Кіріспе

Лепчалар (/l/ɛ/p/tʃ/ə/; сондай-ақ Ронгкуп (Lepcha: ᰕᰫ་ᰊᰪᰰ་ᰆᰧᰶ ᰛᰩᰵ་ᰀᰪᰱ ᰛᰪᰮ་ᰀᰪᰱ, Mútuncí Róngkup Rumkup, "Róng және Құдайдың сүйікті балалары") және Ронгпалар (Сикким: )) – Үндістанның Сикким және Непал, сондай-ақ Бутан мемлекеттерінің жергілікті халықтарының бірі. Олардың саны шамамен 80 000-ға жуық. Лепчаның шығу тегі белгісіз. Олар Мьянмадан көшіп келген болуы мүмкін, бірақ лепча халқы өздерінің қазіргі орналасқан жеріне ешқандай жерден көшпегенін және осы аймақтың түпкілікті тұрғындары екенін қатысты түрде айтады. Лепча халқы бұрын Пано (патша) Гебу Ачёк билігінде болған. Гебу Ачёк лепча халқын біріктіруде маңызды рөл атқарды. Оны құрметтеу үшін лепча халқы жыл сайын 20 желтоқсанды Гебу Ачёк мерекесі күні ретінде тойлайды. Гебу Ачёк Лепча патшалығын шығыстағы Бутаннан батыстағы Иламға (Непал) және Сиккимнен қазіргі Бангладештің солтүстік шекараларына дейін кеңейтті.

Тіл

Лепчалардың өз тілі бар, оны Лепча деп те атайды. Бұл тіл тибет-бирман тілдерінің бодиш-гималай тобына жатады. Лепчалар өз тілдерін тибет жазуынан туындаған Ронг немесе Лепча жазуы деп аталатын өз жазуымен жазады. Ол 17-18 ғасырларда, Сікімнің үшінші Чогьялының (Тибет патшасы) билігі тұсында Тикунг Мунсулонг есімді лепча ғалымы жасаған болуы мүмкін.

Ұрпақтар

Лепшалар көптеген руларға (Lepcha: putsho) бөлінеді, олардың әрқайсысы өздерінің қасиетті көлі мен тау шыңына (Lepcha: dâ және cú) құрмет көрсетеді, және рулар осы көл мен таудың атынан шыққан. Көптеген лепшалар өз руларын анықтай білсе де, лепша руларының аттары өте ұзын да қиын болуы мүмкін, сондықтан олар көбінесе қысқартылады. Мысалы, Nāmchumú, Simíkmú және Fonyung Rumsóngmú аттары тиісінше Namchu, Simik және Foning деп қысқартылады. Рулардың кейбір атаулары: "Зурабу" [рудың ең жоғары дәрежелі және құдайға табынушылары], "Барфунгпутсо", "Ронгонг", "Картакму", "Сунгутму", "Фипон", "Бриму", "Ликчингму", “Садаму”, “Кабому”, “Молому”, “Лингдаму” және т.б.

Дін

Лепшалардың көпшілігі буддистер, бірақ қазіргі таңда көптеген лепшалар христиан дінін қабылдады. Кейбір лепшалар Мун деп аталатын шамандық дінінен әлі де бас тартқан жоқ. Іс жүзінде, кейбір лепшалардың арасында Мун мен буддизмнің рәсімдері жиі бірге орындалады. Мысалы, ата-бабалардың тау шыңдары танденг лхо румфат деп аталатын рәсімдер арқылы үнемі құрметтеледі. Көптеген рәсімдер жергілікті түрлерді қамтиды. Сиккимде лепшалар 370-тен астам жануарлар, саңырауқұлақтар мен өсімдік түрлерін пайдаланады. Непалдың 2001 жылғы халық санауы бойынша, Непалдағы 3660 лепшаның 88,80% буддистер, ал 7,62% индуистер болып тіркелді. Сикким, Дарджилинг және Калимпонг төңірегінде тұратын көптеген лепшалар христиан дінін ұстанады.

Киім-кешек

Лепча әйелдерінің дәстүрлі киімі - тобыққа дейін жететін dumvun, сондай-ақ dumdyám немесе gādā ("әйел киімі") деп те аталады. Бұл әдетте бір түсті, бір үлкен, тегіс мақта немесе жібек мата. Оны кигенде бір иыққа бүгіп, екінші иығына бекітіп, белдікпен (tago) бекітіп, артық матасын үстіне жабады. Оның астынан контрастты ұзын жеңді блузка киюге болады. Лепча еркектерінің дәстүрлі киімі - такрау ("ерлер киімі"). Бұл көп түсті, қолмен тоқылған мата, бір иыққа бекітіліп, белдікпен ұсталады, әдетте ақ көйлек пен шалбардың үстінен киіледі. Ерлер қатты қара қысымтал матасы бар және көп түсті жоғары жағы конус тәрізді түйінмен безенілген, жалпақ дөңгелек thyáktuk бас киімін киеді. Сирек жағдайларда, дәстүрлі конус пішіндес бамбук және ратаннан жасалған бас киімдер киіледі.

Тұрғын үйлер

Лепча халқы дәстүрлі түрде "ли" деп аталатын жергілікті үйде тұрады. Дәстүрлі үйлер ағаш пен бамбуктан салынады және жерден 1,2-1,5 метр биіктікте тіреулерге орнатылады. Ағаш үй, сабаннан жасалған шатырымен, табиғи кондиционер болып табылады және экологиялық таза. Лепчаның дәстүрлі үйлерін салу кезінде шегелер қолданылмайды, сондай-ақ үйдің салмағы топыраққа емес, үлкен тас тақталарға тірелгендіктен, сейсмикалық қозғалыстарға төтеп бере алады.

Тіршілік ету

Лепшалар негізінен егіншілікпен айналысады. Олар апельсин, күріш, кардамон және басқа да тағамдар өсіреді. Хузом – қара бидай, тары және жүгері немесе бидай ұнынан жасалған дәстүрлі лепша наны. Лепша халқының танымал тағамдарының ішінде понгузом (күріш, балық, көкөніс грилі), су зом (пеште пісірілген ет), ихукпа (лапша, ет және көкөніс сорпасы) және соронгбитулук (күріш пен қырыққабаттан жасалған қайнатылма) бар. Тарыдан ашытылған алкогольдік сусын – чи немесе шахан. Чи діни мағынаға да ие, себебі ол діни обрядтар кезінде құдайларға мүшелік ретінде беріледі.