Кіріспе
Шикі мұнайдың жіктелуі, әлемдік маңызды эталондық баға ретінде қызмет етеді. Brent Crude – Солтүстік Еуропаның Солтүстік теңізі аймағында орналасқан, физикалық және қаржылық сауда нарығы Брент кешенінің кез келген немесе барлық құрауына сілтеме жасайды; көбінесе Brent Crude – ICE (Intercontinental Exchange) Brent Crude Oil фьючерстік шартының бағасы немесе шарттың өзі болып табылады. Brent Crude атауы алғаш рет 1976 жылы Солтүстік теңіздегі Брент мұнай кенінен алынған жеңіл, тәтті шикі мұнайдың саудалық жіктемесін білдірді. 2021 жылы Брент мұнай кенінен өндіріс тоқтағандықтан, саудалық жіктемеге басқа мұнай кендерінен алынған шикі мұнай қоспалары енгізілді. Қазіргі Брент қоспасы Фортис (2002 жылы қосылған), Осеберг (2002 жылы қосылған), Экофиск (2007 жылы қосылған), Тролл (2018 жылы қосылған) мұнай кендерінен (BFOET Quotation деп те аталады) және Перм алабындағы Мидленд, Техас штатында бұрғыланған мұнайдан (2023 жылы қосылған) тұрады. Brent Crude маркері Brent Blend, London Brent және Brent petroleum деп те аталады. Бұл сорт салыстырмалы түрде төмен тығыздығына байланысты жеңіл, ал күкірт мөлшерінің аздығына байланысты тәтті деп сипатталады. Brent – Атлантикалық алаптағы шикі мұнай бағасының жетекші әлемдік эталоны болып табылады. Ол әлемдік саудадағы шикі мұнайдың үштен екі бөлігінің бағасын белгілеу үшін қолданылады. Бұл – мұнайды сатып алудың дүниежүзіндегі екі негізгі эталондық бағасының бірі, екіншісі – West Texas Intermediate (WTI).
Brent Crude may refer to any or all of the components of the Brent Complex, a physically and financially traded oil market based around the North Sea of Northwest Europe; colloquially, Brent Crude usually refers to the price of the ICE (Intercontinental Exchange) Brent Crude Oil futures contract or the contract itself. The original Brent Crude referred to a trading classification of sweet light crude oil first extracted from the Brent oilfield in the North Sea in 1976. As production from the Brent oilfield declined to zero in 2021, crude oil blends from other oil fields have been added to the trade classification. The current Brent blend consists of crude oil produced from the Forties (added 2002), Oseberg (added 2002), Ekofisk (added 2007), Troll (added 2018) oil fields (also known as the BFOET Quotation) and oil drilled from Midland, Texas in the Permian Basin (added 2023). The Brent Crude oil marker is also known as Brent Blend, London Brent and Brent petroleum. This grade is described as light because of its relatively low density, and sweet because of its low sulphur content. Brent is the leading global price benchmark for Atlantic basin crude oils. It is used to set the price of two thirds of the world's internationally traded crude oil supplies. It is one of the two main benchmark prices for purchases of oil worldwide, the other being West Texas Intermediate (WTI).
ICE Brent шикі мұнай фьючерстері
ICE Futures Europe Brent шикі мұнай фьючерстерінің таңбасы B болып табылады. Ол бастапқыда 1988 жылдан бастап Лондондағы ашық сауда алаңындағы Халықаралық мұнай биржасында саудаланды, бірақ 2005 жылдан бері ICE деп белгілі электрондық Континентаралық биржада саудаға шығарылуда. Бір келісімшарт АҚШ долларымен өлшеніп, бағаланады. Brent шикі мұнай фьючерстік келісімшарттарының тізбегінде 96 келісімшартқа дейін, яғни 96 айға дейін сауда жасауға болады. Мысалы, 2020 жылғы мамыр айының соңғы сауда күніне дейін, 2020 жылғы мамырдан бастап, 2020 жылғы маусым, шілде, 2028 жылғы наурыз, сәуір және мамыр айларына жасалған 96 келісімшарт саудаға қолжетімді болды. ICE Clear Europe Brent шикі мұнайы мен оған байланысты келісімшарттар бойынша орталық қарсы тарап ретінде әрекет етеді. Brent келісімшарттары – бұл «Физикалық заттарға арналған фьючерстерді айырбастау» (EFP) арқылы жеткізілетін келісімшарттар, сонымен қатар фьючерстік келісімшарттың соңғы сауда күніндегі ICE Brent индексінің бағасына қарсы қолма-қол есептесу мүмкіндігі де бар.
CME Brent шикі мұнай фьючерстері
ICE-ден басқа, NYMEX-те (қазір Чикаго тауар биржасының (CME) бөлігі) екі түрлі Brent шикі мұнайының қаржылық фьючерстерімен де сауда жасалады. Олардың бағасы ICE Brent шикі мұнай фьючерстері мен ICE Brent индексіне сәйкес келеді. Brent Crude Oil Penultimate Financial Futures, сондай-ақ Brent Crude Oil Futures деп те аталады, BB таңбасымен саудаланады және жеткізу айының соңғы сауда күніне дейін ICE Brent Crude Oil Futures 1-ші жақын шартының есептесу бағасына негізделген қолма-қол есептесу арқылы төленеді. Brent соңғы күнгі қаржылық фьючерстер, сондай-ақ Brent шикі мұнайының қаржылық фьючерстері деп белгілі, BZ таңбасымен саудаланады және жеткізу айының соңғы сауда күнінен кейін бір күн өткен соң жарияланған ICE Brent шикі мұнай индексі бағасына негізделген қолма-қол есептесу арқылы төленеді.
Хеджирлеудегі рөлі
Brent Complex бағасын анықтау Brent форвардтық нарығында жасалса да, көптеген сақтанушылар мен трейдерлер үлкен физикалық жеткізілімдердің тәуекелінен қашу үшін ICE Brent фьючерстік шарты сияқты фьючерстік шарттарды пайдалануды қалайды. Егер нарық қатысушысы Brent фьючерстерін «күндізгі Brent» бағасына негізделген физикалық мұнай операцияларын сақтану үшін қолданса, «күндізгі Brent» және EFP бағалары арасында базалық тәуекелге тап болады. Сақтанушылар базалық тәуекелді қамти алу үшін шикі мұнай айырмасын немесе «Дейленгенге алдыңғы желі» (DFL) шартын қолдана алады, ол «күндізгі Brent» пен Brent 1st Line Future (жақын айдың фьючерсі) арасындағы айырма шарттарынан тұрады. Осылайша, толық сақтану – тиісті Brent фьючерстік шарты және фьючерстік шарт жақын айдың фьючерсіне жеткен кезде DFL шарты болады. Бұл форвардтық шарттар тұрғысынан Brent форвардтық шартымен және CFD шартына тең.
WTI-мен баға айырмашылығы
Тарихи тұрғыдан алғанда, Brent және басқа индекстік шикі мұнай арасындағы баға айырмашылығы шикі мұнайдың физикалық ерекшеліктеріне және сұраныс пен ұсыныстың қысқа мерзімді өзгерістеріне негізделген. 2010 жылдың қыркүйегіне дейін WTI және OPEC Basket-пен салыстырғанда баррельдің бағасы ±3 АҚШ доллары/баррель аралығында болған; алайда 2010 жылдың күзінен бастап Brent бағасы WTI-ден едәуір жоғары болды, 2011 жылдың ақпан айының соңында баррельдің бағасы 11 доллардан астам айырмашылыққа жетті (WTI: 104 АҚШ доллары/баррель, LCO: 116 АҚШ доллары/баррель). 2011 жылдың ақпан айында айырмашылық 16 долларға жетті, ал 2012 жылдың тамызында Оклахома штатының Кушинг қаласында рекордтық қорлар жиналған кезде 23 доллардан асты. 2012 жылдың қыркүйегінен бастап мұнай өңдеу зауыттары жөнделгеннен және ұсыныс мәселелері аздап жеңілдегеннен кейін баға шамамен 18 долларға дейін төмендеді. Бұл айырмашылықтың көптеген себептері айтылды, аймақтық сұраныстың өзгеруінен бастап Солтүстік теңіздегі мұнай кен орындарының азаюына дейін. АҚШ Энергиялық ақпарат басқармасы WTI және Brent арасындағы баға айырмасын Солтүстік Американың ішкі бөлігінде шикі мұнайдың артық ұсынысына (WTI бағасы Кушинг, Оклахома штатында белгіленеді) байланыстырады, бұл Канаданың мұнай құмдары және Баккен формациясы, Ниобрара формациясы және Игл Форд формациясы сияқты тығыз мұнай кен орындарынан мұнай өндірісінің қарқынды өсуіне байланысты. Солтүстік Американың ішкі аймақтарындағы мұнай өндірісі Мексика шығанағының және Солтүстік Американың шығыс жағалауындағы нарықтарға жеткізуге арналған құбырлардың өткізу қабілетінен асып кетті; нәтижесінде 2011 жылдан бері АҚШ пен Канаданың шығыс жағалауындағы және АҚШ шығанағының бөліктеріндегі мұнай бағасы Brent Crude бағасымен белгіленді, ал ішкі нарықтар әлі де WTI бағасын ұстанады. АҚШ пен Канаданың ішкі аймақтарынан шыққан шикі мұнайдың көп бөлігі қазір теміржол арқылы жағалауға тасымалданады, бұл құбырдан әлдеқайда қымбат.
2020 жылдың сәуір айында WTI-ның теріс бағасы және Brent-тің осалдығы
2020 жылдың 20 сәуірінде CME WTI фьючерстік келісімшарты 2020 жылдың мамыр айына COVID-19 пандемиясынан туындаған мұнай сұранысының күрт төмендеуі және Оклахома штатының Кушинг қаласындағы фьючерстік келісімшартты жеткізу нүктесіндегі сақтау сыйымдылығының шектелуі салдарынан −37,63 АҚШ долларына дейін құлдырады. Сол кезде Brent мұнайы 26,21 АҚШ долларымен бағаланды, бұл 63,84 АҚШ доллары айырмашылықты құрады. Мұнай сұранысының күрт төмендеуі және шектеулі сақтау сыйымдылығы WTI және Brent фьючерстік келісімшарттарына әсер еткенімен, Brent келісімшарттары WTI келісімшарттарына қарағанда сақтауға оңай қол жеткізеді және сұраныстың күрт өзгеруіне қарсы тұруға көбірек мүмкіндіктерге ие. Brent фьючерстік келісімшарттары теориялық тұрғыдан Солтүстік-Батыс Еуропадағы барлық жағалау резервуарларының және қолда бар кемедегі сақтау сыйымдылығын пайдалана алады, ал CME WTI келісімшарттары тек Кушингтегі сақтау және құбыр желісінің қуатына ғана шектеледі. Brent фьючерстік келісімшарттары Brent Complex-тегі Dated Brent және басқа келісімшарттармен байланысты саудаланады, бұл жүйедегі басқа келісімшарттарға сұраныстың күрт өзгеруін жұмылдыруға мүмкіндік береді. 20 сәуірге дейін COVID-19 пандемиясынан туындаған сұраныстың көп бөлігі Dated Brent келісімшарттары және Dated Brent сапалық айырмашылықтары арқылы сіңірілді, бұл Brent фьючерстік келісімшарттарына баға қысымын азайтты. Осы факторлар Brent мұнайын WTI-ға қарағанда теріс бағадан қорғайды, бірақ мұнай сұранысы мен сақтау сыйымдылығы одан әрі төмендесе, теріс бағалар әлі де мүмкін.
Brent шикі мұнай айлық форвардтық келісімшарттары
Brent шикі мұнайының айлық форвардтық келісімшарттары 1983 жылы «ашық» келісімшарттар ретінде, яғни жеткізілу айы көрсетілген, бірақ жеткізілу күні көрсетілмеген келісімшарттар ретінде саудаға түсе бастады. 1983 жылдан 1985 жылға дейін бұл келісімдер 500 000 баррельдік «Брент Бленд» шикі мұнайына қатысты болды, ал 1985 жылдан кейін 600 000 баррельге дейін арттырылды. Келісімдер телефон арқылы екі тараптың арасында жасалып, телекспен расталды. Келісімдер бойынша төлем мұнай жеткізілгеннен кейін 30 күн өткен соң жүзеге асырылды. Келісімдер екіжақты болғандықтан және фьючерстік мәмілелер сияқты орталықтандырылған клирингтен өтпегендіктен, келісімге қатысушы тараптар қарсы тараптың несиелік тәуекелін азайту үшін аккредитивтер сияқты қаржылық кепілдіктерді іздеді. 1983 жылы бір және екі айлық келісімшарттар қолжетімді болды, 1984 жылы үш айлық, 1985 жылы төрт айлық келісімшарттар болды, ал бүгінде кемінде төрт айлық келісімшарттармен сауда жасауға болады. Brent форвардтық келісімшарттарын сатушылар бастапқыда сатып алушыларға жеткізу ниеті туралы кемінде 15 күн бұрын хабарлауға міндетті болды. Соңғы уақытта бұл мерзім 10 күннен бір айға дейін ұзартылды. Бұл Brent келісімшартының алдыңғы айының өзгеруіне әкелді. Мысалы, 4 мамырдағы алдыңғы айдың форвардтық келісімшарты (М1 деп те аталады) – шілде келісімшарты, екінші айдың (М2) келісімшарты – тамыз келісімшарты, ал үшінші айдың (М3) келісімшарты – қыркүйек келісімшарты. Өндірушілер мен өңдеушілер мұнайды көтерме сауда үшін, қорқыныштан сақтану үшін және салық мақсатында нарықта сатып алады және сатады. Өндірушілердің өздерінің өңдеу зауыттары болмаса, ал өңдеушілердің мұнай өндірісі болмаса, олар мұнайды сатуға және форвардтық келісімдер арқылы мұнай бағасының тәуекелін қорғауға тиіс. Интеграцияланған мұнай өндірушілер (өңдеу зауыттары барлар) бірдей мақсаттарға ие болды, бірақ салықты төмендетуге қосымша ынталандыруға ие болды. Интеграцияланған мұнай өндірушілер мұнайды өндірістен өңдеу операцияларына ішкі түрде аударғанда салық төлеуге міндетті болды. Бұл салықтар бастапқыда BNOC белгілеген баға негізінде есептелді, ал кейіннен мұнай операцияларына дейінгі 30 күндік спот бағаларының орташа көрсеткіші ретінде есептелді. Форвардтық нарықтың бағалары көбінесе осы эталондық бағалардан төмен болды, сондықтан интеграцияланған мұнай өндірушілер мұнайды өндіріс операцияларынан нарықта сату арқылы және сол нарықтағы өңдеу операциялары үшін байланысты емес тараптардан мұнай сатып алу арқылы салық міндеттемелерін тиімді түрде төмендетуге мүмкіндік алды. Бұл практика 1987 жылы қатаң ережелер енгізілгеннен кейін азайып кетті. Спекулянттар өндірушілер мен өңдеушілер арасындағы екіжақты делдалдарға айналды, ал спекулятивтік мәмілелер форвардтық нарықта басымдыққа ие болды. Форвардтық келісімшарттарды орталықтандырылған клирингтен өткізбегендіктен, сол кезде Brent форвардтарын сатып алған және физикалық мұнайды қабылдағысы келмейтін спекулянттар мұнайды қабылдауға басқа тараптарды іздеуге мәжбүр болды, нәтижесінде өндірушілер мен өңдеушілер арасында сауда-саттыққа шығарылған әрбір мұнай партиясы үшін спекулянттардың ұзақ тізбектері пайда болды. Сондай-ақ, мұнай өндірушілер коммерциялық және спекулятивтік қызмет арасындағы шекараны бұзды, өйткені олар физикалық мұнай партияларын қайта бағыттап, қандай келісімшарттарды жеткізуді және қандай келісімшарттарды басқа спекулянттарға немесе өндірушілерге беруді таңдай алатын. Алдыңғы айдың Brent форвардтық келісімшарттарының бағалары спот-мәмілелер үшін эталондық баға ретінде қолданыла бастады, бірақ спекулятивтік қысымға ұшырады. Dated Brent және Forward Month Brent Contracts for Difference нарығының дамуы осы осалдықты арттырды, және нарық қатысушылары 1988 жылға қарай Dated Brent-ті спот-мәмілелердің эталондық бағасы ретінде қолдануға көшті.
Brent мұнайға арналған контракт-басқашалық (CFD)
Brent шикі мұнайына арналған айырмашылық келісім-шарты (CFD) – «Dated Brent» бағасы мен екінші ай (немесе M2) Brent шикі мұнайының форвардтық келісім-шарты арасындағы апталық спред немесе своп. Олар бес күндік жұмыс аптасында 100 немесе 100 000 лот көлемінде саудаланады және соңғы CFD бейсенбі күні келесі апталық CFD-ге ауысады. CFD нарығы 1988 жылы Brent фьючерстік/форвардтық келісім-шарттарының бағалары мен Brent-тің спот/күндік бағалары арасындағы базалық тәуекелге жауап ретінде пайда болды.
Бренттің бағасы және Бренттің спот нарығы
Ашық форвардтық келісімшарттардан өзгеше, Brent шикі мұнайының «күндік» келісімшарттары – «күндік Brent келісімшарттары» деп белгілі – ағымдағы айдағы шикі мұнайды спот нарығында жеткізу күнін көрсетеді. Спот нарығындағы мәмілелер көбінесе жарияланбайды, сондықтан нарық қатысушылары әдетте жеке мәмілелер туралы деректерді жинап, оларды қорытындылайтын бағалау агенттіктерінің (PRA) бағалауларын пайдаланып, күндік Brent бағасын талдайды. Brent кешені үшін маңызды PRA-лар – Platts, Argus және ICIS. Platts бағаланған күндік Brent бағасына басымдық береді, Argus BFOET бағаланған шикі мұнай бағасын жариялайды, ол Argus North Sea Dated шикі мұнай бағасы деп аталады, ал ICIS 2015 жылдан бастап ICE Brent индексіне (содан кейін ICE Brent фьючерстерінің соңғы құны) соңғы есептесу деректерін ұсынады. Дегенмен, 1990 жылдардың басында Brent және BFOET шикі мұнайының спот нарықтарында мәмілелерді бағалау үшін күндік Brent бағалары қолданыла бастады, бұл бағаланған күндік Brent бағасындағы негізгі сұраныс және ұсыныс ақпаратын азайтып, спекуляциялық қысымға мүмкіндік жасады. Platts және басқа PRA-лар бұл мәселені қолма-қол сауда-саттық бойынша бағаланған күндік Brent және «North Sea Date Brent Strip» бағасын ұсына отырып шешті. Бұл бағалар «алдыңғы ай Brent» форвард бағасы қисығын пайдаланып, «алдыңғы ай Brent» келісімшарт бағасын және тиісті апталық Brent айырмашылықтарының (CFD) бағасын қосу арқылы құрылды. Бұл күндік Brent бағалары спекуляциялық қысымға көбірек төзімді болды, себебі спот нарығын бақылауға тырысатын нарық қатысушылары басқа нарық қатысушылары алдыңғы айдың форвардтық нарығында немесе алдыңғы айдың форвардтық бағасына сілтеме жасайтын бағада сата алатынын түсінеді, ал алдыңғы айдың форвардтық нарығын монополиялауға тырысатын нарық қатысушылары форвардтық нарықта тапқан пайдасын спот нарығында жоғалтатынын, себебі алдыңғы ай келісімшартындағы баға өзгерісі күндік Brent бағаларына көшеді. Platts бағалау бағаларын бағалау «терезелері» кезінде жинақтайды, яғни нарықтағы сауда-саттықтың белгілі бір уақытында, әдетте күндізгі сауда-саттықтың соңына жақын. Осы терезелердегі сауда-саттықтар көбінесе төмендегі кестеде көрсетілгендей, ірі нарық қатысушыларының тобымен жүзеге асырылады. Бірақ бұл сонымен қатар мұнай алаңының қабаттарының аббревиатурасы немесе есте сақтау құралы: Broom, Rannoch, Etive, Ness және Tarbert. Еуропа, Африка және Таяу Шығыстан батысқа ағылатын мұнай көбінесе осы мұнайға қатысты бағаланады, яғни ол эталон болып табылады. Басқа белгілі жіктелімдер (референттік немесе эталондық делінеді) – ОПЕК эталондық себеті, Дубай шикі мұнайы, Оман шикі мұнайы, Шанхай шикі мұнайы, Орал мұнайы және Батыс Техас аралық (WTI).
Сипаттамалары
Brent қоспасы жеңіл шикі мұнай (LCO) болып табылады, бірақ Батыс Техас аралық (WTI) мұнайынан жеңілірек емес. Оның құрамында шамамен 0,37% күкірт бар, бұл оны "тәтті" шикі мұнайға жатқызады, алайда WTI мұнайына қарағанда кем тәтті. Brent бензин және орташа дистилляттар өндірісіне қолайлы. Ол көбінесе Солтүстік-Батыс Еуропада қайта өңделеді. Brent шикі мұнайының тығыздығы шамамен 835-ке тең, бұл 0,835-ке жуық салыстырмалы тығыздыққа немесе 38,06 API гравитациясына балама.