссабон метрополитенін одан әрі жаңғырту жұмыстары 2017 жылдың 19 шілдесінде басталды, ол кезде Жасыл желідегі Аройос станциясы кеңейтілген платформалармен және алты вагонды пойызға мүмкіндік беру үшін күрделі жөндеуге жабылды. Станцияның қайта ашылуы бастапқыда 2019 жылға жоспарланған, бірақ құрылыс кешігулеріне байланысты кемінде 2021 жылға дейін шегерілді. Жаңартылған станция 2021 жылдың қыркүйек айында ақыры қайта ашылды. 2018 жылдың 8 маусымында Қызыл желідегі Encarnação станциясында платформа жиектерінің бір бөлігі рельстерге құлап, Moscavide және Aeroporto станциялары арасындағы учаскеде бір апталық жабылуға себеп болды. 2010 жылдардың соңғы екі жылында экономикалық алаңдаушылықтар нәтижесінде метроның жолаушылар ағыны өсуі баяулады. Тұрақты өсімнің жылдарынан кейін, жолаушылар саны 2018 жылы 169 миллионнан 2019 жылы 173 миллионға дейін өсті, бірақ COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылы азайды. 2020 жылдың 29 қыркүйегінде Көк желідегі Praça de Espanha станциясының жанындағы туннельдің бөліктері станцияда жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда құлап, Laranjeiras және Marquês de Pombal станциялары арасындағы желінің уақытша жабылуына әкеп соқты.

Ұсынылған кеңейтулер

2017 жылдың 8 мамырында Португалия үкіметі жаңа операциялық бас жоспардың бөлігі ретінде Сары желісін Cais do Sodré-ге дейін ұзарту туралы мәлімдеді. Жасыл желімен Сары желісін қосатын және 2024 жылы ашылуы күтілетін кеңейтуде Эстрела мен Сантостағы екі жаңа станция болады; Кампо-Гранде де жобаның бір бөлігі ретінде қайта құрылады. Бұл кеңейтудің құрылысы 2021 жылдың 16 сәуірінде басталды. Ұзарту пайдалануға берілгеннен кейін Жасыл және Сары желілер қайта ұйымдастырылады: Жасыл желі айналма жол ретінде жүреді және Campo Grande мен Rato арасындағы Сары желінің бөлігін өздеріне алады. Осы өзгеріспен Сары желіні Тель-Хейрастан Бенфикаға дейін ұзарту ұсынылуда. Бұл кеңейтуге бірнеше топ қарсылық білдірді, оның ішінде Одивелас үкіметі мен PSD; соңғысы 2019 жылдың шілдесінде үкіметке Лоурске метроны кеңейту үшін жобаны тоқтатуды ұсынатын заң жобасын ұсынды. Қызыл желіге де кеңейту салу жоспарлануда, ол төрт жаңа станцияға дейін созылады: Камполиде/Аморейрас, Кампо де Оурике, Инфанте Санто және Алкантара. Егер жоба іске асса, ол шамамен 2026 жылға дейін аяқталады деп күтілуде. Сондай-ақ, алдағы жылдары жаңа желі – Көк желіні салу жоспарлануда. Метроның қалған бөлігінен айырмашылығы, бұл желі ауыр рельстік емес, көбінесе жер астында емес, жер бетіндегі жеңіл рельстік болады. Ол Лурестегі Инфантадо аймағын Одивелас метро стансасына, содан кейін Беатрис Анжелу ауруханасына қосады, желі "С" пішінін құрайды. Оны 2025 жылға дейін аяқтау жоспарланған.

Жұмыс уақыты мен жиілігі

Метро қызметі күн сайын сағат 06:30-да басталып, 01:00-де аяқталады (соңғы пойыздар терминал станцияларына 01:30-ға дейін жетеді). Дегенмен, кейбір станциялардың кіреберіс-шығулары 01:00-ден бұрын жабылады. Пойыздардың арасы 5-8 минутты құрайды.

Өнер

Метро станциясының архитектурасы және интерьері жолаушылардың жайлылығын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады, ал өнер саяхатты әдемі әрі тартымды етеді. Лиссабон метрополитені – әлемдегі өнер ең жақсы ұсынылған көптеген жер асты жүйелерінің бірі, мысалы, Германиядағы Мюнхен U-Bahn, Ресейдегі Мәскеу метрополитені, Канададағы Монреаль метрополитені және Швециядағы Стокгольм метрополитені сияқты. Бастапқыда жер бетінен жер астына көшу кезінде визуалды үйлесімділікке қол жеткізу мақсаты болды. Архитектор Франсиско Киль до Амарал (1910–1975) 1972 жылға дейін салынған барлық станциялар үшін үлгі ретінде пайдаланылған станция моделін жасады. Бұл модельде интерьер өте қарапайым, тегіс бірақ нақты сызықтармен, сол кездегі Португалияның саяси жүйесіне ұқсас болды. Авенида станциясын қоспағанда, алғашқы он бір станцияны оның әйелі, суретші Мария Кейл (1914–2012) безендірген. 1988 жылы жаңа кеңейтімдер аяқталғаннан кейін станцияларды ұйымдастыру және безендіру мәселесіне назар аударылды, сол себепті бұл станцияларда заманауи португал суретшілерінің туындылары орын алды: Роландо де Са Ногейра – Ларанжейраста, Жулио Помар – Альто-душ-Моиньюста, Мануэль Каргалейру – Колежиу-Милитар/Лузда, ал Виейра да Силва – Универсидаде станцияларында. Содан бері Лиссабон метросында өнер қалыпты жағдайға айналды. Жарықтандыру, дерлік барлық станцияларда кездесетін азулежу плиткаларының жарқырауымен ойнайды. Соңғы жылдары ең көне станциялар интерьерді және эстетиканы жақсарту үшін, сондай-ақ мүмкіндігі шектеулі жолаушылар үшін қолжетімділікті арттыру мақсатында қайта жаңартылды. Парк станциясы ең құнды және қызықты деп есептеледі, ондағы плиткалар Португалияның теңіз саяхаттарының және олардың философиялық және әдеби байланыстарының егжей-тегжейін көрсетеді.