Кіріспе

Американдық иммунолог

Денис Луиза Фаустман (1958 жылы туған) – американдық дәрігер және медициналық зерттеуші. Гарвард университетінің медицина профессоры және Массачусетс жалпы ауруханасының иммунобиология зертханасының директоры, оның жұмысы 1-ші типті қант диабетіне (бұрын жасөспірімдер диабеті деп аталатын) және басқа да аутоиммундық ауруларға арналған. 1985 жылдан бері Бостон қаласындағы Массачусетс жалпы ауруханасында жұмыс істейді. Адамдарға клиникалық сынақтар жүргізуге кіріспес бұрын, Фаустманның әдісі семіз емес диабетке шалдыққан тышқандарда (NOD тышқандары) сыналып көрді – бұл тышқандардың түрі 1-ші типті қант диабетін өздігінен дамытады. Тышқандарға TNF α өндірісін арттыратын, толық Френд адъюванты (CFA) деп аталатын қабыну тудыратын зат және семіргіш жасушалардың препаратын инъекциялау арқылы, аурудың соңғы сатысындағы тышқандарда 1-ші типті қант диабеті кері қайтарылып, бета аралша жасушаларының жаңаруына жағдай жасалды. Фаустман бұл жаңарудың көкбауыр жасушаларының қайта дифференциациялануымен байланысты болуы мүмкін деген гипотезаны ұсынды. Аралша жасушаларының қайта пайда болу көзі әлі де талқыланып жатыр. Фаустманның тобы алғаш рет тышқандарда 1-ші типті қант диабетінің кері қайтарылғанын анықтады, ал келесі І фазалық сынақта БЦЖ вакцинасын алған адамдарда сәтті клиникалық нәтижелерге қол жеткізді. Жастар диабетін зерттеу қорынан қаржы алған үш зертхананың ғалымдары доктор Фаустманның протоколы соңғы сатыдағы тышқандарда 1-ші типті қант диабетін сәтті кері қайтара алатынын растады; алайда, олар көкбауыр жасушаларының рөлі болмағанын анықтады және аралша жасушаларының жаңаруына себеп – қалған панкреатикалық аралша жасушаларының көбеюі екенін болжады. АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) ғалымы жетекшілік еткен зерттеу тобы Фаустманның жұмысын 1-ші типті қант диабеті бар тышқандарда қайталады.

Bacillus Calmette- Guerin вакцинасы

Chrysler компаниясының бұрынғы төрағасы Ли Якокка, оның әйелі 1-ші типті қант диабетінің асқынуларынан қайтыс болды және ол өмірінде осы аурудың емделуін көргісі келетінін мәлімдеді, оның жұмысына демеушілік етеді. Iacocca Foundation Массачусетс штатының бас ауруханасында 1-ші фазадағы адамдарға клиникалық сынақ (қауіпсіздік мақсатында) жүргізуге қажетті 11,5 миллион доллар жинауға көмектесті. Бұл сынақ Bacillus Calmette Guerin (BCG) бактериясының әлсіз штаммын вакцина ретінде сынауға бағытталған. Тышқанда қолданылатын CFA сияқты (адамдарда қолдануға рұқсат етілмеген), BCG адамдарда TNF α өндірісін ынталандырады. Кейбір зерттеулерде BCG 1-ші типті қант диабетін алдын алуға немесе жаңа диагноз қойылғандарда ремиссияға түсіруге көмектеспегені анықталды. Алайда, Израильде жүргізілген бір зерттеуде жаңа диагноз қойылған 1-ші типті қант диабетімен ауырғандарда ремиссия байқалды, ал Түркиядағы бақылау зерттеуі бала кезінде BCG вакцинасының бірнеше дозасы 1-ші типті қант диабетінің дамуына қарсы қорғаныш болатынын көрсетті. Фаустман бұрынғы сынақтарда BCG-нің оптималды дозасы қолданылмағанын болжайды. 2012 жылы қос соқыр, плацебомен бақыланатын зерттеуде, 1-ші типті қант диабетімен ұзақ жылдардан бері (аурудың орташа ұзақтығы 15 жыл) ауырған алты қатысушы BCG вакцинасын қайталап алуға (n=3) немесе плацебо алуға (n=3) кездейсоқ түрде тағайындалды. Қатысушылар диабеті жоқ бақылау тобымен (n=6) және сонымен қатар ауруы бар және жоқ эталондық топтармен салыстырылды. Қан үлгілері 20 апта бойы апта сайын тексерілді. BCG-мен емделген үш қатысушының екеуінің C-пептид деңгейі эталондық топтармен салыстырғанда статистикалық тұрғыдан маңызды түрде өскені байқалды. BCG вакцинасын алған қатысушыларда инсулинге қарсы аутореактивті Т-жасушаларының саны уақытша өскені де анықталды. Плацебо тобына кездейсоқ тағайындалған бір қатысушыда күтпеген жерден Эпштейн-Барр вирусымен жедел инфекция пайда болғаннан кейін C-пептид және аутореактивті Т-жасушаларының деңгейі де ұқсас өсім көрсетті; ол, BCG вакцинациясы сияқты, TNF-ті ынталандырады. Фаустман және авторлар BCG емдеуі немесе ЭВВ инфекциясы 1-ші типті қант диабетіне жататын аутоиммундық реакцияны уақытша түрде өзгертетінін тұжырымдады. 1-ші фазадағы сынақтың нәтижелері зерттеудің ғылыми тұжырымдылығына қатысты пікір қақтығыстарын тудырды, ал JDRF және ADA сынаққа қатысты алаңдаушылықтарын тізімдеген бірлескен мәлімдеме жасады.