Кіріспе
Вашингтондағы негізгі музей – Смитсонов институтының Ұлттық әуе және ғарыш мұражайы (NASM). Бұл музей АҚШ-тың Вашингтон қаласында орналасқан және адамның ұшуы мен ғарыш зерттеулеріне арналған. 1946 жылы Ұлттық әуе мұражайы ретінде құрылған, оның негізгі ғимараты 1976 жылы L'Enfant Plaza маңындағы Ұлттық алаңда ашылды. 2023 жылы мұражай 3,1 миллион келушіні қабылдады, бұл оны әлемдегі ең көп танымал мұражайлар тізімінде он бірінші, ал АҚШ-тағы ең көп танымал мұражайлар тізімінде төртінші орынға қойды. Музей авиация және ғарышқа қатысты тарих пен ғылымды, сондай-ақ планеталық ғылымдарды, жер бетіндегі геология мен геофизиканы зерттеу орталығы болып табылады. Көрмеге қойылған ғарыш кемелері мен ұшақтардың көбі – түпнұсқа негізгі немесе қосалқы үлгілер (көшірмелер емес). Оның коллекциясында Джон Гленннің ұшқан «Аполлон-11» командалық модулі «Колумбия», «Достық-7» капсуласы, Чарльз Линдбергтің «Сент-Луис рухы» ұшағы, дыбыс жылдамдығын бұзған «Bell X 1», «Star Trek: The Original Series» ғылыми-фантастикалық телесериалында қолданылған «Enterprise» ғарыш кемесінің моделі және кіреберіс жанындағы Райт ағайлардың «Wright Flyer» ұшағы бар. Музейдің қосымша бөлімі – Даллес халықаралық әуежайындағы Стивен Ф. Удвар Хази орталығы. Оған мұражайдың қалпына келтіру және архивтік жұмыстарын жүргізетін Мэри Бейкер Энген қалпына келтіру ангары кіреді. Басқа да сақтау және қалпына келтіру жұмыстары Мэриленд штатының Суитленд қаласындағы Пол Э. Гарбер сақтау, қалпына келтіру және тастау орталығында жүргізіледі. Ұлттық алаңдағы мұражайдың басты ғимараты 2018 жылы басталған, жеті жылға созылатын 360 миллион долларлық жөндеуден өтуде, осы кезеңде кейбір кеңістіктер мен галереялар жабық.
The National Air and Space Museum (NASM) of the Smithsonian Institution, is a museum in Washington, D. C., in the United States dedicated to human flight and space exploration. Established in 1946 as the National Air Museum, its main building opened on the National Mall near L'Enfant Plaza in 1976. In 2023, the museum welcomed 3.1 million visitors, making it eleventh in the List of most visited museums in the world, and the fourth in the list of most visited museums in the United States. The museum is a center for research into the history and science of aviation and spaceflight, as well as planetary science and terrestrial geology and geophysics. Almost all of its spacecraft and aircraft on display are original primary or backup craft (rather than facsimiles). Its collection includes the Apollo 11 Command Module Columbia, the Friendship 7 capsule which was flown by John Glenn, Charles Lindbergh's Spirit of St. Louis, the Bell X 1 which broke the sound barrier, the model of the starship Enterprise used in the science fiction television show Star Trek: The Original Series, and the Wright brothers Wright Flyer airplane near the entrance. The museum operates a annex, the Steven F. Udvar Hazy Center, at Dulles International Airport. It includes the Mary Baker Engen Restoration Hangar, which houses the museum's restoration and archival activities. Other preservation and restoration efforts take place at the Paul E. Garber Preservation, Restoration, and Storage Facility in Suitland, Maryland. The museum's main building on the National Mall is undergoing a seven year, $360M renovation that started in 2018, during which some of its spaces and galleries are closed.
Ұлттық әуе мұражайы
Әуе және ғарыш мұражайы 1946 жылғы 12 тамызда Конгресс актісімен құрылған кезде Ұлттық әуе мұражайы деп аталды, ал президент Гарри С. Трумэн бұл заңға қол қойды. Ұлттық әуе және ғарыш мұражайы коллекциясындағы кейбір заттар 1876 жылғы Филадельфиядағы жүз жылдық көрмеге дейін жетеді, содан кейін Қытай императорлық комиссиясы Смитсония хатшысы Спенсер Фуллертон Бэйрд экспонаттарды оларды үйге тасымалдау тым қымбат екеніне көндіргеннен кейін Смитсонияға желкендердің бір тобын сыйға берді. 1989 жылы ұшақтарға арналған Stringfellow булы қозғалтқышы коллекцияға қосылды, бұл Смитсоновтың қазіргі NASM коллекциясына белсенді түрде алынған алғашқы зат болды. Мұражай құрылғаннан кейін, көрсетілуге тиіс барлық заттарды сақтауға болатын бір ғимарат болмады, олардың көп бөлігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан АҚШ армиясы мен АҚШ теңіз күштерінің отандық және жаудан алынған ұшақтарының коллекцияларынан алынды. Кейбір заттар Өнер және өнеркәсіп ғимаратында, ал кейбіреулері Смитсонов сарайының оңтүстік ауласындағы үлкен уақытша металл сарайда (сонымен қатар «Тін-Шед» деп аталды) орналасқан Әуе кемесі ғимаратында сақталды. Ірі зымырандар мен ракеталар «Ракеталар қатары» деп белгіленген ашық ауданда көрсетілді. Сарайда үлкен Мартин бомбалаушысы, ЛеПере истребитель-бомбардировщигі және Аэромарин 39B гидропланы орналасқан. Дегенмен, коллекцияның көп бөлігі көрсету орынының жетіспеуіне байланысты сақтау орнында қалды. Қалған аумақты Бірінші дүниежүзілік соғыстан 1960 жылға дейін болған уақытша соғыс ғимараттары тобы алып жатты. 1950-1960 жылдардағы ғарыш жарысы мұражайдың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайы деп аталуына және, ақыры, Конгресс жаңа көрме залын салуға арналған қаражатты бекітуіне әкелді, ол 1976 жылғы 1 шілдеде, АҚШ-тың екі жүз жылдық мерекесі кезінде, Аполлон 11 ғарыш кемесімен Айға ұшқан директор Майкл Коллинстің басшылығымен ашылды.
Кейінгі тарих
1988 жылы мұражайдың шығыс жағында "Райт-плейс" деп аталатын шынымен жабылған павильон салынды және ашылды. Онда "Flight Lane" деп аталатын мейрамхана болды, бірақ мейрамхана 2001 жылы жабылып, 2002 жылдың 24 мамырында McDonald's (кейіннен McCafé қосылды), Boston Market және Donato's Pizza жалға алушылар ретінде қызмет ететін жаңа тағам сату орталығы ретінде қайта ашылды. Стивен Ф. Удвар Хази орталығы 2003 жылдың 15 желтоқсанында, жеке сыйлықтар есебінен ашылды. Мұражайға Хаббл ғарыш телескопының алғашқы сервистік миссиясы (STS 61) кезінде орнатылған түзетуші оптикалық құрал COSTAR, ғарыш шаттлы STS 125 миссиясынан кейін алынып, Жерге қайтарылды. Мұражайда Хабблдің қосалқы айнасы да сақталады, ол ұшырылған айнадан айырмашылығы, дұрыс пішіндегідей өңделген. Бір кезде оны Хабблге орнату жоспарланған, бірақ 2003 жылы "Колумбия" ғарыш шаттлының апатынан кейін спутникті Жерге қайтару жоспары тоқтатылды, себебі миссия тым тәуекелді деп есептелді. 2018 жылы мұражай "Шмит ғарыш коммуникаторын" алды – бұл Solstar компаниясы "New Shepard" зымыранымен ғарыштан алғашқы твитті жіберу үшін ұшырған, ұшу кезінде интернет байланысы бар құрылғы. Смитсоновтық институтына сондай-ақ Халықаралық кометалық зерттеуші ұсынылды, ол қазір Күн орбитасында, кейде Жерге жақындап келеді, егер NASA оны қалпына келтіруге тырысса.
Сәулет
Музейдің АҚШ Капитолийіне жақын орналасқандығына байланысты, Смитсонов институты архитектуралық тұрғыдан әсерлі болғанмен, Капитолий ғимаратының фонында тым көзге түспейтін ғимаратты қалаған. Сент-Луис қаласындағы HOK фирмасының архитекторы Гё Обата мұражайды кішігірім, көлемді және театрландырылған экспонаттар орналасқан төрт қарапайым мрамормен қапталған текшелер түрінде жобалады. Бұл текшелер үш кең болатты және шыныдан жасалған атриумдармен байланыстырылған, онда зымырандар, ұшақтар және ғарыш кемелері сияқты ірі экспонаттар қойылған. Мұражайдың көлемі Ұлттық галереяға ұқсас және Ұлттық галереяда қолданылған Теннесси штатының қызғылт мәрмәрінен жасалған. Мұражайды «Гилбейн» құрылыс компаниясы 1976 жылы салып аяқтады. Ғимараттың батыс жағындағы шыны қабырғасы ұшақтарды орнату үшін пайдаланылады және ол алып есік қызметін атқарады.
Жаңарту
1976 жылдан бастап Әуе және ғарыш мұражайы негізгі жөндеуден өтті. 2001 жылы шыны қабырғалары ауыстырылды. 2014 жылдың сәуір айында Әуе және ғарыш мұражайы өзінің негізгі кіреберіс залын, "Ұшудың ескерткіштері" залын екі жылдық қайта жаңартуға жіберді. Мұражай 1976 жылы ашылғаннан бері үлкен жаңартулар көрмеген бұл залының жаңартуына Boeing компаниясы 30 миллион доллар көлемінде қаржы бөлді. Жеті жыл ішінде төленетін бұл сыйлық Әуе және ғарыш мұражайы алған ең ірі корпоративтік сыйлық болып табылады. Бұрын Boeing компаниясы жалпы сомасы 58 миллион доллар көлемінде сыйлықтар берген болатын. Зал "Boeing ұшу ескерткіштері залы" деп аталады. Жаңарту жұмыстары 2014 жылдың сәуір айында басталды және зал жаңартылғаннан кейін кейбір экспонаттар уақытша шығарылады. Кейбір экспонаттар бір ғасырдан астам уақыттан бері жасалған және қазіргі қоғамға тиісті болмайтындықтан, жаңа экспонаттар орнатылған кезде мұражайдың басқа бөлімдеріне көшіріледі. Бірінші жаңа экспонат, 1930 жылдардағы жел тоннелі 2014 жылдың қараша айында орнатылады. Жаңарту аяқталғаннан кейін зал "әдемі әрі ұйымдасқан" болады, сондай-ақ болашақта жаңа экспонаттарды орналастыруға мүмкіндік береді (соның ішінде 1960 жылдардағы "Star Trek" телесериалынан USS Enterprise-тің түсірілім үлгісі де залға көшіріледі). Жаңартуға "медиа қабырғасы" мен сенсорлық экранды ақпараттық терминалдардың орнатылуы да кіреді, бұл келушілерге экспонаттар туралы көбірек білуге мүмкіндік береді. Boeing компаниясы "Нәрселер қалай ұшады" балалар экспозициясын жаңартуға, мұражайдың жаңа білім беру бағдарламасын құруға және бастауыш және орта мектеп мұғалімдері үшін ұшу және ғарыш технологиясы бойынша аккредиттелген курс ашуға қаржы бөлді. 2016 жылдың маусым айының соңында Смитсоний институты мұражайдың жаңарту жұмыстарына 1 миллиард доллар жұмсалатынын болжады, оның ішінде құрылысқа 676 миллион доллар, жаңа қойма салуға 50 миллион доллар және жаңа экспонаттарға 250 миллион доллар қарастырылған. Смитсоний институты экспонаттарға қажетті қаражатты жеке көздерден тартатынын, ал қалған қаражатты Конгрестен сұрайтынын мәлімдеді. Агенттік мәлімдемесіне сәйкес, ғимаратты бұзу және жаңа құрылыс салу 2 миллиард долларға бағаланады. Мұражай 2020 жылдың басында COVID-19 пандемиясының салдарынан басқа Смитсоний мұражайларымен бірге жабылды, бірақ жаңарту жұмыстары аяқталғанша ашық қалды. 2022 жылдың 3 наурызында мұражай уақытша қайта ашылды және ай бойы жұмыс істеді, содан кейін 2022 жылдың 28 наурызында алты айға жабылды. Жаңарту жұмыстарының аясында 2017 жылы жабылған тамақтандыру павильоны бұзылып, оның орнына үш қабатты Jeff Bezos оқу орталығы салынады. Мұражайдың батыс жағындағы сегіз жаңа галерея, планетарий, мұражай дүкені және кафе 2022 жылдың 14 қазанында I кезеңнің аясында қайта ашылды, ал шығыс жағы 2024 жылы қайта ашылуы жоспарлануда.
Энола Гей
1994 жылдың наурыз айында Жапонияға тасталған атом бомбасының 50 жылдығын тойлау туралы ұсынысқа байланысты дау туындады. Көрменің орталық экспонаты – «Энола Гей» B-29 бомбалаушы ұшағы болды, ол Хиросима қаласына «Литтл Бой» бомбасын тастаған. Көрме сценарийінің алғашқы нұсқасы Air Force Magazine журналында жарияланғаннан кейін, сын көп болды. Дауға себеп болған екі сөйлем, «көрінеу жағымсыз» деп сипатталды: «Көптеген американдықтар үшін бұл соғыс Германия мен Италияға қарсы соғыстан мүлдем өзгеше болды – ол кек алу соғысы еді. Көптеген жапондықтар үшін бұл батыс империализміне қарсы бірегей мәдениеттерін қорғау үшін соғыс болды». Әуе күштері қауымдастығы мен Зейнеткер офицерлер қауымдастығы бастаған ардагерлер тобы, көрмеге жапондықтардың баяндамаларын және құрбандардың суреттерін қосу арқылы көрмені саясиландырып, АҚШ-тың әуешілерін қорлағандықтарын айтты. Баспасөз Ұлттық әуе және ғарыш мұражайын бастапқы ұсынылған сценарийдің саяси сипатына байланысты «ұлттық емес мекеме» деп атады. Әуе күштері қауымдастығы, Зейнеткер офицерлер қауымдастығы және көптеген Конгресс мүшелерінің қатты наразылығынан кейін түзету жасалып, екінші нұсқа ұсынылды. Мұражай директоры Мартин О. Харвит 1995 жылдың 9 қаңтарында даудың қызығында болғанда, Жапонияға басып кіру қажет болған жағдайда АҚШ-тың күрбандықтарының күтілетін санын бір жақты түрде 75%-ға төмендеткені де дау тудырды. 18 қаңтарда Америка легионы Конгреске бұл мәселені тергеуді талап етті, ал 1995 жылдың 24 қаңтарында 81 Конгресс мүшесі Харвиттің отставкаға кетуін сұрады. Харвит 2 мамырда отставкаға кетуге мәжбүр болды. Көрме «радикалды түрде қысқартылғанымен» және New York Times газетімен «Смитсонов тарихындағы ең нашар көрме» деп сынға ұшырағанымен, Әуе және ғарыш мұражайы «Энола Гей» ұшағының алдыңғы бөлігін және басқа да экспонаттарды саяси емес тарихи көрменің бөлігі ретінде қойды. Бір жыл ішінде ол миллионнан астам келушіні тартты, бұл NASM тарихындағы ең танымал арнайы көрме болды, ал 1998 жылдың мамырында көрме жабылғанда, ол шамамен төрт миллион келушіні қабылдады.
Басқа
2011 жылдың 8 қазанында мұражай, "Оккупация D.C." демонстрациясына қатысы бар наразылар мұражайға кіруге тырысқаннан кейін уақытша жабылды. Қабырғаға тіреліп қалған күзетшіге қарсы мұражай күзетшілері бірнеше наразыға газ шашыды. Бір әйел қамауға алынды. 2013 жылдың 5 желтоқсанында Смитсон институтының тамақ қызметкерлері тұрмыстық жалақыға наразылық білдірді. Бір журналист рұқсатсыз түсіргені үшін ұсталды.
Фотогалерея
Сауда орталығындағы бас мұражай 2007 жылдың 1 маусымына дейін 61 ұшақ, 51 ірі ғарыш артефактісі және 2000-нан астам кішігірім заттарды қамтиды.
Фиби Уотерман Хаас қоғамдық обсерваториясы
Фиби Уотерман Хаас қоғамдық обсерваториясы Халықаралық астрономия жылының мерекелеуі аясында 2009 жылы жұртшылыққа есігін ашты. Онда 16 дюймдік Боллер & Чивенс телескопы, Күн Ганы телескопы, сондай-ақ сутегі альфа (хромосфераны көруге арналған қызыл жарық) және кальций К (күлгін жарық) телескоптары бар. Обсерватория сәрсенбіден жексенбіге дейін сағат 12:00-ден 15:00-ге дейін жұртшылыққа ашық, және айына шамамен бір рет түнгі уақытта да ашылады.
Қоғамдық бағдарламалар және аудит
2014 жылы мұражай орта мектеп оқушылары үшін «STEM in 30» деп аталатын телешоуды бастады. Шоу мұражайдағы заттар мен әуе және ғарыш тарихынан келген арнайы қонақтар арқылы оқушыларға ғылым, технология, инженерия, математика, өнер және тарихты үйретеді. Шоу қазір жетінші маусымын көрсетуде. Мұражайда сондай-ақ арнайы қонақтар шақырылатын «Аэроғарыштағы жаңалықтар» атты тұрақты бағдарламасы бар.
Стипендиялар
Музейде төрт ғылыми-зерттеу стипендиясы бар: Аэроғарыш тарихы бойынша Чарльз А. Линдберг атындағы төрағалық (бұл төрағалық Линдберг төрағалығы деп те аталады), Даниэль және Флоренс Гуггенхайм стипендиясы, Вервилл стипендиясы және Жер және планеталық ғылымдар бойынша докторантурадан кейінгі стипендия. Линдберг төрағалығы – аэроғарыш тарихы бойынша кітапты зерттеуге және жазуға көмектесетін бір жылдық жоғары деңгейлі стипендия. 1977 жылы Линдбергтің танымал жеке рейсінің 50 жылдығында жарияланған, ал 1978 жыл Линдберг төрағалығының алғашқы жылы болды. Британдық авиация тарихшысы Чарльз Гарвард Гиббс Смит бірінші иегер ретінде таңдалды.