Вернон Дьюк: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ресейлік-американдық композитор және ән жазушы (1903–1969)

Вернон Дюк (10 қазан 1903 [ескі стиль бойынша 27 қыркүйек 1903] 16 қаңтар 1969) – Ресейде туған американдық композитор және ән жазушы, ол өз туған аты Владимир Дукельскиймен де жазған. Ол «Taking a Chance on Love» (1940) әні, создерін Тед Феттер мен Джон Латуш жазған, «I Can't Get Started» (1936) әні, создерін Айра Гершвин жазған, «April in Paris» (1932) әні, создерін Е. («Ип») Харбург жазған, және «Зигфелд ақымақтықтары» үшін 1934 жылы жазылған «What Is There To Say» әнімен, сонымен қатар Харбургпен бірлесіп жазған әндерімен ең танымал. Ол «Autumn in New York» (1934) әніне «Thumbs Up!» көрсетілімі үшін создер мен музыканы өзі жазды. «Америкалық танымал ән, 1900–1950 жылдардағы ұлы инноваторлар» атты кітабында композитор Алек Уайлдер бұл әнді мақтап, «Бұл өлеңдегі кулет ең амбициялысы болуы мүмкін» деп жазды. Дюк сондай-ақ Джонни Мерсер, Огден Нэш және Сэмми Кан сияқты лириктермен де жұмыс істеді.

Ерте өмір

Владимир Александрович Дукельский 1903 жылы Ресей империясының Псков губерниясындағы Парфьяновка ауылында белгілі бір дәрежедегі ақсүйек отбасында дүниеге келді. Оның отбасы шағын ақсүйектер тобына жатты; 1954 жылы жарық көрген «Гроув музыка және музыканттар сөздігінде» оның әкесінің әжесі, тегі Туманишвили, «Грузия патшаларының тікелей ұрпағы» деп көрсетілген. Дукельскінің айтуынша, оның анасының да австриялық және испандық түбірлері бар. «The Jewish Standard» оны себепсіз еврей музыканттарының қатарына қосады; композитор Джек Готтлиб бұл мәлімдемені жоққа шығарады. Дукельскілер Киевте тұрды, ал Владимирдің Санкт-Петербург және Мәскеуге жасаған жалғыз сапары 1915 жылдың жазында болды. Сол жазғы көріністер кейін Дукельскінің «Санкт-Петербургтің соңы» атты ораториясында (1931–37) көрініс тапты. Оратория атауы – Всеволод Пудовкиннің «Санкт-Петербургтің соңы» фильміне сілтеме жасайды. Он бір жасында Дукельский Киев консерваториясына қабылданды, онда ол композицияны Рейнгольд Глиэрден, ал музыкалық теорияны Болеслав Яворскийден оқыды. 1919 жылы оның отбасы Ресейдегі азамат соғысының қаупінен қашып, Константинопольде басқа босқындармен бірге бір жарым жыл тұрды. 1921 жылы олар американдық виза алды және «Кинг Александр» кемесімен Нью-Йоркке үшінші класспен сапар шекті. Ол Эллис аралында иммиграциялық тексеруден өтті. Жолаушылар тізімінде «Кинг Александр» кемесінің билет сатушысы оның есімін француз тілінде Владимир Дукельский деп жазды. 1922 жылы Нью-Йоркте Джордж Гершвин жас иммигрантпен дос болып, жақын қарым-қатынас орнатты. Гершвин (нағыз аты Джейкоб Гершвин) Дукельскіге тегін қысқартып, американдық үлгіде өзгертуді және Вернонды есімі ретінде қабылдауды ұсынды. Дукельскінің псевдониммен жарияланған алғашқы әндері сол жылы жазылды, бірақ ол 1955 жылға дейін классикалық музыка мен орыс поэзиясын туған атымен жазуын жалғастырды.

Мансап

1924 жылы Дукельский Еуропаға оралды. Парижде ол Сергей Дягилевтен балет жазу туралы тапсырыс алды. Дукельскийдің алғашқы театрлық қойылымы – «Зефир мен Флора» 1925 жылы «Ресей балеттері» маусымында Леонид Массиннің хореографиясымен және Жорж Брактың декорацияларымен қойылды, бұл қойылым үлкен сынға ұшырады. Музыкалық жаңалықтарды шолуда Сергей Прокофьев оны «тамаша мелодияларға толы, өте жақсы жасалған, гармониялық тұрғыдан әдемі және тым «модернистік» емес» деп сипаттады. Прокофьев жас талантқа Дягилевтей таң қалды, олар көп ұзамай жақын дос атанды. 1938 жылы Прокофьев Кеңес Одағына оралғанға дейін олар жиі кездесіп тұрды, ал 1946 жылға дейін хат алмасып жүрді. Дукельскийдің Бірінші симфониясы 1928 жылы Парижде Серж Кусевицкий мен оның оркестрі тарапынан орындалды, сол бір бағдарламада Прокофьевтің «Отты періште» операсынан үзінділер де қойылды. 1930 жылдары Дукельский мен Прокофьевтің бірқатар шығармалары олардың музыкалық әңгімелесіп-талқылауларының нәтижесі екенін көрсетеді. 1920 жылдардың соңында Дукельский өзінің көбінесе классикалық туындылары орындалған Париж бен «Вернон Дьюк» атты псевдонимімен музыкалық комедияларға музыка жазған Лондон қалалары арасында уақытын бөлісті. 1929 жылы ол АҚШ-қа қайтып оралды, мақсаты – елде тұрақты қоныстану. Ол көптеген маңызды музыка туындыларын жазды және жариялады, бірақ Бродвейде өзін таныстыруға көбірек күш жұмсады. Дьюктің «Парижде сәуір» (1932), «Жаңа Йорк күзінде» (1934), «Мен сенің қылығыңды ұнатамын» (1934), «Көпір астындағы су» (1934) және «Мен бастай алмаймын» (1936) әндері 1930 жылдардағы хиттерге айналды. Дукельскийдің камералық музыкасын жариялаған және оркестрлік партитураларын орындаған Серж Кусевицкийдің қолдауы оған классикалық шығармаларын дамытуға көмектесті. Дукельскийдің фортепиано, оркестр және сопраноға арналған концерті «Dédicaces» (1935–1937) 1939 жылғы қаңтарда Нью-Йоркте Кусевицкий мен Бостон симфониялық оркестрі тарапынан тұсаукесер етілді. Оның «Петербург соңы» атты ораториясының премьерасы бір жыл бұрын Schola Cantorum және Нью-Йорк филармониялық оркестрі Хью Росс басшылығымен өтті. 1937 жылы композитор Гершвиннің соңғы партитурасын аяқтауға шақырылды, ол «Голдвин Фоллиз» атты Technicolor көрінісіне саундтрек болды, оған Джордж Баланчиннің хореографиясымен екі пародиялық балет пен «Көктем қайтадан» әні енгізілді. 1939 жылы Дукельский америкалық азаматтыққа өтіп, «Вернон Дьюк» атты заңды есімін алды. Дьюктің ең үлкен жетістігі бір жылдан кейін, Джордж Баланчиннің хореографиясымен және Нью-Йорктегі Мартин Бек театрында қара нәсілді актерлер ойнаған «Көктегі шатыр» (1940) атты Бродвей мюзиклі болды.

In 1924, Dukelsky returned to Europe. In Paris, he received a commission from Serge Diaghilev to compose a ballet. Dukelsky's first theatrical production, Zephyr and Flora, was staged in the 1925 season of Ballets Russes, with choreography by Léonide Massine and scenography by Georges Braque, to great critical acclaim. In a review of musical novelties of the season, Sergei Prokofiev described it as full of "superior melodies, very well designed, harmonically beautiful and not too 'modernist'." Prokofiev was as impressed with the young talent as Diaghilev was, and soon the composers became close friends. They frequently saw each other until Prokofiev returned to the Soviet Union in 1938; they continued to correspond until 1946. Dukelsky's First Symphony was premiered by Serge Koussevitzky and his orchestra in 1928 in Paris on the same bill as excerpts from Prokofiev's The Fiery Angel. Some of Dukelsky's and Prokofiev's compositions of the 1930s bear evidence of their musical dialogue. In the late 1920s, Dukelsky divided his time between Paris, where his more classical works were performed, and London, where he composed numbers for musical comedies under his pen name Vernon Duke. In 1929, he returned to the United States with the intention of settling in the country permanently. He composed and published much serious music, but devoted greater efforts to establishing himself on Broadway. Duke's songs "April in Paris" (1932), "Autumn in New York" (1934), "I Like the Likes of You" (1934), "Water Under the Bridge" (1934), and "I Can't Get Started" (1936) were 1930s hits. The support and devotion of Serge Koussevitzky, who published Dukelsky's chamber music and conducted his orchestral scores, helped him develop his classical works. Dukelsky's concerto for piano, orchestra, and soprano obbligato, titled Dédicaces (1935–1937), was premièred by Koussevitzky and the Boston Symphony Orchestra in January 1939 in New York. His oratorio, The End of St. Petersburg, was premiered a year earlier by Schola Cantorum and the New York Philharmonic under Hugh Ross. In 1937, the composer was asked to complete Gershwin's last score, a soundtrack to a Technicolor extravaganza The Goldwyn Follies, to which he contributed two parody ballets choreographed by George Balanchine, and the song "Spring Again". In 1939, Dukelsky became an American citizen and took Vernon Duke as his legal name. Duke's greatest success came a year later, with the Broadway musical Cabin in the Sky (1940), choreographed by George Balanchine and performed by an all black cast at the Martin Beck Theater in New York.

Әскери қызмет

1942-1944 жылдары АҚШ Жағалау күзетінде қызмет етті. Қызметте жүргенде, ол Жағалау күзетінің оркестрінде саксофонда ойнайтын Сид Цезарды ашты және «Tars & Spars» атты Жағалау күзеті үшін гастрольдік шоу жазды. Сондай-ақ, ол классикалық дәстүрдегі ең көрнекті музыкалық шығармаларын жасады, оның ішінде Грегор Пиатигорскийтің тапсырысымен жазылған виолончельге арналған концерт және скрипкаға арналған концерт.

Үшінші симфония

Оның Үшінші симфониясы (1946) Куссевицкийдің әйелі Наталидің естелігіне арналды. Осы жылдар бойы Серж және Натали Куссевицки, Дукельскийнің берілген қолдаушылары, оның туған отбасының орнына келді. 1942 жылы Дукельскийдің анасы қайтыс болғанда, композитор дирижердің тапсырыс беруден бас тартуына қатты ренжіді. Арнау алынып тасталды және қарым-қатынас уыстасып кетті. 1946 жылы Дьюк Америка Құрама Штаттарын Францияға тастап кетті, онда ол классикалық композитор және ән жазушы ретіндегі екі қызметін жалғастырды (қазір француз лириктерінің өлеңдеріне ән жазды). 1948 жылға қарай композитор қайтадан Америкаға оралды. Ол Нью-Йорктен Калифорнияға көшіп, өмірінің соңғы онжылдықтарын әндер, кино және театр музыкасы, камералық музыка, орыс тіліндегі өлеңдер, ал ағылшын тіліндегі poleмикалық мақалалар мен естеліктер жазумен өткізді. 1957 жылдың 30 қазанында әнші Кей МакКраккенге үйленді. Оның Бродвейдегі соңғы көрсетілісі екі аптадан кейін Хелен Хейстің қойылымына жазған екі әні мен қосымша музыкасымен болды, Жан Ануилдің «Еске түскен уақыт» (1940) (французша атауы: Леокадия) 247 қойылымға дейін сахналанды. Өмірінің соңғы онжылдығында ол Бродвей мюзиклдерін қоюға тырысты, оның ішінде сынақтар кезінде жабылып қалған екі қойылым және ешқашан көрсетілмеген бір қойылым болды.

Кейінгі еңбектері

Классикалық композитор ретінде Дукельский өзінің модернист замандастары Сергей Прокофьев, Артур Лурие және шамалы дәрежеде Игорь Стравинский қолданған музыка тілін пайдаланды. Дегенмен, оның гармониясы өте өзгеше болды. Ән жазушы және театр мен кино музыкасының авторы ретінде оның туындылары Джордж Гершвин мен Гарольд Арленнің туындыларына ұқсас болды, бірақ ол өзіне тән ерекше стильді қалыптастырды.

Өлім

Дьюк 1969 жылғы 16 қаңтарда Санта-Моникада, Калифорния штатында өкпе рагына байланысты операция кезінде қайтыс болды. Оның көптеген құжаттары – музыкалық және әдеби қолжазбалары, сондай-ақ ағылшын, француз және орыс тілдеріндегі хаттары Конгресс кітапханасының Музыкалық бөлімінде сақтаулы.

Владимир Дукельский рөлін сомдаған

Zéphyr et Flore 1925; Осип Мандельштамның 1931 жылғы Диагилевті еске алуға арналған «Эпитафиялық Ода» өлеңдері. Орыс тілінде орындады: Илма Ахмадеева (сопрано), Нидерланд театры хоры, Гаага тұрақты оркестрі. Геннадий Рождественский, Chandos. 1999.

Виолончель концерті, 1946; Сэмюэл Магилл, виолончель. Скотт Данн оркестрлеген фортепиано концерті. Скотт Данн, фортепиано. Дмитрий Яблонский, дирижер. Ресей филармониясы. Naxos. 2007.