Теребития көпірі: Екі достың қиялы әлемі

Кіріспе

Кэтрин Патерсонның 1977 жылғы балалар романы "Терабитияға көпір" – Кэтрин Патерсонның Лесли және Джесси есімді екі бала туралы жазған балалар романы. Олар қиялында сиқырлы орман патшалығын жасайды. Кітап алғаш рет 1977 жылы Томас Кроуэлл баспасынан шықты, ал 1978 жылы Ньюбери жүлдесімен марапатталды. Патерсон романға 1974 жылдың тамызында болған нағыз оқиғадан шабыттанды: оның ұлының досы найзағайға шалып қаза тапты. Роман бесінші сыныпта оқитын Джесси Ааронстың оқиғасын баяндайды. Ол мектепте жарысқа қатысып Лесли Беркке жеңіліп, оның жаңа көршісімен дос болады. Лесли – бай отбасынан шыққан қыз, ал Джесси оны өте жоғары бағалайды. Джесси – кедей отбасынан шыққан, бастапқыда қорқып, ашулы болатын суретші бала. Бірақ Леслимен танысқаннан кейін оның өмірі өзгеріп кетеді. Ол батыл болып, ашу-ызасын жеңеді. Екі бала өздері үшін патшалық құрып, Лесли оны "Терабития" деп атайды. Романның мазмұны жиі цензураға ұшырайды және Америка кітапханалар қауымдастығының 1990–2000 жылдар аралығындағы ең көп сынға ұшыраған 100 кітап тізімінде сегізінші орында тұр. Роман сол кездегі бір оқиғаға негізделген: 1974 жылдың 14 тамызында оның ұлы Дэвидтің ең жақсы досы Лиза Кристина Хилл Делавэр штатындағы Бетани Бичте найзағайға шалып қайтыс болды. Ол сегіз жаста еді. Қиял патшалығының аты 1951 жылы немесе одан бұрын К.С. Льюис "Каспий ханзадасы" және "Таң атқан кеме" кітаптары үшін жасаған Нарния аралы Теребинтияның атына ұқсас. 2005 жылы Патерсон былай деді:

1977 children's novel by Katherine Paterson

Bridge to Terabithia is a children's novel written by Katherine Paterson, about two children named Leslie and Jesse who create a magical forest kingdom in their imaginations. The book was originally published in 1977 by Thomas Crowell, and in 1978, it won the Newbery Medal. Paterson drew inspiration for the novel from a real event that occurred in August 1974 when her son's friend was struck and killed by lightning. The novel tells the story of fifth grader Jesse Aarons, who becomes friends with his new neighbor, Leslie Burke, after he loses a footrace to her at school. Leslie is a tomboy from a wealthy family, and Jesse thinks highly of her. Jesse is an artistic boy from a poorer family who, in the beginning, is fearful and angry. After meeting Leslie, however, his life is transformed. He becomes courageous and learns to let go of his frustration. The two children create a kingdom for themselves, which Leslie names "Terabithia." The novel's content has been the frequent target of censorship and appears at number eight on the American Library Association list of the 100 Most Frequently Challenged Books for the decade 1990–2000. The novel was inspired by an incident during that time: on August 14, 1974, her son David's best friend, Lisa Christina Hill, died after being struck by lightning in Bethany Beach, Delaware. She was eight years old. The name of the imaginary kingdom is similar to that of the Narnian island Terebinthia, created by C. S. Lewis in 1951 or earlier for Prince Caspian and The Voyage of the Dawn Treader. Paterson observed in 2005:

I thought I had made it up. Then, rereading The Voyage of the Dawn Treader by C. S. Lewis, I realized that I had probably gotten it from the island of Terebinthia in that book. However, Lewis probably got that name from the terebinth tree in the Bible, so both of us pinched from somewhere else, probably unconsciously. The novel makes a direct reference to The Chronicles of Narnia as a series of books Leslie lends to Jess, in order to help him learn to behave like a king. The novel also indirectly alludes to the fantasy series The Chronicles of Prydain.

Мен оны өзім ойлап таптым деп ойладым. Бірақ К.С. Льюистің "Таң атқан кеме" кітабын қайта оқығанда, бұл есімді сол кітаптағы Теребинтия аралынан алған болсам керек екенін түсіндім. Дегенмен, Льюис бұл есімді Киелі кітаптағы терек ағашынан алған болуы мүмкін, сондықтан екеуміз де басқа жерден, мүмкін, ең болмағанда бейсаналық түрде, нәрсені алғанбыз. Роман "Нарния жылнамалары" сериясына тікелей сілтеме жасайды, Лесли Джеске патша сияқты мінез-құлық танытуға көмектесу үшін кітаптарды береді. Роман сонымен қатар "Прайден жылнамалары" фантастикалық сериясына да жанама сілтеме жасайды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Он жасар Джесси "Джесс" Ааронс жаз бойы ауылдық мектепте ең жылдам жүгіруші болу үшін жаттықты. Ол құпия түрде суретші болғысы келеді, бірақ әкесі оған қарсы. Оны сурет салуға ынталандыратын жалғыз адам – мектептің музыка мұғалімі Мисс Эдмундс. Джестің жаңа көршісі Лесли Берк – Арлингтон, Вирджиниядан келген бай, ерке бала. Мектептің бірінші күні демалыс кезінде Лесли барлық оқушыны озады. Басқа оқушылар оны ұстазының сүйіктісі деп мазақтайды және теледидарының жоқтығына күледі. Джесс Леслиді жетінші сыныптың бұрынғы қорқытқышы Дженис Эйвериден қорғағанда, олар дос болады. Олар Лесли үйінің артындағы құрғақ арнада ойнайды. Олар өзінің Терабития сиқырлы патшалығының патшасы мен патшайымы екенін көрінеді, оған ескі арқанмен арнадан секіріп ғана кіруге болады. Джестің алты жасар қарындасы Мей Белл мектепке Твинкилерді алып келгенде, Дженис Эйвери оларды ұрлап алады. Терабитияда Джесс пен Лесли Дженис ұнаған жігіттің атынан махаббат хатын жасайды. Хатта кездесуге шақырылады, ал ол келмегенде Дженис ұялады. Бірнеше айдан кейін Лесли Дженистің дәретханада жылап тұрғанын естиді. Джесс Леслиді Джениске көмектесуге көндіреді. Дженис Леслиге әкесі оны қатты ұрып-соғатынын, ал оның достары деп аталатындар осы туралы бүкіл жетінші сыныпқа айтқанын жасырады. Лесли Джениске бір аптадан кейін бәрі оны ұмытып кететінін айтады. Сол түні Мей Белл Джеске онымен Леслидің арнаға дейін ергенін айтады. Ол одан енді ешқашан олардың соңынан ермеуге және анасына айтпауға сөз алады. Пасха күні Лесли Джестің отбасымен бірге шіркеуге барады. Иса туралы әңгімені "әдемі" деп атаса да, оған күмән келтіреді. Бұл Мей Беллді ренжітеді, ол Лесли өлгенде Құдай оны тозаққа жібереді деп санайды. Сол аптада жаңбыр құрғақ арнаны ағын суға айналдырады. Сәрсенбі кешке қарай Джесс өзеннен секіруден қорқады, ал Лесли қорқа қоймайды. Бес сенбі күні таңында Мисс Эдмундс Джеске телефон соғып, оны Смитсонов мұражайына бару үшін Вашингтонға шақырады. Ол үйге келгенде Леслидің қаза болғанын естіп, қатты қайғыға батады: өзеннен секіргенде арқан үзіліп, ол суға батып кеткен. Джесс әкесінен Лесли тозақта ма деп сұрайды, ал әкесі оған жоқ деп сендіреді. Үлкен бұтақты қолданып, Джесс Терабитияға өтеді, онда Леслиге жерлеу гүл шоғырын жасайды. Оның соңынан ерген Мей Белл, қорқып, бұтақтың жартысын ғана басып өтеді. Джесс оны құрлыққа қайтарады. Джестің мұғалімі, Миссис Майерс, күйеуі қайтыс болғаннан кейін адамдар оны ұмыттыруға тырысқанын, бірақ ол оған қарсы болғанын айтады. Бёрктер қалдырған ағаш қалдықтарын пайдаланып, Джесс құрғақ арнадан көпір салады. Ол Мей Беллдің шашына гүлдер қояды, оны көпірден өткізеді және Мей Беллді жаңа патшайым, ал өзін патша етіп Терабитияны ойнай бастайды.

Ten year old Jesse "Jess" Aarons has trained all summer to be the fastest runner in his rural school. Secretly, he wants to be an artist, but his father disapproves. He has a crush on the school music teacher, Miss Edmunds, the only person who encourages him to draw. Jess's new neighbor, Leslie Burke, is a wealthy tomboy from Arlington, Virginia. At recess on the first day of school, Leslie outruns everyone. The other students mock her for being a teacher's pet and for not owning a television. When Jess defends Leslie from Janice Avery, a seventh grade bully, they become friends. They play by a dry creek behind Leslie's house. They pretend they are the king and queen of a hidden magical kingdom, Terabithia, that can be entered only by swinging over the creek bed on an old rope. When Jess's six year old sister May Belle brings Twinkies to school for lunch, Janice Avery steals them. At Terabithia, Jess and Leslie forge a love letter to Janice from a boy she likes. The letter asks for a date, and Janice is humiliated when he does not show up. Months later, Leslie hears Janice crying in the bathroom. Jess convinces Leslie to help Janice. Janice tells Leslie that she is abusively beaten by her father, and her so called friends have just gossiped about it to the entire seventh grade. Leslie comforts Janice by telling her that everyone will forget about it in a week. That night, May Belle tells Jess that she followed him and Leslie to the creek. He makes her swear never to follow them again nor to tell their mother. On Easter, Leslie goes to church with Jess's family. While she calls the story of Jesus "beautiful," she doubts it. This upsets May Belle, who believes God will damn Leslie to hell when she dies. That week, rain turns the dry creek bed into a rushing river. By Wednesday evening, Jess is too scared to swing over the river, while Leslie remains unafraid. On Thursday morning, Miss Edmunds calls Jess and invites him to Washington to visit the Smithsonian Museum. When he returns home, Leslie is dead: The rope broke as she swung over the river, and she drowned. Jess asks his father whether Leslie is in hell, and his father assures him she isn't. Using a large branch, Jess crosses the stream to Terabithia, where he makes a funeral wreath for Leslie. May Belle, who has followed him, makes it halfway across the branch before becoming too scared to continue. Jess guides her back to land. Jess's teacher, Mrs. Myers, tells him that when her husband died, people tried to make her forget, but she didn't want to. Using scrap lumber left behind by the Burkes, Jess builds a bridge across the dry creek bed. He puts flowers in May Belle's hair, leads her across the bridge, and begins to play Terabithia, with May Belle as the new queen and Jess as the king.

Кейіпкерлер

Джесси Ааронс – Романның басында ол отбасылық қиындықтарға байланысты қорқынышпен, ашумен және күйзеліспен күреседі. Ол сонымен қатар музыка мұғалімі Мисс Эдмундсқа ғашық, бұл оқиғаның соңғы кездесулерінде маңызды рөл атқарады. Леслимен танысып, оны жоғалтқаннан кейін ол өзгереді, батыл болып, ашу-ызасын тастайды. Лесли Берк – Зиялы, талантты, қиялы мол, әлеуметтік белсенді қыз, ол Терабитияның сиқырлы патшалығын жасайды. Оның қабілеттеріне гимнастика, шығармашылық жазу, жүзу және жүгіру кіреді. Джесси оны жоғары бағалайды, олар адал достар. Ол оның мектебіне жаңа келген және басқа оқушылар тарапынан толыққанды қабылдамайды. Джесси мен Лесли Терабитияға өту үшін пайдаланатын арқан үзілгенде, ол өзенге құлап, басына жарақат алып, суға батып қайтыс болады. Мей Белл Ааронс – Джессидің кіші қарындасы. Ол өзінің бауырларының арасында өзін жақсы сезінетін жалғыз адам деп сипаттайды. Алайда, ол Джессиден алты жас кіші болғандықтан, оның сенімді серігі бола алмайды, сондықтан ол әлі де жақын дос іздеп жүреді. Ол бастапқыда Джессиге жақын, және ол сияқты, отбасында өз орнын таба алмайтындай сезінеді. Ол Терабития туралы бірінші болып Лесиге айтады және Лесидің қайтысынан кейін патшайым болады. Ол оның әлеміне оның отбасында оған деген жанашырлық пен қабылдау білдірген жалғыз адам болғандықтан қабылданады. Элли мен Бренда Ааронс – Джессидің үлкен қарындастары. Олар роман ішінде жеке аталмайды және көбінесе жағымсыз жарықтандырылмайды. Олар анасынан үнемі көмек сұрайды және кіші бауырларын бағындырады. Лесидің өлімі туралы естігеннен кейін ғана, оқиғаның кульминациясына жақындап, олар ағаларына деген алаңдаушылықтарын білдіреді. Джойс Энн Ааронс – Джессидің төрт жасар кіші қарындасы. Ол көбінесе анасының қамқорлығында болады және оқиғада маңызды рөл атқармайды, бірақ Мей Белл оны сипаттағандай, ол "әлі бала ғана". Дженис Эвери – Ларк Крик мектебіндегі бұрынғы оқушы. Ол өте семіз және адамдар оны семіз деп келекелегенде қатты ренжіп қалады. Дженис Уилард Хьюзге ғашық, Джесси мен Лесли оны алдап пайдаланады. Оның әкесі оны ұрып-соғады және ол жасырын түрде темекі шегеді. Сонымен қатар, оның бейнесі 2007 жылғы фильмде Терабитияда тұратын алып тролль бейнесі ретінде қолданылған. Мисс Эдмундс – Джессидің қатты құрметтейтін, дәстүрден тыс және даулы музыка мұғалімі. Эдмундс оны Смитсондар мұражайына шақырады, бұл Лесиді Терабитияға жалғыз баруға итермелейді. Нәтижесінде Леси арқаннан құлап, суға батып қайтыс болады. Принц Терриен – Джесси Лесиге Рождествоға сыйлаған күшік. Ол Терабитияның қорғаушысы және әзілкеші. Роман бойынша ол П.Т. деп аталады. Гэри Фулчер – Ол және Джесси екеуі де бесінші сыныптағы ең жылдам бала болуды үміттенеді; ол оқиғадағы тағы бір бұрынғы оқушы, бірақ ол Дженис Эверидей жаман емес. Миссис Майерс – Джесси мен Лесидің мұғалімі, "Монстр Маут Майерс" деген лақап атымен танымал. Ол Лесиге жақын, Лесидің өлімінен кейін Джессиге ол Майерстің ең жақсы оқушысы болғанын айтады. Ол күйеуін де жоғалтқан, сондықтан Джессиге қайғы туралы өз тәжірибесінен біраз түсіндіреді. Уильям және Джудит (Хэнкок) Берк – Лесидің ата-анасы, өз жұмысы үшін оқиға орнына келген романда жазатын адамдар. Анасы – кітап жазушы, әкесі – саяси жазушы. Көптеген жергілікті тұрғындардан айырмашылығы, олар теледидар көріп немесе теледидары жоқ. Леси Уильям мен Джудитті сәйкесінше "Билл мен Джуди" деп атайды.

Jesse Aarons – In the beginning of the novel, he is habitually fearful, angry and depressed due to his family struggles. He also has a crush on his music teacher, Miss Edmunds, which plays an integral role in the final events of the story. After meeting and then ultimately losing Leslie, he is transformed, in that he becomes courageous and lets go of his anger and frustration. Leslie Burke – An intelligent, talented, imaginative, outgoing girl, it is she who creates the imaginary kingdom of Terabithia. Her talents include gymnastics, creative writing, swimming and running. Jesse thinks highly of her, and they are loyal friends. She is a newcomer to his school, and not socially accepted by the other students. She dies when she falls into the creek Jesse and Leslie used to cross into Terabithia after the rope snaps, sustaining a head injury that keeps her unconscious until she drowns. May Belle Aarons – One of Jesse's younger sisters. She is described as the only one of his siblings with whom he feels comfortable. However, because she is six years to his 10, she does not fit the mold of the ideal confidante to him, leaving him still desperate for companionship. She is closest to him from the beginning, and like him, feels that she does not have a place in the family. She is the first of his sisters to learn about Terabithia, and becomes the queen after Leslie's death. She is welcomed into his world because of being the only one who to show any sort of empathy for, or acceptance of, him in his family. Ellie and Brenda Aarons – Jesse's two older sisters. They are never mentioned separately within the novel and are rarely portrayed in a positive light. They continually ask for favors from their mother and boss their younger siblings around. It is only near the climax of the story, after hearing of Leslie's death, that they express some concern for their brother. Joyce Ann Aarons – Jesse's four year old youngest sister. She is mainly tended to by the mother and has no significant role in the story, but as May Belle describes her, she is "nothing but a baby". Janice Avery – The school bully at Lark Creek. She is very overweight and tends to become very offended when people tease her for being so. Janice has a crush on Willard Hughes, which Jesse and Leslie use to trick her. Her father beats her and she secretly smokes. Also, her face is used on the giant troll living in Terabithia for the 2007 movie. Miss Edmunds – The somewhat unconventional and controversial music teacher, whom Jesse greatly admires. Edmunds invites him to go to the Smithsonian Museum, which leads Leslie to go to Terabithia by herself. As a result, Leslie is alone when she falls from the rope and drowns. Prince Terrien – A puppy that Jesse gave Leslie for Christmas. He is the guardian and court jester of Terabithia. In the novel, he is referred to as P. T.
Gary Fulcher – He and Jesse both hope to be the fastest kid in the fifth grade; he serves as another bully in the story, but he is not quite as mean as Janice Avery. Mrs. Myers – Jesse and Leslie's teacher, given the nickname "Monster Mouth Myers." She favors Leslie, and tells Jesse after Leslie's death that she was the best student Myers had ever had. Her husband had also died, and she explains to Jesse a little about grief from her own experience. William and Judith (Hancock) Burke – Leslie's parents, novelists who come to the story's location for their work. Mother—book writer, Father—political writer. Unlike most of the locals, they do not watch or own a television. Leslie calls William and Judith "Bill and Judy," respectively.

Қабылдау

Кітап жарық көрген кезде "Киркус" журналы былай деп жазды: "Жапонияда орын алған тарихи көркем шығармаларымен қадір-қасиетке ие болған Паттерсон қазіргі американдық балалармен және мүлдем әртүрлі өмірден келген американдықтармен де дәл сондай шешендікпен және сенімділікпен сөйлейтінін көрсетеді". Балалар жазушысы Жан Фриц "Нью-Йорк Таймс" газетінде былай деп жазды: "Патерсон ханым үлкен шеберлікпен Джессті осы қасіреттің ең терең тұсына алып барып, содан кейін оны Теребитияда алған барлық тәжірибесімен бірге қайтарады – ол аман қалған және осы қиындыққа лайық". "The Horn Book Magazine" журналының мәліметінше, "Джесс пен оның отбасы керемет бейнеленген; кітапта көркем суреттер, мәдениеттердің қақтығысынан туған қызықты жайттар мен ауылдық мектеп өмірінің шынайы суреттері көп. Құлау мен көпір салу символизмі бүкіл оқиғаның басты тақырыбын құрайды, ол өте бай және терең, әдемі жазылған". 1976 жылдан 1985 жылға дейінгі "Ньюбери" жүлдесінің иегерлері туралы ретроспективті эссесінде әдеби сыншы Зена Сазерленд "Bridge to Terabithia" туралы былай деп жазды: "Бұл қайғылы оқиға одан да әсерлі, себебі Паттерсон Джессиге өзінің қайғысы мен кінәсін сезінуге мүмкіндік береді, оның орнына оқырмандарға оның осы сезімдерде екенін айтпайды. Ешқандай әуесқойлық жоқ; сондай-ақ, қызықты эффекттерге ұмтылу да жоқ".

Әдеби маңызы

Романның мазмұны жиі цензураның назарына ілікті. Ол Америка Құрама Штаттарында 1990–1999 жылдар аралығында ең көп сынға ұшыраған кітаптар тізімінде 8-орынды иеленеді. 2000–2009 жылдардағы ALA тізімінде 28-орынға тұр. Бұл сынға ілігу себептері өлімнің сюжеттік желінің бір бөлігі болуында, Джессидің дұғадан басқа жағдайларда "мырза" сөзін жиі қолдануында, оның дінсіз гуманизмді, Жаңа дәуір дінін, оккультизмді және сатанизмді насихаттайды деген айыптамаларда, сондай-ақ, ұятсыз тілдің қолданылуында. Роман көбінесе Ирландия, Сингапур, Австралия, Жаңа Зеландия, Канада, Филиппин, Эквадор, Ұлыбритания, Коста-Рика, Панама, Оңтүстік Африка және АҚШ-тағы ағылшын тілі пәндерін оқытуда қолданылады. 2012 жылы School Library Journal журналы жариялаған сауалнама бойынша роман барлық уақыттағы ең жақсы балалар романдарының тізімінде 10-орынды иеленді, аталған журналдың негізгі аудиториясы – АҚШ. Патерсонның тағы екі кітабы алғашқы 100 кітапқа кірді.

Бейімделулер

Роман негізінде екі фильм түсірілді, екеуі де түпнұсқа атаумен. Олардың бірі 1985 жылы Annette O'Toole, Julian Coutts және Julie Beaulieu ойнаған PBS телефильмі болды. Екінші фильм 2007 жылдың 16 ақпанында Nickelodeon's Rugrats сериалының және бұрынғы Hanna Barbera аниматоры Габор Цупо режиссерлігімен, Josh Hutcherson, AnnaSophia Robb, Robert Patrick, Bailee Madison және Zooey Deschanel қатысуымен шықты. Алып троль бейімделгенімен, Қара Мырза, Скуогрес (сиырғақ пен огреге ұқсас жаратылыстар), Жүнді қаршығалар және көптеген белгісіз жаратылыстар фильм үшін жаңадан жасалды. "Терабитияға көпір" атты музыкалық сахналық қойылым ("лирикалық музыкамен сүйемелденген") Stageplays.com сайтында сатуға қойылған, авторлары – Paterson және Stephanie S. Tolan, тағы бір балалар жазушысы. Ол 1993 жылы Конгресс кітапханасында тіркелді, музыкасы үшін негізгі автор ретінде Steve Liebman көрсетілген, "Терабитияға көпір: музыкамен пьеса" (Нью-Йорк: S. French, c1992) деген атаумен.