Кіріспе

Бір оқиғада қаза тапқан адамдардың саны

Адамдардың қаза табуы – белгілі бір оқиғада қаза тапқан адамдардың жалпы саны. Әскери қақтығыстарда қаза тапқандардың саны көбінесе расталған өлтірулерге негізделеді, бірақ кейде тек шамамен бағаланады. Көбінесе әскери қақтығыстарға қатысты қолданылатын бұл термин, бірнеше адамның өлтірілуіне байланысты кез келген жағдайды, мысалы, өлім отрядтарының немесе серийлі кісі өлтірушілердің әрекеттерін де білдіре алады. Әскерилер мұндай мәліметтерді түрлі себептермен жинайды, мысалы, операцияларды жалғастыру қажеттігін анықтау, жаңа және ескі қару-жарақ жүйелерінің тиімділігін бағалау және келесі операцияларды жоспарлау үшін. Кейіннен бұл термин адамның сексуалдық қатынасқа түскен серіктестерінің санын сипаттау үшін де қолданыла бастады.

Әскери мақсатта

"Қаза тапқандар саны" көрсеткіштері әскери жоспарлау және үгіт-насихатта ұзақ тарихқа ие.

Сасани империясы

Прокопийдің айтуынша, парсылар соғысқа шығар алдында патша таққа отырып, алдына көптеген тоңазыттар қойылар еді. Әскердің әрбір адамы тоңазыттардың қасынан өтіп, әрқайсысы бір жебеден тоңазыттарға лақтыратын, сосын тоңазыттар патшаның мөрімен мөрленер еді. Әскер Персияға қайтып келгенде, әрбір адам тоңазыттардан бір жебе алып, қанша адам қаза болғаны қалған жебелердің санымен анықталар еді.

Холокост

Ресей, Беларусь, Украина және басқа да шығыс аймақтарындағы Холокост кезінде нацистік Германияның әскери полиция күштері, оның ішінде Einsatzgruppen, SD және Вермахт полиция батальондары құрбандарды ату арқылы жаппай қырғын жасады. Ондай бөлімдер өздерінің "жетістіктерін" өлшеу үшін өлтірілген адамдардың санын санады. Ал өлтірілгендердің саны 1,5 миллион еврейді құрады. Бұл қырқындар партизанға қарсы күрес деп көрсетілді, бірақ шын мәнінде, өлтірілгендердің өте азы ғана партизан болды.

Вьетнам соғысы

АҚШ-тың Вьетнам соғысындағы мақсаты Солтүстік Вьетнамды жаулап алу емес, қайта Оңтүстік Вьетнам үкіметінің сақталуын қамтамасыз ету болғандықтан, үлгерісті бағалау қиын болды. Барлық даулы аумақтар теориялық тұрғыдан бұрыннан "бақылауда" еді. Оның орнына, АҚШ әскері АҚШ соғысты жеңіп жатқанын көрсету үшін жаудың жойылған санын пайдаланды, бұл жаудың қаза тағу туралы деректерді жалғандауға және арттыруға әкелді. Әскердің теориясы бойынша, Вьетконг және Солтүстік Вьетнам армиясы тоқырату соғысының нәтижесінде әрі қарай жеңіліске ұшырайды. Тарихшы Кристиан Аппи «іздеу және жою – басты тактика болды, ал жаудың жойылған санын есептеу – үлгерістің басты өлшемі» дейді, АҚШ-тың тоқырату стратегиясында. Іздеу және жою дегені – Вьетконгты тығырынан шығаруға бағытталған операцияларды сипаттау үшін қолданылатын термин, ал жойылған санды есептеу – операцияның табыстылығын бағалаудың өлшемі болды. Аппи американдық командирлер жойылғандардың санын 100 пайызға арттырып көрсеткенін айтады. Бұл әдіс екі мәселе бойынша даулы болды. Біріншісі – еркін ату аймағында қарусыз азаматтарды жаудың әскерлері ретінде санау, өйткені АҚШ және Оңтүстік Вьетнамның әскери операцияларында шамамен 220 мың азамат «жаудың қаза тапқандары» ретінде қате есептелді. Екінші мәселе – жаудың жойылғандары туралы жалған және дұрыс емес деректерді ұсынған соғыстан кейінгі есептердегі жойылғандар санын көбейту және жасау.

Родезия Буш соғысы

Родезия Буш соғысы кезінде Родезия қауіпсіздік күштері коммунистік партизандық күштерге қарсы жоғары "өлтіру көрсеткішіне" қол жеткізуге бағытталды. Бұл Родезия қызметкерлерін көптеген партизандарды өлтіруге ынталандырғанмен, соның салдарынан бейбіт азаматтарға шабуыл жасауға және тұтқындарды өлтіруге әкелген болуы мүмкін. "Өлтіру көрсеткішіне" артық көңіл бөлудің себебі Родезия үшін ерікті түрде соғысқан американдық және австралиялық Вьетнам соғысының қатысушыларының ықпалы болуы мүмкін.

Ирак соғысы

2003 жылы Иракқа басып кірген кезде АҚШ әскері қаза болғандарды есепке алмау ресми саясатын қабылдады. Генерал Томми Фрэнкстің "біз дене санын санамаймыз" деген мәлімдемесі кеңінен жарияланды. Сынаушылар Фрэнксты жаман даңқтан қашуға тырысып баққан деп айыптады, ал қолдаушылар Вьетнам соғысының жағдайы туралы дұрыс көрініс беруде дене санын санаудың тиімсіздігін көрсетті. 2005 жылдың қазан айының соңында АҚШ әскері 2004 жылдың қаңтарынан бастап ирактықтардың қаза болуын есептеп келгені, бірақ тек көтерілісшілердің қолынан өлгендерді, АҚШ күштерінің өлтіргендерін есепке алмағаны белгілі болды.

Слэнг қолдануы

"Дене санаты" термині, біреудің қанша адаммен сексуалдық қатынаста болғанын білдіретін эвфемизм ретіндегі сленгтік сөз ретінде қолданылған. Бұл қолданыс 2020 жылы TikTok әлеуметтік желісінде одан әрі танымал болды, онда пайдаланушылар бейтаныс адамдардан "дене санатың" қанша екенін сұрайтын.