Кіріспе

Америкалық опера әншісі

Гарри Берли (шын аты Генри Тэкер Берли, 2 желтоқсан 1866 – 12 қыркүйек 1949) – американдық классикалық композитор, әндерді аранжировкалаушы және кәсіби әнші, баритон даусымен танымал. Америкаға тән музыканы дамытуға зор үлес қоскан алғашқы афроамерикандық композитор Берли, спиричуэлдармен таныстырып және оларды классикалық стильде аранжировкалау арқылы классикалық білім алған музыканттарға афроамерикандық музыканы қолжетімді етті. Берли Антонин Дворжакты афроамерикандық музыкамен таныстырды, бұл Дворжактың ең әйгілі шығармаларына әсер етті және ол афроамерикандық музыка американдық классикалық музыканың негізі болатынын айтуға әкелді.

Ерте және отбасылық өмірі

Генри Тэкер Берли 1866 жылы Пенсильвания штатының Эри қаласында Элизабет Берли мен Генри Тэкер отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Гамильтон Уотерс, 1832 жылы 55 доллар (өзі үшін 50 доллар, анасы үшін 5 доллар) төлеп, 1835 жылы азаттық куәлігін алғаннан кейін Мэриленд штатының Сомерсет округінде құлдықтан босатылды. Олар Уотерстің екі жартылай бауыры тұратын Итакаға (Нью-Йорк) сапар шекті. Анасы қайтыс болғаннан кейін Уотерс Люсинда Данкансонға үйленді. Олардың тұңғыш баласы, Элизабет Лави Уотерс (Берлидің анасы болатын) 1838 жылы Нью-Йорктің Лансинг қаласында дүниеге келді. Сол жылы отбасы Эриге (Пенсильвания) көшіп келді және 1920 жылдарға дейін онда тұрды. 1855 жылы Питтсбургтегі Эйвери колледжін бітірген Элизабетке Эри қалалық мектептерінде оқытушылық қызметке рұқсат берілмеді, бірақ ол көп жыл бойы «Түсті мектепте» сабақ берді. Берлидің әкесі, Генри Тэкер Берли аға, Азамат соғысының теңізшісі, 1871 жылы Эри округінің алғашқы афроамерикандық қазысы болды. 1873 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы 1875 жылы қайтадан үйленді. Оның екінші күйеуі Джон Элмендорф та Одақ теңіз күштерінің ардагері болды. Берлидің «өте әуенді дауысымен» танымал болған әкесі жас Берлиге және оның інісі Реджинальдқа дәстүрлі рухани әндер мен құл әндерін үйретті. Берли отбасын әртүрлі жұмыстармен қолдады: газ шамдарын жағу, газет сату, баспагердің көмекшісі болу, ат мінгізіп жұмыс істеу және Эри көліндегі бу кемелерінде стюард болып жұмыс істеу. Ол сонымен қатар орта мектепте оқыған кезінде Кларк бизнес колледжінде бухгалтер болуды оқыды. Оның анасы кейде Берли ағаның жұмыс берушісінің қызы музыкалық кештер (музыкалық жиындар) өткізген кезде оның үйінде қызметші болып жұмыс істеді. Берли сол музыкалық кештерде әртүрлі танымал музыканттар, соның ішінде венесуэлалық пианист Тереза Карреньо және итальяндық тенор Итало Кампанини өнер көрсеткенде есік күзетшісі болып жұмыс істеді. Ол Джордж Ф. Бриерлиден вокал сабақтарын алды. Орта мектеп жылдарында және одан кейін Берли Эридің ең талантты классикалық әншілерінің бірі ретінде танылды. Бірнеше Эри шіркеулері мен еврей синагогасы оны солист ретінде шақырды, сондай-ақ ол көптеген қоғамдық және азаматтық шараларда солист ретінде ән шырқады.

Ұлттық консерваториядағы оқу

Бёрли 26 жасында Нью-Йорктегі беделді Ұлттық музыка консерваториясына стипендиямен қабылданды. Франсис Макдауэллдің көмегімен стипендия алған Дворжак былай деді: «Американың негр әуендерінен мен үлкен және асыл музыка мектебіне қажеттінің бәрін табамын». Дворжак «негр әуендері» деп атаған және американдық жергілікті музыкадан алған пентатоникалық шкаланы пайдаланды, ол «Жаңа әлемнен» симфониясында және «америкалық» саптық квартеттің әрбір бөлімінің басында кейбір жерлерде кездеседі. Симфониядағы флейта тақырыбы «Swing Low, Sweet Chariot» рухани әнімен ұқсас, және Бёрли Дворжакқа осы әнді орындаған болуы мүмкін. 1922 жылы Дворжақтың тағы бір шәкірті Уильям Армс Фишер Симфонияның екінші бөлімінен (Ларго) алынған ағылшын мүйізінің әуеніне негізделген «Goin' Home» рухани әнін жазды. Әннің 1922 жылға дейін, ал әуенінің 1893 жылғы Симфонияға дейін болғанына ешқандай дәлел жоқ, бірақ екеуі де даулы. 1893 жылы Бёрли Дворжакқа симфонияның аспаптық партияларын көшіруге көмектесті. Келесі жылы Бёрли Пенсильванияда туған Стивен С. Фостердің «Old Folks at Home» классикалық әнін Дворжақтың аранжировкасында орындады. 1896 жылы консерваторияны бітіріп, кейін оның оқытушы құрамында жұмыс істеді.

Әнші мансабы

Берли әншілік мансабын отбасылық квартетте баритон ретінде бастады. Берли 1892 жылдың қаңтар айында Эриден кеткен кезде қаланың ең жақсы вокалистерімен бірге азаматтық шараларда және шіркеу жиындарында ән шырқады. 1892 жылдың жазының соңында Берли Нью-Йорк штатының Солтүстік Гудзон аймағындағы Адирондакс тауларында «христиандық қызметкерлерге арналған жазғы мектепте» есімді шарада танымал солист ретінде өнер көрсетті. Нью-Йоркке келгеннен кейін тоғыз ай өткен соң, Берли Вашингтондағы Метрополитен шіркеуінде «батыстың белгілі баритоны» деп таныстырылып, екі «Grand Encampment» концертіне қатысты. 1894 жылы ол Нью-Йорктегі Сент-Джордж епископальдық шіркеуінің солисі болды. Кейбір қауым мүшелері Берлидің нәсілдік қасиеттеріне байланысты толығымен ақ адамдардан құралған шіркеуде жұмысқа орналасуына қарсы болды. Бастапқы қиындықтарға қарамастан, Берли шіркеуде солист ретінде ұзақ жылдар бойы қызмет еткен кезінде көптеген мүшелермен жақын қарым-қатынас орнатты. 1946 жылы ол 52 жылдық еңбек жолынан кейін зейнетке шықты. Ол әр мамыр айында дәстүрлі рухани әндер кешінің ұйымдастырылуына зор үлес қосты (1924–1955). Жан Батист Фоурдің «Палм» әні 50 жыл бойы Пальма жексенбісінің сүйікті дәстүріне айналды, ал 1944 жылы Нью-Йорк мэрі Ла Гардия оның кеңсесінен радио хабар таратуын ұйымдастырды. Берли жазуды ұнатпады және оның дауысының жазбасы жоқ деп ұзақ уақыт бойы қате пікір қалыптасқан. Ол 1919 жылы досы Джордж Брум басқаратын шағын студияда және 1944 жылы Сент-Джордж шіркеуі үшін бір рет жазба жасады. 1919 жылғы жазба сақталған, бірақ соңғы жазбалар әлі табылған жоқ.

Аранжировкалар мен композициялар

1890 жылдардың аяғында Берли өзінің өнер әндерінің аранжировкаларын жариялай бастады. 1898 жылы ол өз әндерін жазуға кірісті. Оның аранжировкалары спиричуэлдерді концерттік әншілер үшін танымал жанрға айналдыруға көмектесті, ал бірнеше жыл ішінде көптеген белгілі әншілер Берлидің аранжировкаларын орындады. Оның жерлеу рәсіміне 2000-нан астам адам келді. Пальмоносецтерге Холл Джонсон, Нобл Сисл, Юби Блейк, Уильям С. Хенди және Камерон Уайт кірді. Оның мәйіті Эриге (Пенсильвания) жерлеу үшін қайтарылды. Роланд Хейз, Мариан Андерсон және Пол Робсон сияқты, олардың көпшілігіне оқытушы болған Берлидің Американың концерттік сахналарында афроамерикандық солистерді қалыптастырудағы маңызды рөлі көлеңкеде қалғандай болды. Оның ХХ ғасырдың басындағы көптеген танымал өнер әндері композитордың қайтысынан кейін көбінесе жарық көрмейді. Дегенмен, ол ХХ ғасырдың басындағы Американың ең маңызды композиторларының бірі болып қала береді. 1917 жылы Берлиге Спингерн медалі табысталды, оны Ұлттық афроамерикандықтар қауымдастығы (NAACP) жыл сайын афроамерикандықтардың ерекше жетістіктері үшін марапаттайды. Ол сонымен қатар Говард және Атланта университеттерінен құрметті дипломдар алды. Карен Паркс орындаған және Паркс пен Грэмми жүлдесінің иегері Дэвид Масиас бірлесіп шығарған "Nobody Knows: Songs of Harry T. Burleigh" альбомы 2008 жылы шыққаннан кейін Billboard-тың дәстүрлі классикалық альбомдар тізімінде 2-орынға шықты. Ол өңдеген немесе қайта жазған шығармалары 1982 жылғы Епископальдық шіркеудің (АҚШ) ән жинағында сақталған, оның ішінде 529-нөмірлі ("Христоста шығыс пен батыс жоқ") әні бар. Басқа да аранжировкалар "Lift Every Voice and Sing" әндерін қамтитын ән жинағына енгізілген. 2019 жылы 74-ші сайлау округінің мемлекеттік комитетінің мүшесі Мишель Дил Винфилд Манхэттендегі Community Board Six-ке көшеге Гарри Т. Берли алаңы деп атау туралы петиция беру үшін комитет құрды. Нью-Йорк қалалық кеңесінің мүшесі Карлина Ривера өтінішті ұсынды және ол мақұлданды. Салтанатты шара 2021 жылдың 12 қыркүйегінде Манхэттендегі Шығыс Он алтыншы көше мен Үшінші авенюдің оңтүстік-шығыс бұрышында өтті. 2021 жылдың қазан айында АҚШ өкілі Кэролин Б. Малони Генри Тэкер "Гарри" Берлидің мерекесін Конгресс жазбаларына енгізді: 167-том, 179-нөмір.