Кіріспе

Корольдік әуе күштерінің ұшақ эскадрильясы

Корольдік әуе күштерінің 84-эскадрильясы қазіргі уақытта RAF Акротириде орналасқан, Westland/Airbus Helicopters Puma HC Mk.2 тікұшағын пайдаланатын іздеу және құтқару эскадрильясы болып табылады. Эскадрилья 2023 жылы бұрын пайдаланылған Bell Griffin HAR.2 тікұшағынан Puma HC.2 тікұшағына көшті. Қазіргі уақытта ол Ұлыбританияның 2015 жылғы 5 қазандағы күшін тоқтатқаннан кейін қызметте қалған RAF іздеу және құтқару күштерінің екі операциялық бөлімінің бірі (екіншісі – RAF Mountain Rescue Service).

Бірінші дүниежүзілік соғыс

84-ші Корольдік ұшу корпусы (RFC) эскадрильясы 1917 жылдың 16 ақпанында Шығыс Болдреде (Бэули) құрылды. Бұл оқиға, дәлірек айтқанда, 84-ші эскадрильяның Империялық әуе жолдарына қарасты Vickers Vincent ұшағымен құтқарылған Handley Page H. P. 42E G AAUC Horsa ұшағының Бахрейн әуежайынан ұшып өткен соң, 1936 жылдың 29 тамызында Катардағы Салва құдықтарының оңтүстігіндегі Араб шөліне мәжбүрлі түрде қонған оқиғасымен байланысты болуы мүмкін. Американдық романы жазушы Джейн Уоллес Смит эскадрильяға іш киімдерін сыйға тартқан адам ретінде аталды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Эскадрилья алғашқы жауынгерлік операциясын 1940 жылғы 15 тамызда жүргізді. Онда 84-эскадрильяның алты «Бленхейм» ұшағы Ирактан Аденге, ондағы «Бленхейм» эскадрильясын күшейту үшін жөнелтілді. Камаран аралының жанында итальяндық «Savoia Marchetti SM.81» ұшағымен кездесіп, оны атып түсірді. 1940 жылғы қыркүйекте Мысырдың Хелиополис қаласына көшті. 1940 жылғы қазаннан бастап Фука және Кутайфиядағы алдыңғы базалардан немістерге қарсы операциялар жүргізді. Италияның 1940 жылғы қазан айында Грекияға басып кіруіне байланысты Ұлыбритания әуе күшінің көп бөлігін гректерді қолдауға жұмылдырды, ал 84-эскадрилья 1940 жылғы қарашада Грекияға көшті. Эскадрилья Афина маңындағы Менидиден жұмыс істеді, бастапқыда албан майданындағы итальяндық күштерді бомбалады. Бірақ итальяндық шабуыл 1940 жылғы желтоқсанда тоқтаған соң Валона портына және Бераттағы әуежайға шабуыл жасады. 1941 жылғы сәуірде неміс күштері Грекияға басып кірді, грек және британ қорғанысын жылдам басып алды. Аман қалған «Бленхеймдер» 21 сәуірде Критке эвакуацияланды. 27 сәуірде Ұлыбритания мен Ирак арасындағы шиеленіс салдарынан эскадрилья Палестинадағы RAF Aqir-ге көшті. 2 мамырда жауынгерлік қимылдар басталғанда, Ирак күштері Бағдаттан батысқа қарай Хаббаниядағы RAF базасына қауіп төндірген кезде, 84-эскадрилья Хаббанияны босатуға жіберілген күштерді қолдады. Германия мен Италия Вишилік француз Сириясындағы әуежайлар арқылы Иракқа әуе күштерін жібергенде, осы әуежайларға шабуылдар жасады. Ирак әскерлеріне қарсы операциялар 31 мамырға дейін жалғасты, содан кейін Германияға жақын Ирак премьер-министрі Рашид Әли қашып кетті және қарулы келісімге қол қойылды. Содан кейін эскадрилья Сирия мен Ливанға шабуылға қатысып, Вишилік француз әуежайларына шабуыл жасады және барлау миссияларын жүргізді. 1941 жылғы 25-28 тамызда эскадрилья Иранға ағылшын-советтік шабуылға қатысты. Қараша айында Мысырға оралып, Батыс шөлде операциялар жүргізді. Жапонияның Малайзияға басып кіруі нәтижесінде 84-эскадрилья Ұлыбритания мен Ұлтақтар Достастығы күштерін Қиыр Шығыста нығайтуға бұйрық берілген эскадрильялардың бірі болды. Эскадрилья 1942 жылғы қаңтар айының соңында Суматраға келді. 1942 жылғы ақпанда Жапонияның Суматраға басып кіруінен кейін эскадрилья Яваға көшті, бірақ Калиджати шайқасында қалған «Бленхеймдерінен» және жиырма адамынан айырылды. Жапон әскерлері Явадағы RAF бомбалаушыларының базасына шабуыл жасап, басып алды. 1942 жылғы наурызда 84-эскадрильяның он бір мүшесі құтқару қайығын тартып алып, Жавадан жапон әскерлерінің қарқынынан қашу үшін кетіп қалды. Олар 47 күннен кейін Австралияның солтүстік-батысына жетті. Құтқару қайығына эскадрильяның белгісінің құрметіне «Скорпион» деген ат берілді. 1942 жылғы 17 наурызда эскадрилья Карачиде қайта құрылды, 1 сәуірде Дриг Роуд әуежайына көшті, қосымша «Бленхеймдермен» жабдықталды және маусым айында Кветтаға көшті, онда ол «Бленхеймдерін» тастады. 1942 жылғы желтоқсанда эскадрилья, қазір Үндістанның шығыс жағалауындағы Визагапатамда (қазіргі Висакапатнам) орналасқан, жоспарланған операциялық жабдықтарын, «Вулти Венджес» секіруші бомбалаушысын алды. «Венджесті» жеткізудің баяу болуына байланысты оқу-жаттығулар кешіктірілді. Ал басқа эскадрильялар наурыз айында операцияларды бастаған кезде, 84-эскадрилья сәуірде Цейлонға көшті, аралды жапон шабуылынан қорғау үшін. Эскадрилья 10 ақпанда Ассамдағы Кумбирграмда орналасқан 45-эскадрильядан босатылды және 16 ақпанда «Венджеспен» алғашқы операциялық миссиясын орындады. Ол өзінің «Венджестерін» екінші Чиндит операциясын жапондықтардың артында және Имфал мен Кохимаға қарсы жапондық шабуылға қарсы қолдады. Жапонияның Имфал мен Кохимадан кері қайтқаннан кейін, «Венджесті» Бирмадағы операциялық қызметтен шығару туралы шешім қабылданды, өйткені көп мақсатты ұшақтар саны артып, «Венджес» жаңбыр маусымы басталғаннан кейін қалыпты секірулі бомбалау шабуылдарын жасай алмады. 84-эскадрилья 16 шілдеде «Венджеспен» соңғы бомбалау рейсін жүргізді. Алдыңғы сызықтан кеткеннен кейін эскадрилья өзінің «Венджес» ұшақтарын тастап, Airspeed Oxfords ұшақтарын екі қозғалтқышлы ұшақтарда ұшуға дайындауға жаттықтырды, бірақ ол 1945 жылғы ақпанға дейін Mosquito-ны алмады. 1945 жылғы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, ол әлі де жаттығулар жүргізіп жатты.

Соғыстан кейінгі

1945 жылдың қыркүйегінде эскадрилья Сингапурға көшті, бірақ қараша айында Индонезияның тәуелсіздік соғысына жауап ретінде Жаваға жасақ жіберілді, индонезиялық республикалық күштерге қарсы барлау және бомбалау миссияларын орындады. 1946 жылдың қаңтарында эскадрильяның қалған бөлігі Яваға көшіп, мамыр айына дейін сол жерде қалып, Малайядағы Куала-Лумпурға көшті. Осы уақытқа дейін эскадрильяның Mosquitos ұшақтарында жабыстырудың нашар болуынан туындаған құрылымдық проблемалар байқалды, ал 1946 жылдың қарашасында эскадрилья 1949 жылдың наурызына дейін пайдаланған Бристоль Beaufighter ұшақтарымен қайта жабдықталды. Содан кейін Ирактағы Хаббаниядағы RAF базасында Бристоль Бриганд ұшақтарымен жабдықталды, Бриганд ұшақтарымен жабдықталған алғашқы эскадрилья атанды. 1950 жылдың ақпанында төрт Бриганд ұшағы Могадишоға жіберілді, Сомалиден британдық күштердің шығуына қолдау көрсеткен 8-эскадрилья жасағына қосылды. 1950 жылдың сәуір айында эскадрилья Сингапурдағы RAF Тенгаға, Малайядағы төтенше жағдайға RAF-тың жауабы болған Firedog операциясына қатысу үшін ауыстырылды. Олар қару-жарақ, ракеталар мен бомбаларды қолданып шабуылдар жасады. Операциялар Бриганд ұшақтарының бірқатар мәселелеріне байланысты қиындықтарға тап болды, соның ішінде бірнеше ұшақтың зеңбіректердің жарылуынан жоғалуы, нәтижесінде ұшақтар бірнеше ай бойы қаруларын атпауға тыйым салынды, сондай-ақ ұшақтардың винттеріндегі ақаулар, осының салдарынан тағы да бірнеше ұшақ жоғалды, және корпустағы жарықтардың пайда болуы, бұл Бриганд ұшағының бомба тасымалдау мүмкіндігін шектеді. 1953 жылдың қаңтарында Бриганд ұшағының сүңгу үстінде қанаты жұлып тастағаннан кейін құлауынан кейін эскадрильяның Бриганд ұшақтары толығымен пайдаланудан шығарылды. Эскадрилья 1953 жылдың 20 ақпанында таратылды, бірақ сол күні 204-эскадрилья, Мысырдағы RAF Fayid базасында орналасқан Vickers Valettas көлік ұшақтарымен жабдықталған, No. 84-эскадрилья болып қайта нөмірленді. Эскадрилья негізінен Таяу Шығыстағы реттеліп отыратын көлік рейстерін орындады, 1956 жылдың наурыз айында британдық күштер Мысырдан кеткен кезде, эскадрилья Кипрдегі RAF Никосияға көшті. Эскадрилья 1956 жылдың қарашасында Суэц каналы дағдарысы кезінде Мысырға жасалған ағылшын-француздық шабуыл операциясы – "Мускеттер" операциясына қатысты, олардың Valettas ұшақтары әскери десанттық бөлімдерді тасыды. Эскадрилья 1956 жылдың қаңтарында Адендегі Хормаксарға көшті, Арабия түбегінде көлік операцияларын жүзеге асырды, әсіресе Аден протекторатындағы британ армиясын қолдады. 1958 жылдың маусым айында Valettas ұшақтарын толықтыру үшін төрт қозғалтқышты Blackburn Beverley ауыр көлік ұшақтары қосылды, ал 1960 жылдың тамызында эскадрильяның Valetta рейсі No. 233-эскадрилья болып бөлінді. 1967 жылдың соңында Беверли ұшақтары Хокер Сиддли Андовер ұшақтарымен ауыстырылды, ал Ұлыбритания күштері Аденді тастап кеткеннен кейін эскадрилья RAF Шаржаға көшті, ол сол кезде Трюшиал мемлекеттерінде (қазіргі Біріккен Араб Эмираттары) орналасқан. Эскадрилья 1971 жылдың 31 қазанында Мухарракта таратылды.

Кипр

Эскадрилья 1972 жылдың 17 қаңтарында 1563 ұшып-түсу тобынан және 230 эскадрильядан бөлініп құрылды. Оған Вестленд Whirlwind HAR.10 тікұшақтары берілді және Кипрдегі британдық күштерге қарасты болды, RAF Акротириде орналасқан. Никосия халықаралық әуежайында да бөлімі болды. Эскадрильяның міндеттеріне Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипрдегі бейбітшілікті сақтау күштерінің (UNFICYP) операцияларын қолдау және Оңтүстік Кипрдың барлық аймағында іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізу кірді. Осы екі мақсатты орындау үшін эскадрилья екі топқа бөлінді: "А" тобы Акротириде орналасып, іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізді, олардың тікұшақтары толығымен сары түске боялған. "Б" тобы Никосияда БҰҰ-ға қолдау көрсету үшін жұмыс істеді, тікұшақтары БҰҰ бейбітшілік сақшыларының көк береттерімен үйлесетін ақшыл көк жолақтармен камуфляждалған, бірақ "Б" тобының тікұшақтарында RAF белгілері мен атаулары болған жоқ. 1975 жылғы қорғаныс сараптамасы нәтижесінде RAF-тің қанатты эскадрильялары Жерорта теңізінен шығарылды. 84-эскадрилья Кипрде тұрақты түрде орналасқан жалғыз RAF эскадрильясы болды, ол Акротириді аралықтан келіп, қару-жарақ жаттығуларына қатысатын RAF истребитель эскадрильяларымен бөлісті. Кейінірек (1981 жылдың желтоқсанында) эскадрилья Whirlwind тікұшақтарын Westland Wessex HC.2, ал одан кейін (1984 жылдың маусымында) Westland Wessex HU.5C тікұшақтарымен ауыстырды. Ол Westland Wessex тікұшағын пайдаланған соңғы эскадрилья болды.