Кіріспе

Солтүстік-шығыс Үндістандағы этнолингвистикалық топ – Боро (बर'/बड़ो), сондай-ақ Бодо деп аталады, Үндістанның Ассам штатына тән этнолингвистикалық топ. Олар үлкен Бодо Качари этнолингвистикалық отбасының бір бөлігі және солтүстік-шығыс Үндістанға тараған. Олар негізінен Ассам штатының Бодоланд аумақтық аймағында шоғырланған, бірақ Боро халқы Ассам мен Мегалайяның басқа барлық аудандарында да қоныстанған. Боро халқы 1950 жылғы Конституция (Жетістірілген тайпалар) жарлығында "Боро" және "Борокачари" деп тізілген, және Үндістан халық санағы құжаттарында осылай аталады. Боролар Боро тілінде сөйлейді, бұл Тибет-Бирма тілдер отбасының Боро-Гаро тілі, ол Үндістанның жиырма екі ресми тілінің бірі ретінде танылған. Халықтың үштен екісі екі тілді, ал екінші тіл ретінде ассам тілінде сөйлейді. Боро халқы, Бодо Качари халықтарының басқа туысқан топтарымен бірге, кем дегенде 3000 жыл бұрын қоныс аударған ежелгі қоныстанушылар деп саналады. Боролар көбінесе егіншілікпен айналысады және дәстүрлі суару жүйесін – донгты пайдаланады. Боро халқы Үндістан Конституциясының алтыншы кестесінде жазық тайпасы ретінде танылған, Бодоланд аумақтық аймағында, автономиялық бөлімшеде ерекше өкілеттіктерге ие, сондай-ақ азшылық халық ретінде қарастырылады.

Этимология

Боро – бұл қауымның өзін-өзі атауы немесе автонимі. Боро сөзі "Бара фиса" дегеннен шыққан, яғни "Бараның ұлы" деген мағынаны білдіреді, ал "Бара" сөзі топтың "адам" немесе "еркек мүшесін" көрсетеді. Туыс тіл – Көкборок тілінде "Борок" сөзі "адам" дегенді білдіреді (мүшелерге қосылатын "-к" жұлдырығымен), сондықтан логикалық тұрғыдан алғанда, Боро тілінде де "адам" деген мағынаны білдіруі мүмкін. Жалпы алғанда, "Боро" сөзі "еркек" дегенді білдіреді, ал кең мағынада – "адам" (бірақ отбасы мүшелерінің әйелдеріне қатысты емес) дегенді білдіреді, бұл Бодо Качари халықтары қолданатын тілдерде қолданылады.

Тіл

Боро тілі – қытай-тибет тілдері отбасының бір мүшесі. Ол сино-тибет тілдері отбасының тибет-бұрма тілдері тармағындағы боро-гаро тобына жатады. Бұл тіл Үндістанның Ассам штаты мен Бодоланд аумақтық аймағының ресми тілі. Сонымен қатар, ол Үндістан Конституциясының сегізінші тізбесінде тізімделген жиырма екі тілдің бірі.

Дін

Дәстүрлі түрде борос батуизмді ұстанады, яғни Обонглаоре деп аталатын ең жоғарғы Құдайға табынуды. Шиджоу ағашы (Euphorbia тұқымдасына жататын) Бату символы ретінде қабылданып, оған табынылады. Сондай-ақ, ол ең жоғарғы Құдай деп есептеледі. Боро тілінде "Ба" бес, ал "Тхоу" терең деген мағынаны білдіреді. Борос Құдайдың бес күшті элементіне – жерге, суға, ауаға, отқа және эфирге сенеді, сондықтан бес саны Бату мәдениетінде маңызды, бұл басқа азиялық діндердің бес элементіне ұқсас. Батуизм бойынша, әлем жаратылғанға дейін тек үлкен бір бос кеңістік болған, онда ең жоғарғы жаратылыс "Ахам Гуру", Анан Бинан Госай немесе Обонглаоре пішінсіз күйде болған. Ахам Гуру пішінсіз өмірден шаршап, ет пен қанмен өмір сүруді тіледі. Ол барлық адамдық қасиеттерімен осы үлкен бос кеңістікке түсіп, әлемді жаратты. Бодо халқының көпшілігі әлі де Батуизмді ұстанады, бірақ халық санағында олар көбінесе индуистер ретінде тіркеледі, себебі олардың туған діні Үндістан Конституциясы бойынша ресми мойындалмаған. Борос халқының шамамен 10 пайызы христиан дінін ұстанады, олардың көп бөлігі баптист болып табылады. Боро шіркеулерінің негізгі бірлестіктері – Боро баптистерінің конвенциясы және Боро баптистерінің қауымдастығы.

Тарих

Камарупаның 12-шы ғасырдың ортасында ыдырауынан бастап отаршылдық дәуіріне (19-шы ғасыр) дейін және одан кейін әртүрлі этникалық топтар әртүрлі экологиялық аймақтарда қоныстанды, бірақ халықтың үнемі қозғалысы мен араласуы ерекше, бірақ аралас мәдени практикалардың қалыптасуына әкелді. Боро тайпасының мәлімдемесінше, түрлі мемлекеттік жүйелер – мысалы, Моғолдар, Кочтар, Ахомдар және британдық отаршылдық – пайда болған, кеңейген және құлаған кезде де, Боролар олардың салық жүйелеріне енуге қарсылық көрсетіп, олардан қашу үшін баяу, бірақ үздіксіз қозғалыста болды. Осы мемлекеттердің және тұрақты шаруалардың кеңеюіне байланысты, Боролар төменгі Гималайдың орманы бар аймақтарына жақын жиналды. Осы жерде Боролар өздерін асырау үшін ауыспалы егіншілікпен айналысып, орман өнімдерін бақылады. Осы қиын жағдайда егіншілік жүргізу үшін Боролар ауыспалы егіншілікке қолдау көрсететін, төмен құнмен жасалған суару жүйелерін ойлап тапты. Жерді иемдену, егін егу, суару және аң аулау – барлығы бірлесіп атқарылды. Орман өнімдерін бақылаушылар ретінде олар осы және басқа да тауарлардың жазықтар мен төбелер арасындағы саудасында делдалдық қызмет атқарды, соның нәтижесінде күрделі қарым-қатынастар қалыптасты. Боролар кем дегенде 18-шы ғасырға дейін ауыспалы егіншілер болып қалып, содан кейін жайлап қозғалмайтын болды; тіпті отаршылдық кезеңде де көптеген Боролар тұрақты жер иелігін қабылдаудан бас тартты немесе жер иелену құжаттарын алуға тырыспады. Кочтар әулеті (1515–1949) 16-шы ғасырда Боро халқы қоныстанған аймақтарда билігін бекіткен кезде, Гохайн Камал Алидің солтүстігіндегі аймақты – Дуарс деп аталған аймақты – брахмандық емес мәдениет гүлдене алатын аймақ деп белгіледі. Ахом патшалығы 17/18-шы ғасырларда Ассамның батысында билігін нығайтқаннан кейін, Бутанмен әкімшілік және қаржылық жауапкершілікті бөлісу үшін арнайы келісім жасады. Бірақ 19-шы ғасырдың соңында британдықтар орманды жерлерді егіншілікке пайдалануға тыйым салғанда, Боролар мекендейтін жерлерін жоғалтты, өйткені ауыспалы егіншілік үшін тарихи түрде пайдаланылған орманды жерлер мен басқа да өнімдердің көздері кенеттен қолжетімсіз болды. Жергілікті шаруаларды олардың жерлерінен айыру – бұл отаршылдық мақсаты болды, оларды басқа кәсіпорындарда еңбек күші ретінде пайдалануға мүмкіндік беру.

Бороның жеке басын қалыптастыру

Боро ұлттық санасының қалыптасуы отаршылдық кезеңде басталды, сол кезде Боро элитасы мен зиялылары өздерін ассамдық касталық индуистік қоғамнан ерекшелендіре бастады. Боро, сондай-ақ көптеген басқа қауымдар мен жергілікті элитаның көп бөлігі 19 ғасырдың соңына дейін біліммен таныс болған жоқ. 20 ғасырдың басында Боро/Качари жариялампаздарының тобы пайда болды. Олардың ішіндегі ең ірісі – Голпарадан шыққан саудагер Каличаран Брахма, ол «Брахмалық» деп аталатын жаңа монотеистік дінді құрды және ең бастысы, өзі үшін де, өзімен бірге жүретіндері үшін де жаңа Бодо ұлттық санасын қабылдады. Алдыңғы білімді Качарилер, мысалы Рупнат, индустардың төменгі касталарына сіңісуден басқа әлеуметтік жағдайына қол жеткізудің көптеген мүмкіндіктері болған жоқ. Сондықтан Бодолар Брахма дінін дамытты, ол касталық үстемдікті мойындамай, құрметті және тәуелсіз Бодо ұлттық санасын бекітті. 1921 жылғы халық санағынан кейін Боролар өздерінің тайпалық аттарынан бас тартып, өздерін каста және тіл бойынша Боро, ал дін бойынша Брахма деп тануды бастады. 19 ғасырдың соңында, әсіресе Сидни Эндлдің миссионерлік қызметі арқылы христиан дініне өтудің қосымша мүмкіндіктері пайда болды, ол «Качарилар» атты еңбегімен де танымал, және бұл Боро ұлттық санасының параллель ағымын құрады. Боро терминінің барлық Качариларды өзіне сіңіретін анықтамасы ретінде қолданылуы туралы Монтгомери 1838 жылы хабарлады. Бодо терминін Брайан Хоутон Ходжсон (1847) эндоним ретінде жариялады, ол, оның пікірінше, кемінде Меш және Качариларды қамтитын кең халықтар тобын білдіреді. Бұл Боро ұлттық санасына қатысты екі түрлі көзқарасқа әкелді: біріншісі – кең топ туралы түсінік, Каличаран Брахма мен оның жақтастары қабылдады, олар Боро ұлттық санасын индуистік ассамдықтарға қарсы қойды. Экасарана Дхармаға кіру арқылы әлеуметтік жағдайына қол жеткізуді қалайтын Качарилар Сарания Качари деп аталады және бүгінде олар Бороларға жатпайды.

Саяси емес Боро қауымдастықтары

1919 жылдан бастап түрлі Боро ұйымдары құрылды: Бодо Чатра Санмилан (Бодо студенттер қауымдастығы), Качари Чатра Санмилан (Качари студенттер қауымдастығы), Бодо Маха Санмилан (Ірі Бодо қауымдастығы), Качари Джатиё Санмилан (Качари ұлттық қауымдастығы) және т.б. Бұл ұйымдар әлеуметтік және саяси прогресс үшін әртүрлі жолдарды ұсынды. Мысалы, Бодо Чатра Санмилан тайпалық белгілерінен бас тартуға және әйелдердің Рамаянадағы Ситаның үлгісін қабылдауына шақыруды жақтады. Өзін-өзі көрсету саясаты дамып жатқанмен, Боролар үлкен Ассам қоғамымен байланыстарын үзуге дайын емес еді, тіпті Каличаран Брахма мектептерде ассам тілін оқыту тілі ретінде қолдау көрсетті, ал Боро қауымдастықтары өздерінің ісіне көңіл бөлісетін ассамдық тұлғалардан қолдау іздеді. Мемлекет құрудың тарихы болмағандықтан, қауымдастықтар Боролардың басқа тайпалар сияқты жабайы емес екенін, сонымен қатар индуистік касталық жүйеге кірмейтінін көрсетуге ерекше мән берді. 1929 жылы Саймон комиссиясында қоғамдық құқықтар туралы алғашқы талаптар қойылды, онда Боро көшбасшылары отаршылдық дәуірдегі артта қалған тайпалардың бейнесін еске түсіріп, жергілікті және орталық заң шығару органдарында үлестік өкілдік беру арқылы қорғауды сұрады. Саймон комиссиясына Боро делегациясының құрамында Каличаран Брахма және Джадав Хахлари болды. Делегация Гоалпараның Ассам құрамында қалуын, Бенгалияға қосылмауын және Боролардың мәдени жағынан ассамдықтарға жақын екенін мәлімдеді. 19 ғасырдың басында Шығыс Индия компаниясы жергілікті билеушілерден қорғаныш іздегендіктен туындаған көтерілістерге байланысты "тайпалық" мәселеге қызығушылық танытты. Бірақ жылдар өте келе Шығыс Индия компаниясы/Британдық Радж жергілікті билеушілерді емес, халықты олардан қорғау арқылы қорғаушы рөлін өзгертті, Африканың жабайы халықтарына қорғау қажет болғандай. Бастапқы және беделді емес арасындағы айырмашылық еуропалық нәсілдік ұғымдардың енгізілуімен және 1872 жылғы халық санағынан кейін "табиғи тайпалар" және "жартылай индуистенген табиғи тайпалар" сияқты санаттардың пайда болуымен одан әрі нақтыланды. 1881 жылғы халық санағы Үндістанда екі жауынгерлік топтан тұратынын және біртұтас ұлттылыққа ие емес екенін көрсетті. Ал 1901 жылы Рисли тайпаның ресми анықтамасын жасады. Осы тұжырымдама бойынша Солтүстік-Шығыс Үндістан ерекше жағдай ретінде қарастырылды, оған жеке заңнама қажет болды. Осы әлеуметтік топтардың элиталары, Боролардың өкілдері де, осы санаттарды саяси мақсаттарда пайдаланды. 1933 жылы Брахмапутра аңғарындағы барлық жазық тайпалар үшін – Боро, Карби, Мисинг, Тива және Рабха тайпалары үшін ортақ платформа ретінде Трибальдық лига құрылды. Бұл құрылымға саяси қатысуға рұқсат етілмеген тау тайпалары кірмеді. Колониялық мемлекет пен этнографтардың тайпалық халықты анықтауға деген ниеті, халықтың өзін-өзі анықтау қажеттілігі және бұрынғы саяси қауымдастықтар Боро және басқа топтар арасындағы тайпалық сәйкестіктің қалыптасуына маңызды үлес қосты. Раби Чандра Качари және Рупнатх Брахма сияқты Боро көшбасшыларын қамтитын Трибальдық лига 1937 жылы Мұсылман лигасының ұсынысына қарсы Лайн жүйесін сақтап қалды.

Демография

Ассамда шамамен 1,45 миллион бодо халқы тұрады, бұл штаттың халқының 4,53% құрайды. Олардың көп бөлігі, шамамен 68,96% Ассамның Бодоланд аумағында шоғырланған, олардың саны 3,15 миллион адамның ішінде 1 миллионды құрайды, яғни аймақтың халқының 31% болады. Бодоландтың астанасы Кокраджарда олар азшылық құрайды, қала халқының 25% ын құрайды.

Халықтық дәстүрлер мен мифология

Боро халқының тарихын халықтық дәстүрлер арқылы түсіндіруге болады. Падма-Бхушан иегері Сунити Кумар Чаттерджидің айтуынша, мифологиялық тұрғыдан қарасақ, Боролар Вишнудың (Бараха) және Жер-Ананың (Басумати) ұрпақтары болып саналады, олар эпикалық дәуірде "Кираталар" деп аталған.