Кіріспе
Жан Джиононың кітабы. «Ағаштар отырғызған адам» (французша атауы: L'homme qui plantait des arbres), сондай-ақ «Эльзеард Буффиердің тарихы» деген атпен де белгілі, француз жазушысы Жан Джиононың 1953 жылы жарық көрген аллегориялық әңгімесі. Онда бір шопанның 20 ғасырдың бірінші жартысында Прованс маңындағы Альп тауларының етегіндегі шөлейтті аңғарды қайта орманды етуге бағытталған ұзақ және табысты жеке күш-жігері баяндалады. Бұл әңгіме француз тілінде жазылған, ал алғаш рет ағылшын тілінде жарияланған. Оқиға бүкіл әлемге танылып, адамның күшімен қалпына келтірілген экологиялық жаңарудың шабыт көзі ретінде қарастырылады. 1988 жылы Фредерик Бэк «Ағаштар отырғызған адам» (L'homme qui plantait des arbres) атты анимациялық қысқаметражды фильмі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Фильм француз және ағылшын тілдерінде екі нұсқада шықты, оны Филипп Нойрет және Кристофер Пламмер актерлері баяндады.
The Man Who Planted Trees (French title: L'homme qui plantait des arbres), also known as The Story of Elzéard Bouffier, is an allegorical tale by French author Jean Giono, published in 1953. It tells the story of one shepherd's long and successful singlehanded effort to re forest a desolate valley in the foothills of the Alps, near Provence, throughout the first half of the 20th century. It was written in French, and first published in English. The story has become known worldwide and is seen as an inspiration for ecological regeneration brought about by man. In 1988, Frédéric Back won an Academy Award for the animated short film The Man Who Planted Trees (L'homme qui plantait des arbres). The film was published in two versions, French and English, and narrated respectively by actors Philippe Noiret and Christopher Plummer.
Сюжет
Бұл оқиға 1913 жылы басталады, онда жас жігіт, баяндаушы, Францияның Прованс аймағы арқылы және Альпі тауларына қарай жалғыз саяхаттап, табиғаттың бұрын буынмен бүлінген емес кеңістігін тамашалайды. Ол ағаштар жоқ, шөлейт аңғарда сусыз қалады, онда тек жабайы лаванд өседі және ескі, құлаған ғимараттардан басқа ешқандай цивилизацияның іздері жоқ. Ол құрғаған құдық табады, бірақ орта жастағы малшы оны құтқарып, өзі білетін бұлаққа жетеледі. Баяндаушы осы адамға және оның неге осылай жалғыз өмірді таңдағанына қызығып, онымен біраз уақыт бірге қалады. Жесір қалғаннан кейін, Ельзеард Буффиер оқшауланған және көбінесе тасталған аңғардың қираған ландшафтын қайта жаңғыртуға шешім қабылдайды, жеке күшімен орманды өсіріп, емен мен қайынның жаңғақтарын егеді. Ол темір таяғымен жерге шұңқыр қазып, алыстан жинаған жаңғақтарды салады. Ол сондай-ақ көшеттерді отырғызу үшін шетен мен қайынның көшеттерін өсіреді. Баяндаушы малшыны тастап, үйіне оралады, кейін Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысады. 1920 жылы соғыстан кейін жан күйзелісіне ұшыраған адам қайта оралады. Ол аңғарда жас көшеттердің тамыр жайып, өсіп жатқанын және ағаштар климатты өзгертетін жаңа арналардың пайда болғанын көріп таңғалады. Баяндаушы қайта өсіп жатқан аңғардың тыныштығы мен сұлулығында толыққанды жазылып, аймаққа және М. Буффиерге жыл сайын баруын жалғастырады. Бір күні ол Буффиердің малшы емес екенін, өйткені қойлары оның жас ағаштарын жеп қойғандықтан, енді ара шаруасымен айналысатынын біледі. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін аңғар мемлекеттік қорғауға алынады, француз билігі жаңа орманның тез өсуін табиғаттың ерекше құбылысы деп қате түсінеді, себебі олар Буффиердің өзімшілдікпен жасаған еңбегінен хабарсыз болады. Үш он жыл бойы Буффиер ағаштар отырғызуын жалғастырады, ал аңғар Едем бағына айналады. Оқиғаның соңында аңғар өмірге толы, тыныш жайлы жерге айналады, онда 10 000-нан астам адам тұрады, олар өз бақыттары үшін Буффиерге алғыс айтатынын білмейді. Баяндаушы жаңа орман туралы шындықты өзінің досы, мемлекеттік орманшыға айтады, ал досы оны қорғауға көмектеседі. 1945 жылы баяндаушы қарт Буффиерге соңғы рет барады. 1947 жылы Банон қаласындағы емханада ағаш отырғызған адам бейбіт түрде қайтыс болады.
Өмірбаян
Бұл оқиғаның өзі оқырмандарға сөзбе-сөз мағынасы емес, көркемдік құндылығы арқасында осындай күшті әсер еткен деседі. Өйткені оқиғада бір адамның шағын, бірақ тұрақты, мүсірліксіз және үзділіссіз әрекетінің қалпына келтіруге, өркендеуге, жаңа дамуға қалай ықпал ететіні көрсетілген. Онжылдықтар бойы (1913-1947 жылдар аралығында) ол өз үйінің маңындағы кең аумаққа жергілікті ағаштардың жүздеген мың тұқымын отырғызған. Нәтижесінде, шөлейт аймақ қайта жанданып, оның еңбегі үкімет тарапынан байқалып, қорғауға алынады. Көптеген оқырмандар Эльзеард Буффиердің нағыз тарихи тұлға екеніне, ал әңгіменің баяндаушысы – жас Жан Джиононың өзі екеніне және оқиғаның ішінара автобиографиялық екеніне сенеді. Джионо осы кезеңде өмір сүрді, және ол тірі кезінде адамдардың оқиғаға сенуіне кедергі келтірмей, оны өзінің шеберлігіне деген құрмет ретінде қарастырды. Оның қызы Алин Джионо бұл оқиғаны "бірқазан уақыт бойы отбасымыздың тарихы" деп сипаттады. Дегенмен, Джиононың өзі 1957 жылы Динье қаласының шенеунігіне жазған хатында былай деді: "Кешіріңіз, бірақ Эльзеард Буффиер – ойдан туған кейіпкер. Біздің мақсатымыз – ағаштарды жақсы көруге, немесе нақтырақ айтсақ, ағаш отырғызуды жақсы көруге үйрету болды". Хатында ол кітаптың көптеген тілдерге аударылып, тегін таратылғанын және осылайша табысқа жеткенін айтады. "Бұл мен үшін ешқандай пайда әкелмейді" десе де, ол осы туындысына ең көп мақтан тұтады.
Бейімделулер
Ол Фредерик Бэктің анимациялық қысқа фильмі ретінде бейімделіп, 1987 жылы шықты. Ол бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде үздік анимациялық қысқа фильм үшін «Оскар» сыйлығы. 2006 жылы Шотландияның Эдинбург қаласындағы "Puppet State Theatre Company" компаниясының Ричард Медрингтон оны сахналық қойылым мен қуыршақтарға бейімдеді. 2020 жылы композитор Ноа Макстың №1 саз квартетіне – «Ағаштар отырғызған адам» – шабыт берді, онда баяндаушы Джиононың әңгімесінің қысқартылған нұсқасын оқиды.
Ауызша сөйлеу жазбалары
1985 жылы Пол Винтер Консорты Роберт Дж. Лурцеманы баяндаушы ретінде шақырып, альбом жаздырды. 1990 жылы Earth Music Productions компаниясы оны аудиокітап ретінде шығарды. 1992 жылы американдық "Hearts of Space" радиошоуы Роберт Дж. Лурцеманың баяндауымен музыкалық қосымшамен оқылым жасады (290-шы эпизод, алғаш рет 15 мамырда эфирге шықты). Сондай-ақ, ол Би-би-си радио 4 үшін Билл Паттерсонның баяндауымен жазылды.