Кіріспе

Солтүстік Америкадағы ежелгі тас шеңберлер
Тас ескерткіштері

Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген медицина дөңгелектері орталық шеңбердің немесе тастардың жиынтығының ұқсас үлгісін ұстанады, оның айналасында сыртқы тас сақинасы және ортадан сыртқы сақинаға қарай созылатын "сәулелер" (тас қатарлары) болады. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, бұл сәулелер негізгі бағыттармен (шығыс, оңтүстік, батыс және солтүстік) сәйкес келуі мүмкін. Ал кейбір жағдайларда, кейбір тастар астрономиялық құбылыстарға қарай бағытталған. Бұл тас құрылымдарды салған жергілікті халықтар "дәрілік дөңгелектер" деп атауы мүмкін, немесе олардың тіліндегі арнайы атаулармен атауы мүмкін. Солтүстік Америкадағы түрлі түпкі халықтар, әсіресе жазық далалық халықтар, тастан жасалған медицина дөңгелектерін салған. Бұл құрылыстар Түпкі халықтардың және Канаданың жергілікті тұрғындарының діни рәсімдерімен байланысты.

Номенклатура

Корольдік Альберта мұражайы (2005) "дәрілік доңғалақ" термині алғаш рет Вайоминг штатындағы Биг Хорн медицина доңғалағына қолданылған деп санайды, ол әлі күнге дейін сақталған ең оңтүстік археологиялық доңғалақ. "Дәрілік" термині міндетті түрде осы доңғалақпен байланысты емдеуге қатысты болмаған, бірақ бұл қасиетті орын мен тас құрылымдарының маңыздылығын, діни, қасиетті және рухани мәнін көрсетеді. Бұл Оңтүстік Дакота, Вайоминг, Монтана, Альберта және Саскачеван штаттарында ерекше көзге көрінеді. Қазіргі кезде сақталған шамамен 70 тас құрылыстың көп бөлігі Канаданың Альберта провинциясында орналасқан. Медицина доңғалағының прототипінің бірі Вайоминг штатының Биг Хорн округіндегі Биг Хорн ұлттық орман паркінде орналасқан. Бұл 23 метрлік доңғалақта 28 спица бар, және ол осы аймақтағы жергілікті американдықтардың 7000 жылдық тарихын көрсететін ежелгі орындардың бір бөлігі болып табылады. Дәрілік доңғалақтар Оджибва аумағында да табылады, және олардың салынуына байланысты ең көп таралған теория – оларды Ассинибоин халқының тарихқа дейінгі ата-бабалары салған. Солтүстік Америкада ірі астрономиялық және рәсімдік петроглифтер, сондай-ақ Хопвелл мәдениетіне тән үйінділер де кездеседі.

Құрылымы, жасалуы және үлгісі

Әр түрлі тас медицина дөңгелектерінің ортақ белгілерін анықтауда, Корольдік Альберта музейі Медисина-Хэт қаласынан келген археолог Джон Брамли берген анықтаманы келтіреді: медицина дөңгелегі "кемінде келесі үш қасиеттің екеуінен тұрады: (1) орталықтағы тас қақпақ, (2) бір немесе бірнеше концентрлі тас шеңберлер және/немесе (3) орталық нүктеден сыртқа қарай радиалды бағытталған екі немесе одан көп тас сызықтар". Стоунхендж сияқты, оны да келесі ұрпақтар жаңа элементтер қосып келген. Осыған және оның ұзақ мерзімді пайдаланылуына байланысты (3000 және 2000 жыл бұрын пайдаланылуда үзіліс болған, археологтар медицина дөңгелегінің функциясы уақыт өте келе өзгергенін санайды). Астроном Джон Эдди кейбір дөңгелектердің астрономиялық маңызы бар екенін ұсынды, онда дөңгелектің спицалары жылдың белгілі бір уақытында белгілі жұлдыздарға, сондай-ақ күннің шығуына немесе батуына бағытталған болуы мүмкін, бұл дөңгелектер жылдың белгілі бір күндерін белгілеудің тәсілі болғанын көрсетеді. Астрономия тарихы журналында профессор Брэдли Шефер зерттелген үш дөңгелек – Бигхорн медицина дөңгелегі, Саскачеванның оңтүстік-шығысындағы Мус тауындағы және Монтана штатындағы Форт-Смиттегі дөңгелектердің теңелуіне қатысты статистикалық деректер жоқ екенін мәлімдеді.

Медициналық дөңгелек паркі

Солтүстік Дакота штатының Валли-Сити мемлекеттік университетінің Джо Стиклер 1992 жылы студенттерінің көмегімен Medicine Wheel Park құрылысын бастады. Паркте екі күн тізімі көрсетілген: "көрініс горизонт күнтізбесі (дәрілік дөңгелек) және меридиандық немесе орталық күн күнтізбесі". Medicine Wheel сайтында айтылғандай, "үлкен шеңбердің сыртқы өлшемі 213 фут (шамамен 65 метр) құрайды. Оның ортасынан шығатын 28 сәуле ай циклындағы күндер санын көрсетеді. Төрт маусымның бірінші күндеріндегі күн шығысы мен күн батуының горизонттағы орналасуына сәйкес, дөңгелектен ұзаққа созылатын алты сәуле орналасқан". Ол көптеген пан-үнділік топтармен қатар, дәстүрлі түрде медицина дөңгелектерін құрылым ретінде пайдаланбаған жергілікті тайпалар тарапынан да визуальдық символ және оқу құралы ретінде қабылданып алынды. Сонымен қатар, ол жергілікті емес адамдар, әдетте New Age қауымдастықтарымен байланысты адамдар тарапынан да қолданылды, олар көбінесе жергілікті емес мәдениеттерден қосымша элементтер қосты.

Мақалалар

Энтони Ф. Авени, "Солтүстік Америкалық астрономия". Physics Today 37 саны (маусым 1984 ж.) 24–32 беттер. Фон Дель Чемберлен, "Тарихқа дейінгі Америка астрономиясы". Astronomy 4 саны (шілде 1976 ж.) 10–19 беттер. Джон А. Эдди, "Биг Хорн медицина дөңгелегінің астрономиялық туралануы", Science 184 саны (1974 жылғы маусым), 1035–1043 беттер. Джон Эдди, "Медицина дөңгелектерінің құпиясын зерттеу", National Geographic 151:1, 140–146 (1977 жылғы қаңтар). О. Ричард Нортон, "Ерте Үнді күнін бақылайтын орындар нақты", American West 24 саны (1987 жылғы тамыз) 63–70 беттер. Виккерс, Дж. Род, "Медицина дөңгелектері: тастағы жұмбақ", Alberta Past 8(3):6–7, 1992–93 жылғы қыс.