Кіріспе

1977 жылы Ричард Адамстың "Жұқпалы иттілер" романы – ағылшын жазушысы Ричард Адамстың 1977 жылы "Аллен Лейн" баспасында алғаш жарық көрген романы. Кітап жануарларды сынау орталығынан қашып шыққан екі иттің достығы және оларды үкімет пен бұқаралық ақпарат құралдарының қуып жетелуі туралы баяндайды. Адамстың тұңғыш романы "Уотершип Дауны" (1972) сияқты, "Жұқпалы иттілердегі" жануарлар кейіпкерлері де адамгершілік қасиеттермен бейнеленген. Романға Альфред Уэйнрайт салған жер карталары қоса тіркелген, ол таулы аймақтарды аралап жүретін және автор еді. Кітаптың соңында Адамстың көп жылдық досы Рональд Локли және әлемге әйгілі табиғатты зерттеуші сэр Питер Скотт сияқты нақты тұлғалар бейнеленген. Адамстың кітапқа жазған алғы сөзінде айтылғандай, екеуі де қолжазбамен танысқаннан кейін, Адамстың оларға тағайындаған кейіпкерлермен және пікірлермен сәйкес екендерін мойындауға дайын болды. 1982 жылы "Жұқпалы иттілер" атты анимациялық фильмге бейімделді.

Сюжет

Бұл кітап Англияның көлдер аймағындағы үкіметтік зерттеу стансасынан Роуф және Сниттер есімді екі иттің қашып кету оқиғасын баяндайды. Олар қызыл түлкінің, немесе "тодтың" көмегімен өздері ғана тіршілік етеді, ал ол түлкі олармен жергілікті Георди диалектісінде сөйлейді. Аштықтан зардап шеккен иттер төбелердегі қойларға шабуыл жасағаннан кейін, мүмкіндікті пайдаланған журналист оларды қатыгез, адам жейтін құбыжықтар деп сипаттайды. Осыдан кейін үлкен ит аулау басталады, бірақ кейіннен олардың қауіпті биоқарудың, мысалы, оба ауруының таратушылары болуы мүмкін деген қауіппен одан да күшейеді.

Шындыққа негіздеу

Адамс кітабының кіріспесінде: «Көмкер шөбінде «Жануарларды зерттеу (ғылыми және тәжірибелік)» деген аттас орын жоқ. Шындығында, ешбір сынақ немесе тәжірибелік станция «Жануарларды зерттеу» сияқты кең ауқымды жұмысты қамти алмайды. Дегенмен, сипатталған әрбір «тәжірибе» нақтыда бір жерде жануарларға жасалған». «ARSE» (Жануарларды зерттеу, ғылыми және тәжірибелік деген аббревиатура, сонымен қатар британдық сленгте – «мойын») атауының нақты орны қазір Grizedale Arts заманауи өнер ұйымымен суретшілер резиденциясы ретінде басқарылатын Лоусон Парк шалғай төбе фермасы болды.

Кейіпкерлер

Rowf: Өзін және серігі Сниттерді адамгершіліксіз тәжірибелер жүргізілген зертханада туған үлкен, қара, шалаңқыр ит. Сниттер Роуфпен бірге қашып кетеді, бірақ ашық ауада өмір сүрудің қиын екенін біледі. Роуф – қысымға ұшыраған, циникалық және қатыгез ит, өйткені өмірі ауыр болған және ол ешқашан лайықты адаммен кездеспеген. Тәжірибелердің нәтижесінде ол судан қатты қорқады. Саяхатының соңында Сниттермен бірге өткізген уақыты және табиғат зерттеушілері Питер Скотт пен Рональд Локлимен кездесуі оны адамзаттың толығымен жаман емес екеніне сендіреді. Снитер: Қара-ақ түсті фокс-терьер. Досы Роуфтан айырмашылығы, Сниттер бұрын үйде тұрған. Қожайыны жол апатында қаза болғаннан кейін, оның қарындасы оны зертханаға сатқан. Зертхана ғалымдары Сниттердің санасы мен санасыздығын біріктіретін көптеген операциялар жасаған. Бұл оның ұйықтап жатқанда немесе оянғанда кездейсоқ уақытта қорқынышты көріністер мен түстерге ие болуына себеп болады (Watership Down-дағы Fiver сияқты). Ол қожайынының жақындап келе жатқанын жиі елестетеді, қуанышпен айналады, бірақ ешкім жоқ екенін біледі. Сниттер Роуфпен бірге зертханадан қашқаннан кейін өзі мен досы үшін жаңа үй табуға бел буады. Снитер – кітаптағы ең үміткер кейіпкер және ең құпиялы, өйткені ол өзінің жағдайы мен өткен оқиғалар туралы көптеген таңғажайып ойларды айтуы мүмкін. Теңізге жүзіп бара жатқанда, ол әлемдегі барлық жануарларды, тіпті киттер сияқты оның болуы мүмкін емес жануарларды азаптап өлтіретін адамды көрді. Тод: Сниттер мен Роуфтың ертеректе кездескен қызыл түлкі. Ол "Кросс Феллден алыс жерде" туылған Үстіңгі Тайнсайд диалектісінде сөйлейді. Ол иттермен тығыз қарым-қатынас жасайды, оларды аң аулау және тіршілік ету дағдыларына үйретеді, ал олар үшін олжаның үлесін алады. Достық Сниттермен нығаяды, ол Тодтың сөйлеуін де, ойлау тәсілін де түсінеді. Роуф, керісінше, "оның айтқан бір сөзін түсінбейді", оның "жалған, жасырын" жолдарына сенбейді және Тод өзінің күшін пайдаланып, өзін оңай тамақпен қамтамасыз ету үшін кеңес алмасу үшін пайдаланып отыр деп санайды, олсыз Роуф пен Сниттер жақсы болар еді. Біршама уақыт үштігі ыңғайлы өмір сүреді, иттер Тодтың басшылығымен қойлар мен құстарды өлтіреді, бірақ ақырында иттің ақылсыздығы оны қуып жібереді, бұл қыстың басталуымен бірге олардың өмір сүру үшін күрестің әлдеқайда қиын кезеңінің басталуын білдіреді. Кітапта, Роуф оны қуып кеткен кезде, Тод жергілікті түлкі аулаушымен қуып жүріп, Сниттермен кездеседі. Түлкі иттері Тодқа жақындаған кезде, ол Сниттерге жүгіруді айтады, оған Роуфқа соңғы оң хабар береді. Тодты иттер басып алып, өлтіреді. Тодтың өлімі нақты сипатталмаған, бірақ аңшылардың бірі оның денесін ұстап, иттерге лақтырып жіберген деп сипатталған. Дигби Драйвер: "Лондон Ораторы" газетінің репортері. Ол – аморалды, өзімшіл адам, ол өте сенсациялық мақалалар жазады, бірақ шындықты анықтай алмайды және ARSE-де биологиялық қаруды зерттеу туралы ақпаратты алу үшін шантаж жасайды. Ол тудырған медиа-гистерия жергілікті тұрғындар арасында үрей туғызады және ақырында үкімет иттерді жою үшін әскерді жұмылдырады. Ол өзін құтқарады, ол Сниттердің ауруханадағы қожайынынан хат алады және оны ауруханадан оқиғалардың ортасына жеткізеді. Ол иттерді құрлыққа қайтарып, өзінің заңды талаптарын Сниттердің иесі ретінде мәлімдейді, осылайша иттерді күтіп тұрған сарбаздардың жазалауынан құтқарады. Д-р Бойкот: АРСЕ-нің аға зерттеушісі, Роуф қатысқан тәжірибелік бағдарламаның жетекшісі. Ол – жансыз, сезімсіз, тәжірибедегі жануарларға да, оның бағынысты Стивен Пауэллге де ешқандай жанашырлық танытпайды. Иттердің қашып кетуінен туындаған жағдайды дұрыс қолданбауы иттерге қойларын жоғалтқан жергілікті шаруаларды ашуға және Дигби Драйвердің терісіне оның керісінше әрекет етуге тырысқанына қарамастан, шөп беруге көмектеседі. Стивен Пауэлл: Бойкоттың бағынысты, біршама нервті және оның басты қорқады, және, әрине, иелік еткен симпатия үшін оның эксперименталды айыптар ол батыл емес білдіру үшін қорқып ретінде қарастырылатын тұрақсыз ғалым ол. Ақырында, оның ар-ожданы маймылға сенсорлық әсерін жоғалту эксперименті кезінде оған үстемдік етеді. Ол маймылды ұрлап, үйіне алып кетеді, жұмысынан кетеді және жергілікті жерде "оқытушы немесе басқа" жұмыс іздейді. Оқиғаның басында ол Дигби Драйвермен бірге жолға шығады және ол репортер екенін білмей, оның сұрақтарына жауап ретінде жұмысы туралы еркін әңгімелейді. Бұл еңкейтілген ақпараттың салдары оның жұмысынан кетуіне себеп болады. Д-р Гуднер: Қорғаныс министрлігі үшін құпия биологиялық қару зерттеуін жүргізіп жатқан АРСЕ зерттеушісі. Ол туған жері бойынша неміс және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бухенвальдта "зерттеуші" болған, бірақ бұл ақпаратты жасыра алған. Дигби Драйвер Оратордағы байланыстары арқылы Гуднердің өткені туралы біледі және оны зерттеуінің егжей-тегжейін, атап айтқанда ол оба ауруын зерттегенін ашуға шантаж жасайды, ол Драйвердің сенсациялық қорқыныш тудыруының негізі болады. "Гуднер" есімі бір кезде "Гейтнер" деген англизацияланған формасы екені белгілі болды – бұл Адамстың келесі романы "Свингтегі қыздың" басты әйел кейіпкерінің тегі де болды. Гарри Тайсон: АРСЕ-дегі жұмысшы, жануарларды тамақтандыру және тазалау және жалпы күтімге жауапты. Оның Роуфтың қылын дұрыс жаппауы иттердің қашуына себеп болады, бірақ ол иттердің жоғалып кеткенін ешкім байқамай тұрып, қылыштың құлыптауын саботаж жасап, қатесін жасырады. Джеффри Уэсткотт: Жергілікті банк қызметкері, біршама жалғыздыққа бейім, адамдық қарым-қатынастан гналым жасап, мұқият жасалған технологиялық артефакттарды жинауға ұмтылады. Өзінің Volvo P1800 көлігімен дүкеннен келгеннен кейін, ол дәретханаға тоқтайды, ал екеуі де көліктен шыққанда иттер кенеттен пайда болып, көлікке кіріп, барлық азық-түлікті жеп қояды. Оның сүйікті көлігіне келген зиян оны иттерді жоюға бағытталған жеке науқанға итермелейді және ол Роуфты көрген төмендегі құмды беткейден құлайды. Иттер ашты, қар құлап, қойларды жоталардан алып кетіп, олардың негізгі тамақ көзін кесіп тастады, сондықтан олар Уэсткотттың денесін жейді. Мүжілген дене табылуы Дигби Драйверге медиа-гистерияны жаңа биіктерге көтеруге мүмкіндік береді. Фильмдегі оның шатқалынан құлау рөлін Доктор Бойкоттың иттерді жою үшін жалдаған аулаушы Акленд ойнады. Дэвид Эфраим: Иттерді аулауды ұйымдастырған еврей бизнесмені. Ол Холокосттан құтқалып қалған және депрессиядан жиі зардап шегеді деген болжам бар. Ол аулау кезінде Сниттермен жеке кездеседі, оны атуға дайындалғанда, оның басындағы хирургиялық жараны байқайды және ол Аушвицте жасалған медициналық тәжірибелерді еске түсіретіндіктен, көздерінен жас шығады. Ол тапаншасын қойып, Сниттерді машинасына кіруге шақырады. Бірақ Сниттер қуанышпен секіргенде...

Бейімделулер

Алдыңғы "Watership Down" сияқты, Мартин Розен "Плагалық итттерді" де 1982 жылы шыққан анимациялық фильмге бейімдеді және түсірді. Кітаптан ерекшелігі, фильмде Тод әлі тірі болуы мүмкін деген ой қалдырылады; оны тапқан аңшы, ол және басқалары түлкіні "ұстады" дейді, бұл Тод өлі сықылдап жатқанын білдіруі мүмкін. Кітаптың барлық жарық көрген басылымдарында иттер теңізден құтқарылып, олардан оба табылмағандықтан және Сниттердің жоғалған қожайынымен қайта қосылғандығы айтылса, фильм Адамстың алғашқы ойынша аяқталады (оның редакторы мен алғашқы қолжазбасын оқығандар оны басқаша жасауға көндіргенге дейін), яғни иттер теңізге жүзіп, Сниттердің романнан "Ит аралы" деп атаған жерді табуға үміттенеді (бірақ Роуф мұның Ұлыбританияның Мэн аралы болуы мүмкін деп пессимистікпен болжайды). Біраз жүзгеннен кейін Сниттер аралды өзінің қиялынан тудырғанына көз жеткізеді. Басып қалғанда, суға батуға азық қалғанда, Роуф аралды тікелей көретінін мәлімдейді, және олар тағы күресіп жүзе береді. Соңында олар тұманға сіңіп, аралға бет алғандай болады. Фильмнің титрлерінде алыстан арал көрінеді, бұл оның нақты екенін меңзейді.