Кіріспе
Шығыс Фортунадағы мұражай, Шотландия
Ұлттық ұшқыштар мұражайы – Шотландияның ұлттық авиация мұражайы, Шотландияның Шығыс Фортуна ауылының оңтүстігінде орналасқан Шығыс Фортуна әуеайлағында. Ол Шотландияның Ұлттық музейлері жүйесіндегі мұражайлардың бірі. Мұражай RAF East Fortune әуежайының соғыс жылдарындағы түпнұсқа ғимараттарында орналасқан, бұл жақсы сақталған Екінші дүниежүзілік соғыс әуежайы. Осының нәтижесінде, барлық аумақ музей салған тұрақты құрылыстарсыз, қорғалатын ескерткіш ретінде тіркелген. Хангарлар, басқару мұнарасы және қоймалар Historic Scotland ұйымы тарапынан B санатындағы ескерткіштер тізіміне енгізілген, бірақ 2013 жылы бұл мәртебе алынып тасталды, себебі олар қатаң қорғау тізімінде болды.
Мұражай тарихы
Бұл коллекциялар 1909 жылға дейін жетеді, осы жылы Шотландия Корольдік мұражайы Перси Пилчердің "Hawk" желкенін сатып алды. Бұл Ұлыбританиядағы кез келген мұражай жинаған алғашқы ұшақ болды. Сол жылы мұражай Wright Model A және Blériot XI модельдерін де сатып алды. 1920 жылдардың басында коллекцияға бірнеше авиациялық қозғалтқыштар қосылды, оның ішінде Орвилл Райт сыйлаған 1910 жылғы 33 ат күші бар Wright қозғалтқышы да болды. 1968 жылы Slingsby Gull желкенді ұшағы сатып алынды. 1971 жылы Қорғаныс министрлігі мұражайға Supermarine Spitfire XVI ұшағын табыс етті. Бұл Эдинбургте көрсетілмеді және Шығыс Фортундағы ангарда сақталды. Келесі жылы RNAS Lossiemouth-тан Hawker Sea Hawk, de Havilland Sea Vampire және de Havilland Sea Venom ұшақтары түсті. Ұшақ коллекциясының өсуі Шығыс Фортунда Ұшу мұражайын ашуға әкелді, ол алғаш рет 1975 жылдың 7 шілдесінде жұртшылыққа ашылды. Көрмеге де Хавилленд Драгон Рапид (G ADAH), BA Swallow (G AEVZ) және Fairey Delta 2 WG774 сияқты бірнеше ұшақтар сондай-ақ уақытша берілді. 1979 жылы R34 дирижаблі туралы уақытша көрме ұйымдастырылды, ал келесі жылы RFC және RAF ұрыскерлері, 1914-1940 жылдар тақырыбында көрме өтті. 1981 жылғы уақытша көрме "Рудольф Гесс 1941 жылғы ұшуы" деп аталды. Музей 1981 жылы Strathallan ұшақ коллекциясының көп бөлігі аукционда сатылғаннан кейін едәуір кеңейді. Музей бес ұшақ сатып алды (Bristol Fairchild Bolingbroke, de Havilland Dragon, de Havilland Puss Moth, General Aircraft Cygnet және Percival Provost). Олардың ішінде Cygnet және Provost мұражайға қосылу үшін соңғы рейсін жасаған алғашқы ұшақтар болды. Сол жылы де Хавилланд Кометі де мұражайға ұшып келді.
1-хангар: Сақтау
Бұл ангар әрқашан келушілерге ашық болмайды, бірақ музей тұрақты түрде экскурсиялар ұйымдастырады және онда көптеген ұшақтар сақтауда немесе қалпына келтіру жұмыстарынан өтеді. Қазіргі уақытта сақтаудағы ұшақтар: Blackburn Buccaneer S.2B, McDonnell Douglas F 4S Phantom II (бұрын F 4J), Vickers Viscount (қазіргі уақытта бөлшектелген), Hawker Siddeley Nimrod алдыңғы бөлігі, Fieseler Fi 156 Storch және Percival Provost T.1. Қоймадағы тағы да бірнеше маңызды заттар бар: Avro Blue Steel алыс қашықтықтағы ядролық зымыраны (бұрын Avro Vulcan ұшағының жанында орналасқан), Blue Streak зымыраны және Bristol Brabazon ұшағының мұрын дөңгелегі.
2-хангар: Әскери авиация
Көрмеге қойылған ұшақтардың ішінде Spitfire, Bolingbroke, Meteor, Tornado және Jaguar, сондай-ақ капитан Эрик Браун ұшқан Messerschmitt Me 163 Komet бар. Көрмеде басқа да заттар көрсетілген, олардың ішінде Рудольф Гесс Шотландияға ұшқан Messerschmitt Bf 110 ұшағынан алынған Daimler Benz DB 601 қозғалтқышының бірі, Harrier тік көтерілуге арналған ұшақтың қасында орналасқан Bristol Pegasus қозғалтқышы, ал Lightning ұшағының жанында Rolls Royce Avon турбореактивті қозғалтқышы қойылған. Әуеден әуеге арналған қару-жарақтардың көрсетілімі де бар, соның ішінде M1918 Savage Lewis пулеметі, Browning 0.303 дюймдік пулеметі, Hispano Suiza 20 мм зеңбірегі, AIM 7 Sparrow әуеден әуеге зымыраны, сондай-ақ әуеден жерге арналған қару-жарақтар: флешетка, нысана көрсеткіші және Fritz X басқарылатын бомбасы көрсетілген.
3-хангар: Азаматтық авиация
Көрмеге қойылған ұшақтардың ішінде Шотландиямен байланысы бар көптеген үлгілер бар, мысалы, Прествиктегі «Шотландия авиациясы» компаниясы құрастырған «Твин Пионер», Шотландия әуе шақыру қызметі түсіндегі «Бриттен Норман Айлендер», «Логанаир» авиакомпаниясы түсіндегі «Бич 18» және Эйдри қаласындағы үйдің ішінде салынған «Друйн Турбулент». Басқа ұшақтардың арасында «де Хавиллэнд Тайгер Мот», «де Хавиллэнд Дракон», «Авро Ансон», «де Хавиллэнд Доув» және «Генерал Эйркрафт Сигнет» ұшақтары да бар, осы ұшақты Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің 617-ші эскадрильясының командирі және 1943 жылғы «Dambasters» шабуылының жетекшісі болған Гай Гибсон басқарған.
4-хангар: Конкорд
Бұл – негізгі көрме ангары және онда «Конкорд тәжірибесі» және «Жет дәуірі» көрмелері орналасқан. «Конкорд тәжірибесі» ұшақтың ішінде және сыртында серуендеуді (қоса берілген аудиогидпен бірге), G BOAA тарихы туралы аудиовизуалды презентацияны, сондай-ақ прототиптік және өндірістік Rolls Royce/Snecma Olympus 593 қозғалтқыштары, ұшақ креслолары және көптеген ұсақ заттардан тұратын Конкорд тарихына арналған көрмені қамтиды. «Жет дәуірі» реактивті қозғалтқыштың дамуын және оның коммерциялық авиацияның өсуіне қалай ықпал еткенін көрсетеді. Мұнда де Гавиланд Ghost турбореактивті, Rolls Royce Avon турбореактивті, Rolls Royce Conway турбовентиляторлық, Rolls Royce Spey турбовентиляторлық, Rolls Royce RB211 турбовентиляторлық және General Electric CF6 турбовентиляторлық қозғалтқыштары қойылған. 2018 жылы BAE Systems Hawk T.1A, XX308, 4-ангарға көшіріліп, тұрақты көрмеге қойылды. Бұл ұшақ бұрынғы Red Arrows ұшағы болғандықтан ерекшеленеді және 1 шілде 1999 жылы Шотландия парламенті ғимаратының үстінен Конкордпен бірге алғаш рет парламент ашылған күнді мерекелеу үшін ұшқан 9 ұшақтың бірі болды.
Басқа көрмелер
Соңғы жылдары сайттағы басқа соғыс уақытындағы ғимараттарда қосымша тұрақты көрмелер ашылды, оның ішінде "Fantastic Flight" деп аталатын ұшу туралы тәжірибелік, интерактивті галерея және "Fortunes of War" деп аталатын осы орынның тарихына арналған тағы бір көрме. "Парашют дүкені" деп аталатын, қайта жаңартылған парашют жинау ғимараты да бар. Басқа ғимараттарда түрлі экспонаттар орналасқан, соның ішінде "Жасыл құдай" (Green Goddess) және Мальтадағы Әуе күштері (RAF) қолданған AEC Matador көлігі де бар.
Оқиғалар
Мұражай жыл сайын шілде айында, әдетте айдың үшінші сенбісінде әуе шоуын өткізеді. 2015 жылдың 25 шілдесінде өткен әуе шоуы – 18-ші рет ұйымдастырылды. Жыл бойы басқа да шаралар өткізіледі. Олардың қатарында мамыр айында өткізілетін "Соғыс жылдарының тәжірибесі" және қыркүйек айындағы "Дөңгелектер мен қанаттар" көлік фестивалі бар.